زندگيءَ جو فلسفو: صرف خواب ڏسڻ بدران محنتي بڻجي پنهنجي رستن تي نڪري پئو

اسان اڄ ناڪام ٿيا آهيون، ته ان جو مقصد اهو هرگز ناهي ته سڀاڻي جو سج به اسان لاءِ ناڪامي آڻيندو. ضرورت صرف ان ڳالهه جي آهي ته اسان ان نئين پيغام کي سمجهون ۽ پاڻ ۾ تبديلي آڻڻ جو عزم پيدا ڪريون.

حڪيم پريم چاندواڻي

هر نئون سج، نئون پيغام ٿو آڻي،

محنتي ۽ محبتي، ٿو منزل ماڻي۔

ڪائنات جو نظام هڪ مسلسل حرڪت ۽ تبديليءَ جو نالو آهي. جڏهن افق تان سج جا پهريان ڪرڻا زمين تي پون ٿا ته اهي صرف اونداهيءَ جو خاتمو ناهن ڪندا،  پر اهي انساني شعور کي هڪ نئون چيلنج ۽ هڪ نئين اميد فراهم ڪندا آهن. فطرت جو هي خاموش پيغام هر ان انسان لاءِ آهي جيڪو جمود جو شڪار آهي. سج جو هر روز اڀرڻ اسان کي سيکاري ٿو ته ماضي ڪيترو به اونداهو يا ناڪامين سان ڀريل ڇو نه هجي، پر هر صبح اسان کي پنهنجي تقدير کي نئين سري سان لکڻ جو موقعو فراهم ڪري ٿو۔

هن شعر جي پهرين سٽ ۾ جنهن “نئين پيغام” جو ذڪر ٿيل آهي، اهو دراصل “اميد” ۽ “موقعي” جو پيغام آهي. زندگي ڪڏهن به هڪ هنڌ ناهي بيهندي. جيڪڏهن اسان اڄ ناڪام ٿيا آهيون، ته ان جو مقصد اهو هرگز ناهي ته سڀاڻي جو سج به اسان لاءِ ناڪامي آڻيندو. ضرورت صرف ان ڳالهه جي آهي ته اسان ان نئين پيغام کي سمجهون ۽ پاڻ ۾ تبديلي آڻڻ جو عزم پيدا ڪريون.

ڪاميابيءَ جا ٻه بنيادي ٿنڀا: محنت ۽ محبت

شعر جي ٻي سٽ انساني ڪاميابيءَ جو اهڙو فارمولا پيش ڪري ٿي، جنهن کان سواءِ تاريخ جي ڪنهن به موڙ تي ڪنهن به قوم يا فرد ترقي ناهي ڪئي. اهي ٻه ٿنڀا آهن: محنت ۽ محبت.

محنت (مسلسل جدوجهد): دنيا جي تاريخ گواهہ آهي ته ڪاميابي ڪڏهن به اتفاقي طور تي حاصل ناهي ٿيندي. منزل تائين پهچڻ لاءِ پگهر وهائڻو پوي ٿو. محنت صرف جسماني ٿڪاوٽ جو نالو ناهي، پر اها پنهنجي مقصد تي پختي يقين ۽ استقامت جو نالو آهي. جڏهن انسان پنهنجي صلاحيتن کي ڪتب آڻي ٿو، ته قدرت جا بند دروازا ان لاءِ کلڻ شروع ٿيندا آهن. “محنتي” انسان اهو آهي جيڪو حالتن جي شڪوه ڪرڻ بدران پنهنجي حصي جو ڪم ڪري ٿو.

محبت (خلوصِ نيت): هتي “محبتي” هجڻ مان مراد صرف جذباتي وابستگي ناهي، پر پنهنجي ڪم سان عشق ۽ انسان ذات لاءِ همدردي آهي. جڏهن توهان ڪنهن مقصد سان محبت ڪندا آهيو، ته محنت توهان لاءِ بار ناهي بڻبي. محبت انسان جي اندر مان انا کي ختم ڪري ٿي ۽ کيس سچائيءَ جي ويجهو ڪري ٿي. هڪ محبتي ماڻهو دلين کي فتح ڪري ٿو، جڏهن ته هڪ محنتي ماڻهو رستن کي هموار ڪري ٿو. جنهن وٽ اهي ٻئي صفتون گڏ ٿي وڃن، ان کي منزل تي پهچڻ کان ڪو به روڪي نٿو سگهي.

منزل تائين پهچڻ جو مطلب صرف مادي آسائشون يا عهدا حاصل ڪرڻ ناهي. حقيقي منزل اها آهي جتي انسان کي پنهنجي وجود جي سچائيءَ جو احساس ٿئي ۽ هو سماج لاءِ ڪارائتو بڻجي. جڏهن محنت سان محبت شامل هجي ٿي ته حاصل ٿيندڙ منزل مستقل ۽ پائيدار بڻجي وڃي ٿي. اهڙو انسان نه صرف پاڻ ڪامياب ٿئي ٿو پر هو ٻين لاءِ به مشعلِ راهہ بڻجي ٿو.

هن فڪري پيغام جو مرڪزي خيال مثبت سوچ ۽ عمل جي ميلاپ تي ٻڌل آهي. سج جي تيز روشنيءَ وانگر انسان کي به پنهنجي ارادن ۾ تيزي ۽ چمڪ پيدا ڪرڻ گهرجي. ڪاميابيءَ جي سفر ۾ رڪاوٽون ضرور اچن ٿيون، پر جيڪڏهن انسان جو هٿ محنت سان ۽ دل محبت سان ڀريل هجي، ته کيس ڪائنات جي ڪا به قوت شڪست نٿي ڏئي سگهي. هي شعر اسان کي جمود مان نڪرڻ ۽ مسلسل حرڪت ۾ رهڻ جو سبق ڏئي ٿو.

اسان کي سمجهڻ گهرجي ته هر صبح اسان لاءِ هڪ نئون ڪينواس کڻي اچي ٿو، جنهن تي اسان کي پنهنجي عملن سان رنگ ڀرڻا آهن. جيڪڏهن اسان صرف خواب ڏسڻ بدران محنتي بڻجي پنهنجي رستن تي نڪري پئون ۽ ٻين لاءِ محبتي بڻجي خلوص کي پنهنجو شعار بڻايون، ته اها منزل جيڪا اڄ پري نظر اچي ٿي، سڀاڻي اسان جي قدمن ۾ هوندي. زندگيءَ جو فلسفو سج جي اڀرڻ ۽ لهي وڃڻ ۾ لڪل آهي، يعني هر پڄاڻي هڪ نئين شروعات جو پيش خيمو آهي. ضرورت صرف ان ڳالهه جي آهي ته اسان پنهنجي اندر جي اونداهيءَ کي ختم ڪري “محنت ۽ محبت” جي شمع روشن ڪريون.

جي محبت محنت شامل آ،

پوءِ حقيقي ملڻي، منزل  آ۔

____________

حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو لاڙڪاڻي ضلعي جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو