مونٽانا: آمريڪا جي اصل ڌڻين جي تاريخ ۽ ڪلچر کي اسڪولن ۾ پڙھائيندڙ پهرين رياست

آمريڪا جي رياست مونٽانا آئيني ۽ قانوني طور تي درسي نصاب ۾ مقامي ماڻهن (Native Americans) جي صحيح تاريخ ۽ ثقافت کي لازمي قرار ڏيندڙ پهرين رياست بڻجي چڪي آهي. “Indian Education for All” تحت شروع ٿيل هي تاريخي قدم هاڻي ٻين آمريڪي رياستن لاءِ پڻ هڪ روشن ۽ پيروي جوڳو مثال بڻجي رهيو آهي.

مانيٽرنگ ڊيسڪ

آمريڪا جي رياست مونٽانا (Montana) پهرين رياست آهي، جتي اتان جي مقامي ماڻهن (Native Americans/Red Indians) جي تاريخ ۽ ڪلچر کي اسڪولن جي درسي ڪتابن ۽ نصاب ۾ لازمي طور شامل ڪرڻ جو قانون پاس ڪيو ويو.

هن قانون کي “Indian Education for All” (سڀني لاءِ انڊين تعليم) چيو ويندو آهي، جيڪو مونٽانا جي آئين جو حصو آهي. ان کان علاوه هاڻي ڪجهه ٻيون رياستون، جهڙوڪ واشنگٽن (Washington) ۽ اوريگون (Oregon) پڻ اهڙا قانون پاس ڪري چڪيون آهن، پر مونٽانا ان سلسلي ۾ سڀ کان اڳڀري رياست رهي آهي.

آمريڪا جي رياست مونٽانا ۾ هميشه کان مقامي قبيلن جهڙوڪ: Blackfeet, Crow, Cheyenne, Sioux وغيره جو هڪ وڏو سياسي، ثقافتي ۽ تاريخي ڪردار رهيو آهي. صدين تائين آمريڪي درسي ڪتابن ۾ يا ته مقامي ماڻهن جي تاريخ کي نظرانداز ڪيو ويو يا وري کين غلط انداز ۾ پيش ڪيو ويو. ان حوالي سان، مونٽانا پهرين رياست هئي جنهن هن ناانصافيءَ کي ختم ڪرڻ لاءِ قانوني قدم کنيو ته جيئن هر نسل جا شاگرد اتان جي اصل رهواسين جي صحيح تاريخ کان واقف ٿي سگهن.

مونٽانا ۾ هن تاريخ کي لازمي بڻائڻ جو سفر 1972ع کان شروع ٿيو مونٽانا جي نئين آئين (Article X, Section 1-2) ۾ واضح طور لکيو ويو ته رياست مقامي آمريڪي قبيلن جي منفرد ثقافتي ورثي کي تسليم ڪري ٿي ۽ ان کي محفوظ ڪرڻ لاءِ تعليمي نظام ذريعي ڪم ڪندي.

جيتوڻيڪ آئين ۾ اهو سڀ ڪجھ شامل هو، پر ان تي عملدرآمد پوريءَ ريت نه پئي ٿيو. 1999ع ۾ مونٽانا جي قانون ساز اسيمبليءَ Indian Education for Allنالي هڪ بل پاس ڪيو، جنهن تحت ڪنڊرگارٽن کان وٺي ٻارهين درجي تائين جي سمورن سرڪاري اسڪولن لاءِ مقامي ماڻهن جي تاريخ پڙهائڻ لازمي قرار ڏني وئي.

2005ع ۾، مونٽانا سپريم ڪورٽ جي هڪ فيصلي کانپوءِ، رياست هن قانون کي عملي جامو پهرائڻ لاءِ اسڪولن کي باقاعدي بجيٽ ۽ فنڊ ڏيڻ شروع ڪيا، ته جيئن استادن جي تربيت ۽ نوان ڪتاب تيار ڪري سگهجن.

مونٽانا جي آفيس آف پبلڪ انسٽرڪشن مقامي قبيلن جي اڳواڻن ۽ تعليمي ماهرن سان گڏجي 7 بنيادي اصول ترتيب ڏنا آهن، جيڪي هر اسڪول ۾ پڙهايا ويندا آهن:

مقامي ماڻهو ڪو هڪ گروپ نه آهن، پر هتي 12 مختلف قبيلا آهن جن جي ٻولي، ڪلچر ۽ حڪومتون الڳ آهن؛ هر مقامي فرد جي سڃاڻپ سندس قبيلي ۽ تاريخ سان جڙيل آهي؛ مقامي ماڻهن جي ثقافت، مذهب ۽ زنده رهڻ جا طريقا اڄ به متحرڪ آهن، اهي صرف ماضيءَ جو حصو ناهن؛ زمينون ڪيئن کسيون ويون ۽ هاڻوڪيون ريزرويشنز (مقامي ماڻهن جا مخصوص علائقا) ڪيئن وجود ۾ آيون؛ آمريڪي حڪومت جي مختلف دورن جون پاليسيون (جنهن ۾ قبيلن کي ختم ڪرڻ يا کين غلام بڻائڻ جون ڪوششون شامل هيون) ۽ انهن جا اثر؛ آمريڪي تاريخ کي صرف يورپي آبادڪارن جي نظر سان نه، پر مقامي ماڻهن جي نقطه نظر سان پڻ ڏسڻ گهرجي؛ مقامي حڪومتن کي پنهنجا فيصلا ڪرڻ ۽ خودمختياريءَ جو قانوني حق حاصل آهي.

ٻيون رياستون ۽ پيروي

مونٽانا جي هن ڪامياب نموني کي ڏسندي آمريڪا جي ٻين رياستن به اهڙا قانون پاس ڪيا آهن: واشنگٽن 2015 ۾ “Since Time Immemorial” نالي نصاب کي لازمي قرار ڏنو؛ اوريگون 2017 ۾ “Senate Bill 13” پاس ڪري سڀني اسڪولن ۾ مقامي تاريخ لازمي ڪئي؛ نارٿ ڊاڪوٽا  2021۾ اهڙو ئي قانون منظور ڪيو ويو.

تحقيقي حوالا

Montana Constitution (1972), Article X, Section 1(2):

“The state recognizes the distinct and unique cultural heritage of the American Indians and is committed in its educational goals to the preservation of their cultural integrity.”

Montana Office of Public Instruction (OPI):

“Indian Education for All” جي تحت تيار ڪيل سرڪاري گائيڊ لائنز ۽ “Essential Understandings Regarding Montana Indians” دستاويز.

Montana Code Annotated (MCA) 20-1-501:

اهو قانوني سيڪشن جيڪو واضح ڪري ٿو ته رياست جو هر شاگرد، چاهي اهو مقامي هجي يا غير مقامي، تنهن کي انڊين تاريخ پڙهائي ويندي.

National Education Association (NEA) Report:

“Cultural Diversity in Curriculum: The Montana IEFA Case Study” – هڪ تحقيقي رپورٽ جنهن ۾ هن قانون جي اثرن جو جائزو ورتو ويو آهي.

Harvard Journal of Law & Technology / Educational Review Articles:

مختلف تحقيقي مقالا جيڪي آمريڪا ۾ مقامي ماڻهن جي خودمختياري ۽ تعليمي سڌارن تي لکيا ويا آهن.

____________