علم، شعور ۽ ٽيڪنالاجي عروج تي ھوندي بہ انسانيت جنوني جابرن جي چنبي ۾ قيد آھي
اهو جبر صرف جنگين ۽ هٿيارن تائين محدود ناهي، پر اها سماجي، معاشي ۽ ذهني صورتن ۾ بہ موجود آهي۔ ڪنهن جو حق کسي وٺڻ، ڪنهن جي آواز کي دٻائڻ، ڪنهن جي عزت کي پامال ڪرڻ، اهي سڀ جبر جا ئي مختلف روپ آهن۔
سماج ۾ جڏهن انصاف جو نظام ڪمزور ٿي وڃي ٿو، تڏهن جابر وڌيڪ طاقتور ٿي وڃن ٿا۔ اهو ئي سبب آهي جو اڄ ڪيترن ئي ملڪن ۽ معاشرن ۾ مظلومن جي دانهن ٻڌڻ وارو ڪو ناهي۔ اهي بي وس ماڻهو، جيڪي پنهنجي حقن لاءِ جدوجهد ڪن ٿا، انهن کي يا تہ خاموش ڪيو وڃي ٿو يا وري انهن کي نظرانداز ڪيو وڃي ٿو۔
حڪيم پريم چاندواڻي
دنيا جي تاريخ جڏهن بہ ورق ورق ڪري پڙهجي ٿي، تہ ان ۾ هڪ ڳالهہ بار بار پنهنجي وجود جو احساس ڏياريندي رهندي آهي تہ جنون جڏهن جبر ۾ تبديل ٿئي ٿو، تہ اهو انسانيت لاءِ سڀ کان وڏو عذاب بڻجي ويندو آهي۔ جنوني جابر، جيڪو پنهنجي طاقت، غرور ۽ انڌين خواهشن جي نشي ۾ مست هوندو آهي، اهو صرف هڪ فرد نہ، پر هڪ اهڙو طوفان هوندو آهي، جيڪو نہ رڳو انسانن کي پر انهن جي احساسن، خوابن ۽ اميدن کي بہ لتاڙي ڇڏيندو آهي۔
جنوني جابر، قاتل وحشي،
مظلومن جو، بيحد قرضي۔
هي شعر هڪ زنده حقيقت آهي، جيڪا هر دؤر ۾، هر سماج ۾، ڪنهن نہ ڪنهن روپ ۾ موجود رهي آهي۔ جنوني جابر اهو آهي، جيڪو پنهنجي طاقت کي انصاف لاءِ نہ، پر پنهنجي انا جي تسڪين لاءِ استعمال ڪري ٿو۔ اهو قاتل وحشي آهي، جيڪو انسان کي انسان نہ، پر هڪ اهڙي بي جان شئي سمجهي ٿو، جنهن کي پنهنجي مرضيءَ مطابق استعمال ڪري سگهجي ٿو۔
اڄ جي دنيا ۾، جڏهن تہ علم، شعور ۽ ٽيڪنالاجي پنهنجي عروج تي آهن، تڏهن بہ انسانيت اهڙن جابرن جي چنبي ۾ قيد آهي۔ اهو جبر صرف جنگين ۽ هٿيارن تائين محدود ناهي، پر اها سماجي، معاشي ۽ ذهني صورتن ۾ بہ موجود آهي۔ ڪنهن جو حق کسي وٺڻ، ڪنهن جي آواز کي دٻائڻ، ڪنهن جي عزت کي پامال ڪرڻ، اهي سڀ جبر جا ئي مختلف روپ آهن۔
مظلومن جو بيحد قرضي هجڻ جو مطلب اهو آهي تہ هر جابر، هر ظلم ڪندڙ، انهن بي گناهن جي حقن جو قرضي آهي، جن کي هن تڪليف ڏني آهي۔ اهو قرض صرف مال يا دولت سان ادا نٿو ٿي سگهي، پر اهو قرض انصاف، سچائيء ۽ پڇتاءَ سان ئي ادا ٿي سگهي ٿو۔ پر افسوس، گهڻا جابر پنهنجي غرور ۾ ايترا تہ انڌا ٿي وڃن ٿا، جو انهن کي پنهنجي ڪيل ظلمن جو احساس ئي نٿو رهي۔
سماج ۾ جڏهن انصاف جو نظام ڪمزور ٿي وڃي ٿو، تڏهن جابر وڌيڪ طاقتور ٿي وڃن ٿا۔ اهو ئي سبب آهي جو اڄ ڪيترن ئي ملڪن ۽ معاشرن ۾ مظلومن جي دانهن ٻڌڻ وارو ڪو ناهي۔ اهي بي وس ماڻهو، جيڪي پنهنجي حقن لاءِ جدوجهد ڪن ٿا، انهن کي يا تہ خاموش ڪيو وڃي ٿو يا وري انهن کي نظرانداز ڪيو وڃي ٿو۔
پر تاريخ جو هڪ اڻٽر اصول آهي، ظلم ڪڏهن بہ دائمي نہ هوندو آهي۔ هر جابر جو انجام آخرڪار زوال ئي هوندو آهي۔ اهو زوال ڪڏهن آهستي آهستي اچي ٿو، تہ ڪڏهن اوچتو طوفان بڻجي سامهون اچي ٿو۔ مظلومن جون آهون، انهن جا ڳوڙها، ۽ انهن جي دلين مان نڪرندڙ دانهن، هڪ ڏينهن ضرور اثر ڏيکاريندي آهي۔
اسان جي ذميواري آهي تہ اسان پنهنجي معاشري ۾ انصاف، همدردي ۽ انسانيت جي قدرن کي فروغ ڏيون۔ اسان کي اهو سمجهڻ گهرجي تہ طاقت جو اصل مقصد ٻين جي مدد ڪرڻ آهي، نہ ئي انهن کي دٻائڻ۔ جيڪڏهن هر فرد پنهنجي حصي جو ڪردار ادا ڪري، تہ سماج مان جبر ۽ ظلم کي گهٽائي سگهجي ٿو۔
تعليم، شعور ۽ اخلاقي تربيت ئي اهي هٿيار آهن، جن سان جنوني جابرن جي سوچ کي تبديل ڪري سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن اسان پنهنجي ايندڙ نسلن کي انسانيت، محبت ۽ انصاف جا سبق سيکارينداسين، تہ شايد مستقبل ۾ اهڙا جابر گهٽ پيدا ٿيندا۔
آخر ۾، اهو چوڻ غلط نہ ٿيندو تہ جنون جڏهن عقل کان خالي ٿي وڃي ٿو، تہ اهو جبر بڻجي وڃي ٿو، ۽ جبر هميشہ تباهيءَ جو سبب بڻجي ٿو۔ تنهنڪري، اسان کي گهرجي تہ اسان پنهنجي اندر جي جنون کي علم، شعور ۽ انسانيت سان هم آهنگ ڪريون، جيئن اهو تباهي نہ، پر تعمير جو سبب بڻجي۔
مظلومن جي دانهن کي ٻڌڻ، انهن جي مدد ڪرڻ، ۽ جابرن جي خلاف آواز اٿارڻ، اهو ئي اسان جي اصل انسانيت جو ثبوت آهي۔ ڇو تہ آخرڪار، هڪ اهڙو سماج ئي ڪامياب هوندو آهي، جتي انصاف زنده هجي، ۽ ظلم لاءِ ڪا جاءِ نہ هجي۔
جابر کي چٽي ڀرڻي آ،
مفت نہ جان، ڇٽڻي آ۔
____________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. لاڙڪاڻي ضلعي جي ڏوڪري شھر ۾ رھي ٿو.
