ايران جو اعليٰ قيادت کي نشانو بڻائڻ بند ڪرڻ جي گھُر، ايراني نار بابت چِتاءُ

ايران جو چوڻ آهي ته کيس ’ڊيڊ لائن جي ڌمڪي‘ ذريعي ڳالهين لاءِ مجبور نٿو ڪري سگهجي؛ پاڪستاني سرڪاري ذريعن پاران تهران سان جنگ بنديءَ جي تجويز شيئر ڪرڻ جي تصديق

ماهرن جو چوڻ آهي ته پائيدار جنگ بندي پهريون شرط آهي، پر حالتون اڃا تائين ان مرحلي تي ناهن پهتيون جو امن ڳالهيون شروع ٿي سگهن.

انادولو اسٽاف

استنبول

پاڪستاني سرڪاري ذريعن سومر تي انادولو خبر ايجنسيءَ کي ٻڌايو ته ايران چاهي ٿو ته آمريڪي ۽ اسرائيلي فوجون پنهنجون دشمني واريون ڪارروايون ”فوري طور تي بند ڪن“، خاص ڪري ايراني اعليٰ قيادت کي نشانو بڻائڻ، ۽ ان سان گڏوگڏ هرمز جي پٽي (Strait of Hormuz) بابت آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جي ڏنل ”ڊيڊ لائن“ کي ”غير مشروط“ طور تي واپس ورتو وڃي. ذريعن تهران سان جنگ بندي جي تجويز شيئر ڪرڻ جي به تصديق ڪئي.

معاملن جي حساسيت سبب نالو ظاهر نه ڪرڻ جي شرط تي ذريعن ٻڌايو ته، ”ايران اسلام آباد کي آگاهه ڪيو آهي ته هو ان تجويز تي صرف ان صورت ۾ غور ڪندو جيڪڏهن آمريڪا ۽ اسرائيل ايران جي خلاف هر قسم جي دشمني، بشمول ان جي سينئر فوجي ۽ سول اڳواڻن کي نشانو بڻائڻ، فوري طور تي بند ڪن.“

اهو بيان هڪ اهڙي وقت ۾ سامھون آيو آهي جڏهن تهران سومر تي اسلامي انقلابي گارڊز جي انٽيليجنس چيف، مجيد خادمي جي مارجي وڃڻ جي تصديق ڪئي، جڏهن ته رپورٽن موجب 45 ڏينهن جي جنگ بندي جي تجويز پيش ڪئي وئي هئي. پاڪستاني ذريعن موجب، تهران چيو آهي ته کيس ”ڊيڊ لائن جي ڌمڪي“ ذريعي ڪنهن به ڳالهين لاءِ مجبور نٿو ڪري سگهجي.

ذريعن وڌيڪ ٻڌايو ته پاڪستاني فوج جو سربراهه جنرل عاصم منير ۽ ملڪ جو اعليٰ سفارتڪار اسحاق ڊار ترتيب وار آمريڪي نائب صدر جي ڊي وانس (JD Vance) ۽ ايراني پرڏيهي وزير عباس عراقچي سان ”مسلسل“ رابطي ۾ آهن، ته جيئن ٻنهي ڌرين کي ڳالهين جي ميز تي اچڻ لاءِ قائل ڪري سگهجي.

ذريعن چيو ته جنگ بندي جي تجويز ۾ فوري جنگ بندي، ٻن کان تين هفتن اندر هرمز جي لنگھ کي ٻيهر کولڻ، هڪ وسيع تصفيه کي حتمي شڪل ڏيڻ، ۽ ان کانپوءِ اسلام آباد ۾ روبرو ڳالهيون شامل آهن. ٽرمپ آچر تي چيو هو ته سومر تائين ايران سان معاهدي تائين پهچڻ جا مضبوط امڪان آهن، پر هن اهو به ڌمڪايو ته جيڪڏهن تهران تيزي سان نتيجا نه ڏنا ته حملن ۾ سخت اضافو ڪيو ويندو.

خاص طور تي، ايراني پرڏيهي وزارت جي ترجمان اسماعيل بقائي سومر تي تهران ۾ هڪ بريفنگ دوران ٻڌايو ته هنن ٽين ڌر جي ذريعي پنهنجا مطالبا آمريڪي اختيارين تائين پهچايا آهن. جڏهن کانئس پڇيو ويو ته ڇا ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ جنگ ختم ڪرڻ جو ڪو نئون پلان آهي، ته بقائي چيو: ”اسان پنهنجي مفادن ۽ خيالن جي بنياد تي پنهنجا مطالبا ترتيب ڏنا آهن. اسان کي پنهنجي جائز ۽ منطقي مطالبن کي بلند ڪرڻ ۾ ڪا شرم محسوس نٿو ٿئي.“ بقائي آمريڪا سان جنگ بندي جي خيال کي پڻ رد ڪندي چيو ته جنگ ۾ ڪو به وقفو دشمن کي ٻيهر منظم ٿيڻ ۽ حملا شروع ڪرڻ جو موقعو ڏئي سگهي ٿو.

پاڪستان، واشنگٽن ۽ تهران سان پنهنجن بهتر لاڳاپن ۽ چين ۽ سعودي عرب سان اسٽريٽجڪ ۽ دفاعي شراڪتداري جو فائدو وٺندي پاڻ کي آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ ثالث طور پيش ڪيو آهي.

‘پائيدار جنگ بندي سڌي ريت امن ڳالهين لاءِ پهريون شرط آهي‘

پاڪستاني پرڏيهي وزارت جي ترجمان طاهر اندراٻي انهن رپورٽن جي تصديق يا ترديد ڪرڻ کان انڪار ڪيو ته اسلام آباد آمريڪا-اسرائيل ۽ ايران جنگ ختم ڪرڻ لاءِ ڪو فريم ورڪ تجويز ڪيو آهي. پر اندراٻي چيو ته ”امن جو عمل جاري آهي.“

انهن دعوائن جي وچ ۾، پاڪستاني صحافي ۽ تجزيه نگار افتخار فردوس چيو ته پاڪستان ۽ ايران جي اختيارين جي وچ ۾ ”اڳ ۾ ئي هڪ ملاقات ٿي چڪي آهي.“ فردوس ايڪس (Twitter) تي لکيو ته ”اها ملاقات ڪجهه ڏينهن اڳ پاڪستاني سرزمين تي ڪجهه ڪلاڪن تائين جاري رهي.“ نه ئي اسلام آباد ۽ نه ئي تهران افتخار فردوس جي دعوائن جي تصديق يا ترديد ڪئي آهي.

افتخار فردوس انادولو کي هڪ پيغام ۾ ٻڌايو ته ”ايراني طرف کان سامهون ايندڙ مکيه مطالبن مان هڪ پائيدار جنگ بندي آهي ته جيئن سڌيون امن ڳالهيون شروع ٿي سگهن.“ تنهن هوندي، هن خبردار ڪيو ته: ”ڳالهين جو عمل ڪيئن ٿي رهيو آهي، ان کي انتهائي ڳجهو رکيو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته هڪ انتهائي سيڪيورٽي ماحول ۾ تمام وڏا مفاد جڙيل آهن.“

‘هن مرحلي تي ڪنهن به حتمي نتيجي جي اڳڪٿي ڪرڻ مشڪل آهي‘

منصور احمد خان، جيڪو هڪ پاڪستاني سفارتڪار آهي ۽ 2021 ۾ افغان طالبان جي واپسي دوران افغانستان ۾ اسلام آباد جو اعليٰ سفارتڪار رهيو آهي، انادولو کي ٻڌايو ته ”هن مرحلي تي امن جي ڪنهن به حتمي نتيجي جي اڳڪٿي ڪرڻ مشڪل آهي.“

خان چيو ته جنگ بندي جي حقيقت بڻجڻ ۽ هڪ جامع امن معاهدي تي ڳالهين لاءِ ايراني ۽ آمريڪي اختيارين کي ”هڪ ٻئي سان ويهڻ ۽ ڳالهيون ڪرڻ جي ضرورت پوندي.“ هن وڌيڪ چيو ته ”ائين لڳي ٿو ته شيون اڃا تائين ان مرحلي تي ناهن پهتيون.“

خان موجب: ”ٻنهي ڌرين جي وچ ۾ مفاھمت تائين پهچڻ ۾ وڏو فرق ايران تي ٻيهر حملو نه ڪرڻ بابت مستقبل جي ضمانتن ۽ اهڙين ضمانتن جي غير موجودگي ۾ هرمز جي پٽي کي غير مشروط طور تي کولڻ تي آهي. تنهن ڪري، هن جنگ جي پيچيدگين جي ڪري، هن وقت امن بابت ڪنهن به حتمي نتيجي جي اڳڪٿي ڪرڻ مشڪل آهي.“

پاڪستاني فيلڊ مارشل (جنرل) عاصم منير کي ”آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ هڪ قابلِ اعتماد ثالث“ قرار ڏيندي، فردوس چيو ته پاڪستان پاڻ کي آمريڪا ۽ ايران جهڙن ٻن مخالف قوتن جي وچ ۾ هڪ ”اعتبار جوڳو وچولو“ بڻائي پيش ڪيو آهي. هن زور ڏنو ته ”اصل مسئلو تهران جي اسٽريٽجڪ حساب ڪتاب جو آهي… جيڪو ماضي جي ڳالهين جي تاريخ تي ٻڌل آهي.“

جتي پاڪستان جا جيوگرافي، سيڪيورٽي تعاون ۽ گڏيل مفادن جي بنياد تي ايران سان ”مضبوط لاڳاپا“ آهن، اتي فردوس چيو ته پاڪستان جا آمريڪا سان ”ڪم ڪندڙ لاڳاپا“ ۽ چين، نار وارن ملڪن توڙي ترڪيه سان ”اسٽريٽجڪ لاڳاپا“ آهن. هن وڌيڪ چيو ته ”اهائي گهڻ رخي سفارتڪاري (multi-vector diplomacy) آهي جنهن سبب پاڪستان ڪو بوجھ نه پر هڪ ناياب فائدو آهي.“

____________________

ترڪيءَ جي خابرو اداري انادولو جي ٿورن سان