ظالمن جو زوال، هڪ اٽل حقيقت: وقت سڀ کان سگھارو ۽ بي رحم منصف آهي

تاريخ جي ورقن ۾ اهڙن سوين حڪمرانن، جابرن ۽ فرعونن جا قصا ملن ٿا، جن جي طاقت اڳيان جانور به ڏڪندا هئا. جن جي هڪ اشاري تي لکين تلوارون مياڻ مان نڪري اينديون هيون. پر جڏهن وقت پنهنجو پاسو بدلايو، ته اهي ئي طاقتور هٿ پينو بڻجي ويا ۽ اهي ئي مٿا جن تي تاج چمڪندا هئا، مٽيءَ ۾ ملي ويا

حڪيم پريم چاندواڻي

انساني تاريخ جو مطالعو ڪجي ته هڪ ڳالهه روزِ روشن وانگر عيان ٿئي ٿي ته هن ڪائنات ۾ جيڪڏهن ڪا شئي سڀ کان وڌيڪ طاقتور، اڻٽر ۽ بي رحم آهي، ته اهو وقت آهي. وقت هڪ اهڙو وهڪرو آهي جنهن کي نه ڪا ديوار روڪي سگهي ٿي ۽ نه ئي ڪو جابر ان کي پنهنجي مرضيءَ مطابق هلائي سگهي ٿو. سولي سنڌي ٻوليءَ ۾ چيو ويندو آھي تہ ” وقت وڏو  آ، بي رحم.“

اھي لفظ انساني تاريخ جو نچوڙ ۽ قدرت جو اهڙو قانون آهن جنهن کان اڄ ڏينهن تائين ڪو به بچي ناهي سگهيو.

وقت جو جبر ۽ تاريخ جا سبق

تاريخ جي ورقن ۾ اسان کي اهڙن سوين حڪمرانن، جابرن ۽ فرعونن جا قصا ملن ٿا، جن جي طاقت اڳيان جانور به ڏڪندا هئا. جن جي هڪ اشاري تي لکين تلوارون مياڻ مان نڪري اينديون هيون. پر جڏهن وقت پنهنجو پاسو بدلايو، ته اهي ئي طاقتور هٿ پينو بڻجي ويا ۽ اهي ئي مٿا جن تي تاج چمڪندا هئا، مٽيءَ ۾ ملي ويا. وقت ڪڏهن به ڪنهن جي مرتبي، ذات يا طاقت جو لحاظ ناهي ڪندو. اهو هڪ اهڙو بي رحم منصف آهي، جيڪو ظالم کان ان جي اها طاقت کسي وٺندو آهي جنهن تي کيس سڀ کان وڌيڪ ناز هوندو آهي.

طاقت جو نشو ۽ زوال جو خوف

انسان جڏهن طاقت جي نشي ۾ هوندو آهي، ته هو وساري ويهندو آهي ته هي اقتدار ۽ هي اختيار عارضي آهي، هو پنهنجي طاقت کي مستقل سمجهي مظلومن تي ظلم جا پهاڙ ڪيرائيندو آهي. پر قدرت جو دستور آهي ته ان جي رسي دراز ضرور هوندي آهي پر حق حساب ڇڏيندي ناهي. وقت جي بي رحمي تڏهن ظاهر ٿيندي آهي جڏهن انسان پاڻ کي سڀ کان وڌيڪ محفوظ سمجهندو آهي. اها طاقت جيڪا ڪنهن وقت ٻين کي دٻائڻ جو ذريعو هئي، وقت گذرڻ سان گڏ ان انسان لاءِ بوجھہ بڻجي ويندي آهي.

عبرت جو مقام

اسان جي اڄ جي سماج ۾ به اسان اهڙا ڪيترائي ڪردار ڏسون ٿا جيڪي پنهنجي عهدي، دولت يا جسماني طاقت جي ڪري ٻين کي حقير سمجهن ٿا. پر انهن کي ياد رکڻ گهرجي ته:

 * وقت ڪنهن جو انتظار ناهي ڪندو.

 * صحت هميشه قائم ناهي رهندي.

 * اقتدار جو سج هڪ ڏينهن ضرور لهندو آهي.

جيڪو هٿ اڄ ڪنهن جي تذليل ڪرڻ لاءِ اٿي ٿو، سڀاڻي وقت ان هٿ ۾ لٺ ڏئي کيس ٻئي جو محتاج ڪري ڇڏيندو آهي. اها ئي وقت جي سڀ کان وڏي بي رحمي آهي ته اهو انسان کي ان جي ڪيل عملن جو آئينو ان وقت ڏيکاريندو آهي جڏهن واپسيءَ جا سڀ رستا بند ٿي چڪا هوندا آهن.

حقيقت اها آهي ته وقت سڀ کان وڏو استاد به آهي ته سڀ کان وڏو دشمن به. عقلمند اهي آهن جيڪي طاقت هجڻ جي باوجود عاجزيءَ جو رستو اختيار ڪن ٿا، ڇاڪاڻ ته کين خبر هوندي آهي ته وقت جي هڪ معمولي گردش کين عرش تان فرش تي ڪيرائي سگهي ٿي. وقت جي بي رحميءَ کان بچڻ جو واحد رستو انسانيت جي خدمت ۽ نيڪ عمل آهن، ڇاڪاڻ ته جڏهن طاقت کسجي ويندي آهي، تڏهن رڳو انسان جا چڱا عمل ئي کيس زنده رکندا آهن.

ياد رکو، وقت جو ڦيٿو گهمندڙ آهي، اڄ جيڪو ظالم آهي، سڀاڻي اهو وقت جي گهاڻي ۾ پيڙهجي ويندو.

______________

حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو لاڙڪاڻي ضلعي جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو