بيوَسي ۽ بيحَسيءَ جو فلسفو: هڪ بيوسيءَ جو عالم، ٻيو بيحس هرڪو ظالم

بيوسي تڏهن جنم وٺندي آهي، جڏهن انسان جا اختيار کسجي وڃن، جڏهن حق جي ڳالھه ڪرڻ وارو گنھگار قرار ڏنو وڃي ۽ جڏهن انصاف جي تارازي رڳو طاقتور جي حق ۾ جھڪيل هجي.

اڄ اسان جي معاشري ۾ هڪ عام ماڻھو مانيءَ جي گرهه کان وٺي دوا جي ڦڙي تائين بيوس نظر اچي ٿو. اها بيوسي رڳو مادي ناهي، پر فڪري به آهي.

اسان عام طور تي ظالم ان کي سمجھندا آهيون جيڪو تلوار کڻي يا بندوق جي زور تي ڪنھن جو حق ڦري. پر شاعر جي نظر ۾ ‘بي حسي’ پاڻ به هڪ وڏو ظلم آهي.

حڪيم پريم چاندواڻي

انساني سماج جڏهن تھذيب جي ڏاڪن تي قدم رکندو آهي، ته ان جي پهرين نشاني ‘احساس’ هوندو آهي. پر جڏهن ڪنھن معاشري مان احساس جو جنازو نڪري وڃي ۽ ماڻھو صرف گوشت پوست جا هڏا بڻجي وڃن، ته اتي زندگي نه پر موت جو ناچ ٿيندو آهي. مان اڄوڪي دؤر جي بدتر صورتحال جي عڪاسي ڪنھن هڪ جملي ۾ سميٽڻ لاءِ پنھنجو ھيءُ شعر پيش ڪندس:

هڪ بيوسيءَ  جو عالم آ،

ٻيو بيحس هرڪو ظالم آ۔

هن شعر جي پھرين سٽ ۾ “بيوسيءَ جو عالم” رڳو هڪ لفظ ناهي، پر اها انھن لکين ماڻھن جي رڙ آهي، جيڪي وقت جي وهڪري ۾ بيوس لڙهي رهيا آهن. بيوسي تڏهن جنم وٺندي آهي، جڏهن انسان جا اختيار کسجي وڃن، جڏهن حق جي ڳالھه ڪرڻ وارو گنھگار قرار ڏنو وڃي ۽ جڏهن انصاف جي تارازي رڳو طاقتور جي حق ۾ جھڪيل هجي. اڄ اسان جي معاشري ۾ هڪ عام ماڻھو مانيءَ جي گرهه کان وٺي دوا جي ڦڙي تائين بيوس نظر اچي ٿو. اها بيوسي رڳو مادي ناهي، پر فڪري به آهي.

شعر جي ٻي سٽ ”ٻيو بيحس هرڪو ظالم آ“ هن دؤر جو سڀ کان وڏو الميو آهي. اسان عام طور تي ظالم ان کي سمجھندا آهيون جيڪو تلوار کڻي يا بندوق جي زور تي ڪنھن جو حق ڦري. پر شاعر جي نظر ۾ ‘بي حسي’ پاڻ به هڪ وڏو ظلم آهي. جيڪڏهن توهان جي آڏو ڪنھن تي ناحق ٿئي ٿو ۽ توهان پنھنجا دروازا بند ڪري، اکيون ٻوٽي ويھي رهو ٿا، ته توهان به ان ظلم ۾ برابر جا شريڪ آهيو.

بي حسي: جديد دؤر جو ناسور

اڄ جو انسان پنهنجي ذات جي خول ۾ بند ٿي ويو آهي. اسان سوشل ميڊيا تي ته انسانيت جا ليڪچر ڏيون ٿا، پر رستي تي تڙپندڙ زخميءَ جي مدد ڪرڻ بدران ان جي وڊيو ٺاهڻ کي ترجيح ڏيون ٿا. اها بي حسي ئي آهي، جنھن ظالم کي وڌيڪ طاقتور بڻايو آهي. ظالم کي خبر آهي ته هو جنھن کي لتاڙي رهيو آهي، ان جي حق ۾ ڪو به آواز بلند نه ٿيندو. اها خاموشي ئي بي حسيءَ جو عروج آهي.

بيوسيءَ جا مختلف رنگ

اسان جي سماج ۾ بيوسيءَ جا ڪيترائي رنگ آهن:

معاشي بيوسي: جتي هڪ پيءُ پنهنجي ٻارن جي بک اڳيان بيوس ٿي هٿ ٻڌي بيٺو هجي.

قانوني بيوسي: جتي عدالتن ۾ سالن جا سال انصاف جي انتظار ۾ عمرون گذري وڃن.

اخلاقي بيوسي: جتي سچ ڳالھائڻ وارو اڪيلو ٿي وڃي ۽ ڪوڙ جو بول بالا هجي.

شعر جي هنن لفظن ۾ بي انتھا درد به آهي ته دعوتِ فڪر به. اھو شعر اسان کي آئينو ڏيکاري رهيو آهي ته اسان ڪاڏي وڃي رهيا آهيون. جيڪڏهن اسان جي دلين مان ٻئي جي تڪليف جو احساس ختم ٿي ويو، ته پوءِ اسان ۾ ۽ پٿر جي بتن ۾ ڪهڙو فرق رهجي ويندو؟

ظالم ڪير آهي؟

هن ڪالم جو مقصد رڳو شڪايت ڪرڻ ناهي، پر پنھنجي اندر ۾ جھاتي پائڻ آهي. ظالم رڳو حڪمران ناهي، ظالم رڳو وڏيرو يا جاگيردار ناهي. ظالم اهو هر شخص آهي جيڪو پنھنجي حصي جو سچ نٿو ڳالھائي. جيڪو پنھنجي پاڙيسريءَ جي بک کان باخبر هجڻ باوجود خاموش آهي. جيڪو نظام جي خرابين کي ڏسي ٿو پر انھن کي درست ڪرڻ جي ڪوشش نٿو ڪري.

حاصل مقصد

منھنجو ھيءُ شعر هڪ اونھي فڪر جي گهر ڪري ٿو. اسان کي هن بيوسيءَ جي عالم مان نڪرڻو پوندو. اسان کي بي حسيءَ جي چادر لاهي اڇلائڻي پوندي. جيڪڏهن هر انسان پنھنجي حصي جي شمع ٻاري، ته اوندهه يقينن ختم ٿي سگهي ٿي. اچو ته عھد ڪريون ته اسان بيحس ظالم جي فھرست مان نڪري، هڪ بااحساس انسان بڻجنداسين. ڇاڪاڻ ته دنيا صرف تڏهن بدلجي سگھي ٿي، جڏهن بيوسيءَ کي همت ۽ بي حسيءَ کي احساس ۾ بدلايو وڃي.

هيء تحرير رڳو شعر جي تشريح ناهي، پر اسان جي وقت جي تاريخ جو هڪ دردناڪ ورق آهي.

جيڪو دنيا کي، ٿو ڳڙڪائي،

سو وحشي، قابو ڪرڻو آهي۔

______________________

حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو لاڙڪاڻي ضلعي جي ڏوڪري شھر م رھي ٿو