خوف جون زنجيرن ٽوڙيو: خوف اھڙو زھر آھي جيڪو ضمير کي ماري ڇڏي ٿو
سڀ کان وڏي غلامي جسماني نه پر ذهني هوندي آهي. آزاديءَ جي پهرين منزل خوف جي بت کي ٽوڙڻ آهي. جڏهن انسان پنهنجي اندر مان ناڪاميءَ ۽ مصلحت جو ڊپ ڪڍي ڇڏيندو، تڏهن ئي هو صحيح معني ۾ آزاد ٿيندو.
جڏهن ڪو معاشرو خوف کي پنهنجو مقدر بڻائي وٺندو آهي، تڏهن ان جي تخليقي سگھ، جرئت ۽ اخلاقي اقدار دم ٽوڙڻ لڳندا آهن
حڪيم پريم چاندواڻي
انساني تاريخ گواهه آهي ته سڀ کان وڏي غلامي جسماني نه پر ذهني هوندي آهي. جڏهن ڪو معاشرو خوف کي پنهنجو مقدر بڻائي وٺندو آهي، تڏهن ان جي تخليقي سگهه، جرئت ۽ اخلاقي اقدار دم ٽوڙڻ لڳندا آهن. اڄ اسان جنهن دؤر مان گذري رهيا آهيون، اتي هر موڙ تي هڪ اڻ ڏٺو خوف اسان جي پيرن جي زنجير بڻيل آهي. پر سوال اهو آهي ته ڇا اسان ان خوف سان گڏ جيئڻ جا عادي ٿي چڪا آهيون يا اسان ۾ اڃا اهو جذبو باقي آهي جيڪو اسان کي هڪ سچي انسان طور جيئڻ جو حق ڏياري؟
هڪ خوبصورت فڪر آهي ته:
اجائي خوف کان، آجا ٿيو،
ظلم سهو، نڪو ظلم ڪيو۔
خوف: ارتقا جي راھ ۾ رڪاوٽ
خوف هڪ اهڙو زهر آهي جيڪو انسان جي ضمير کي ماري ڇڏيندو آهي. اسان اڪثر اجائي خوف جي ور چڙهيل هوندا آهيون، رزق جو خوف، مرتبي جي وڃائڻ جو خوف، يا سماجي ردعمل جو خوف. اهو ئي خوف آهي جيڪو اسان کي حق ڳالهائڻ کان روڪي ٿو. پر ياد رکڻ گهرجي ته آزاديءَ جي پهرين منزل ان خوف جي بت کي ٽوڙڻ آهي. جڏهن انسان پنهنجي اندر مان ناڪاميءَ ۽ مصلحت جو ڊپ ڪڍي ڇڏيندو آهي، تڏهن ئي هو صحيح معني ۾ آزاد ٿيندو آهي.
ظلم جي نفسيات ۽ خاموشي
سماجي حوالي سان ڏٺو وڃي ته ظلم صرف اهو ناهي جيڪو ظالم ڪري ٿو، پر ظلم اهو به آهي جيڪو مظلوم خاموشيءَ سان سهي ٿو. هتي هڪ باريڪ فرق آهي، ظلم سهڻ جو مقصد بزدلي ناهي، پر ظلم جي نظام جو حصو نه بڻجڻ آهي. جڏهن چيو وڃي ٿو ته “ظلم سهو، نڪو ظلم ڪيو”، ته ان جو مطلب اهو آهي ته پنهنجي اخلاقي برتريءَ کي برقرار رکو. هڪ ظالم جو جواب ظالم بڻجي ڏيڻ سان رڳو ظالم بدلجندا آهن، پر ظلم جو نظام قائم رهندو آهي.
اسان کي پنهنجي سماج ۾ اهڙو ڪردار ادا ڪرڻو پوندو جتي اسان جو هٿ ڪنهن جي تذليل لاءِ نه، پر ڪنهن جي مدد لاءِ اڀري. جيڪڏهن اسان مٿان ڪو ظلم ٿئي ٿو، ته ان جي خلاف مزاحمت ڪرڻ حق آهي، پر بدلي جي باهه ۾ انڌو ٿي پاڻ ظالم بڻجي وڃڻ انسانيت جي شڪست آهي.
ادبي ۽ سماجي ذميواري
ادب اسان کي اهو آئينو ڏيکاري ٿو جنهن ۾ اسين پنهنجو اصل چهرو ڏسي سگهون ٿا. اسان جي سماجي اڻبرابريءَ جو حل رڳو سياسي تبديلين ۾ ناهي، پر ان شعوري تبديليءَ ۾ آهي جتي هر فرد پنهنجي نفس تي ضابطو رکي.
خوف کان آزادي ئي اهو ذهني معراج آهي جتي انسان صرف سچ سان ناتي ۾ هجي.
ظلم کان پرهيز: اهو اخلاقي ضابطو آهي جيڪو هڪ مهذب معاشري جو بنياد وجهي ٿو.
اسان کي اڄ ضرورت آهي ته اسان پنهنجي تعليم، پنهنجي ڪچهري ۽ پنهنجي تحريرن ذريعي ان پيغام کي عام ڪريون ته طاقت جو اصل سرچشمو ظلم ناهي، پر سچائي ۽ صبر آهي. جنهن ڏينهن اسان اجائي خوف کي مات ڏئي ڇڏينداسين، ان ڏينهن ظلم جا ڪارا ڪڪر پاڻمرادو هٽي وکري ويندا.
اچو ته اڄ پاڻ سان واعدو ڪريون ته اسان ان واٽ جا مسافر بڻجنداسين جتي نه ڪو خوف هوندو ۽ نه ئي ڪنهن تي ظلم ڪرڻ جي خواھش. زندگي رڳو ساهه کڻڻ جو نالو ناهي، پر وقار سان جيئڻ جو نالو آهي.
______________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو لاڙڪاڻي ضلعي جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو
