کِلڻ واقعي بهترين دوا آهي! توهان آخري ڀيرو ڪڏهن دل کولي کِليا هئا؟

کلڻ اهو سج آهي جيڪو انسان جي مُنھن تان سياري کي تڙي ڪڍي ٿو. — وڪٽر هيوگو

توهان آخري ڀيرو ڪڏهن دل کولي کِليا هئا؟ کِلڻ کان پوءِ توهان کي ڪيئن لڳندو آهي؟ منهنجو خيال آهي ته هن سوال ئي توهان مان ڪجهه ماڻهن جي مُنھن تي مُرڪ آڻي ڇڏي هوندي. مُرڪڻ سٺو لڳندو آهي، نه؟ مُرڪڻ ڪيڏو نہ اطمينان ۽ سڪون ڏيندو آهي – ڇا ايئن ناهي؟

تسنيم حسين، بنگلاديش

اڄ، 3 مئي 2024، کلڻ جو عالمي ڏينهن (World Laughter Day) آهي. اسان مان تمام گهٽ ماڻهو کلڻ جي اهميت کان واقف آهن. کلڻ جو عالمي ڏينهن ان ئي مقصد لاءِ ملهايو ويندو آهي! هي ڏينهن کلڻ جي بيشمار فائدن ۽ ان جي شفا بخش اثرن بابت آگاهي وڌائڻ لاءِ تمام گهڻي اهميت رکي ٿو. دنيا جي اڪثر وڏن شهرن ۾ هزارين ڪميونٽي گروپ باقاعدگيءَ سان کلڻ جون مشقون ڪن ٿا، جيڪي اسان جي صحت ۽ مجموعي ڀلائي کي هٿي وٺرائين ٿيون.

جيتوڻيڪ کلڻ جو عالمي ڏينهن سڄي دنيا ۾ ملهايو وڃي ٿو، پر ان جي شروعات ڀارت مان ٿي هئي. ممبئي جي هڪ ڊاڪٽر، ڊاڪٽر مدن ڪٽاريا، چهرن جي تاثرات جا موڊ (طبيعت) تي پوندڙ اثرن جو اڀياس ڪري رهيو هو. کيس جسم تي کلڻ ۽ مرڪڻ جي مثبت اثرن جو احساس ٿيو. ان ڪري هن 1995ع ۾ انهن مثبت اثرن بابت آگاهي پيدا ڪرڻ لاءِ لافٽر يوگا موومينٽ (Laughter Yoga Movement) جو بنياد رکيو. بعد ۾، سڄي دنيا ۾ هي پيغام پکيڙڻ لاءِ، هن 1998ع ۾ ”ورلڊ لافٽر ڊي“ (کلڻ جو عالمي ڏينهن) جو آغاز ڪيو. کلڻ جو پهريون عالمي ڏينهن 10 مئي تي ممبئي ۾ ملهايو ويو هو. هي ڏينهن هر سال مئي جي پهرين آچر تي ملهايو ويندو آهي، ۽ هن سال اھو سڄي دنيا ۾35 مئي تي آيو آهي. انٽرنيٽ جي ڪري، هي ڏينهن هاڻي سڄي دنيا ۾ دلچسپ ۽ تخليقي طريقن سان ملهايو وڃي ٿو.

کلڻ عام طور تي هڪ غير ارادي عمل هوندو آهي، پر اهو هڪ ارادي عمل به ٿي سگهي ٿو ته جيئن اسان ان جي ذهني ۽ جسماني فائدن مان لطف اندوز ٿي سگهون. دلچسپ ڳالهه اها آهي ته ڊاڪٽر ڪٽاريا اشارو ڪري ٿو ته جسم لاءِ بناوٽي کل ۽ سچي کل ۾ ڪوبه فرق ناهي هوندو، بشرطيڪه کلڻ گهرو هجي.

لافٽر يوگا (کلڻ جو يوگا) جو مطلب ڪنهن مزاحيه شئي بابت سوچڻ ناهي، پر هي کلڻ جي مشقن ۽ ساهه کڻڻ جي طريقن جو هڪ ميلاپ آهي، جيڪو ٻين يوگا وانگر اسان جي جسماني ۽ ذهني صحت کي سگھ ڏئي ٿو. هي اسان جي جسم ۽ دماغ ۾ آڪسيجن جي مقدار کي وڌائي ٿو. انهن گڏيل مشقن جا صرف 15 منٽ اسان جو ذهني دٻاءُ گهٽائي سگهن ٿا ۽ مدافعتي نظام کي مضبوط ڪري سگهن ٿا. باقاعدگي سان اهي مشقون ڪرڻ سان جسماني ۽ صحت جا فائدا واضح طور محسوس ڪري سگهجن ٿا.

دنيا جي مختلف حصن ۾، ڪميونٽي گروپ صحت ۽ تندرستي کي هٿي وٺرائڻ لاءِ کلڻ جا سادا طريقا اختيار ڪن ٿا. انهن گروپن کي لافٽر ڪلبز (Laughter Clubs) چيو ويندو آهي.

گذريل 26 سالن کان، 120 کان وڌيڪ ملڪن جا هزارين ماڻهو گڏ ٿي کلڻ جو عالمي ڏينهن ملهائين ٿا. لافٽر ڪلبن جا ميمبر، سندن خاندان ۽ دوست شهرن جي چوڪن، عوامي پارڪن، سمنڊ جي ڪنارن يا آن لائن گڏ ٿي کلن ٿا. ان موقعي تي مختلف قسم جا ميوزڪ، ڊانس پروگرام ۽ کلڻ جا مقابلا منعقد ڪيا ويندا آهن. هي ڏينهن هر ڪو ملهائي سگهي ٿو، پر اهو گهڻو ڪري انهن شهرن ۾ ڏٺو ويندو آهي جتي ماڻهو وڏي انگ ۾ گڏ ٿي کلن ٿا، پاڻ ۾ رشتن کي مضبوط ڪن ٿا ۽ خوشيون پکيڙين ٿا. کلڻ هڪ عالمي ٻولي آهي. کلڻ جي طاقت اسان کي متحد ڪري سگهي ٿي ۽ ڪيترين ئي رڪاوٽن کي پار ڪرڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿي.

هي ڏينهن کلڻ ذريعي عالمي ڀائيچاري ۽ دوستي جي شعور کي هٿي وٺرائي ٿو، جيڪو عالمي امن جو هڪ مثبت اظهار آهي. لافٽر ڪلب جا ميمبر امن مارچن ۾ حصو وٺن ٿا، جن ۾ اهي بينر ۽ پلي ڪارڊ کڻي هلن ٿا جن تي لکيل هوندو آهي: ”کلڻ ذريعي عالمي امن“، ”سڄي دنيا هڪ خاندان آهي“ وغيره.

”جڏهن به موقعو ملي، ضرور کلو. هي هڪ سستي دوا آهي.“ — لارڊ بائرن

کلڻ سان لاڳاپيل صحت جا ڪيترائي فائدا آهن:

پهريون فائدو: کلڻ اسان کي انهن ماڻهن سان ڳنڍڻ ۾ مدد ڪري ٿو جن سان گڏجي اسان کلون ٿا، ۽ دوستي جو هڪ مضبوط رشتو قائم ڪري ٿو. هي اڻڄاتل ماڻهن سان به لاڳاپا قائم ڪرڻ ۽ مثبت گفتگو کي آسان بڻائڻ ۾ مدد ڪري ٿو.

اينڊورفنز جو اخراج: کلڻ سان اينڊورفنز (خوشي جا هارمونز) خارج ٿين ٿا، جيڪي اسان جي جسم اندر قدرتي طور درد کي گهٽائيندڙ آهن ۽ پراڻي درد کي گهٽائي سگهن ٿا. ان کان علاوه، دماغ ڊوپامين جو هڪ متوازن مقدار خارج ڪري ٿو، جيڪو خوشي جو احساس پيدا ڪري ٿو.

اسٽريس هارمونز ۾ گهٽتائي: هي ذهني دٻاءُ پيدا ڪندڙ هارمونز جي سطح کي گهٽ ڪري ٿو.

مدافعتي نظام کي هٿي: هي ٽي-سيلز (T-cells) کي هٿي وٺرائي ٿو، جيڪي مدافعتي نظام ۾ اڇن رت جي گهرڙن جو هڪ قسم آهن. اهي چالو ٿيڻ تي جسم کي انفيڪشن کان بچائين ٿا ۽ ڪينسر سان وڙهڻ ۾ مدد ڪري سگهن ٿا.

آڪسيجن جو وڌيڪ استعمال: کلڻ سان آڪسيجن گهڻي مقدار ۾ اندر وڃي ٿي، جيڪا ڦڦڙن ۽ دل لاءِ بهترين آهي.

دل جي ڌڙڪن جي ترتيب: هي دل جي ڌڙڪن کي نارمل رکي ٿو، جنهن سان دل جو ڪم بهتر ٿئي ٿو ۽ بلڊ پریشر گهٽ ٿئي ٿو.

بلڊ پريشر ۾ گهٽتائي: هي رت جي وهڪري کي وڌائي ٿو ۽ رت جي رڳن جي ڪارڪردگي کي بهتر بڻائي ٿو، بلڊ پريشر گهٽ ڪري ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ دل جي دوري يا فالج جو خطرو گهٽ ٿي سگهي ٿو.

پيٽ جي عضون جي ورزش: هي پيٽ جي عضون کي سسڻ ۽ ڦهلجڻ تي مجبور ڪري ٿو، جنهن سان پيٽ جا عضوا مضبوط ٿين ٿا.

ڪيلوريز جو ٻرڻ: 10 کان 15 منٽ کلڻ سان لڳ ڀڳ 40 ڪيلوريز سڙن ٿيون – هي خاص طور تي انهن ماڻهن لاءِ فائديمند آهي جيڪي بيماري يا زخم سبب جسماني سرگرميون نٿا ڪري سگهن.

سماجي لاڳاپن ۾ بهتري: هي هڪ آرامده ۽ پرسکون ماحول پيدا ڪري سماجي لاڳاپن کي بهتر بڻائي ٿو.

اعصابي ماهر (Neurologist) سگمنڊ فرائيڊ پڻ کلڻ جي اهميت تي زور ڏنو آهي. هن جو خيال هو ته کلڻ اسان جي اندر دٻيل انهن جذبن کي ٻاهر ڪڍي ٿو جيڪي دٻاءُ يا پريشاني جي ڪري پيدا ٿين ٿا.

کلڻ جي مثبت جسماني اثرن جو هڪ بهترين مثال پروفيسر نارمن ڪزنز جو آهي، جيڪو ويهين صديءَ جو هڪ مشهور ليکڪ هو. هن کي چاليهن سالن جي عمر جي آخري حصي ۾ هڪ سنگين بيماري جي تشخيص ٿي. هو تمام گهڻي تڪليف سان هلي سگهندو هو ۽ هر وقت درد ۾ مبتلا رهندو هو. کيس چيو ويو ته سندس وٽ جيئڻ لاءِ تمام گهٽ وقت آهي. هن سوچيو ته جيڪڏهن ذهني دٻاءُ ۽ منفي جذبا بيمار ڪري سگهن ٿا، ته پوءِ مثبت جذبا صحت کي بهتر ڪرڻ ۾ مددگار ثابت ٿي سگهن ٿا. هن بيماريءَ جي بستري تي مزاحيه فلمون ڏسڻ شروع ڪيون. روزاني کلڻ سندس زندگيءَ جو حصو بڻجي ويو. کلڻ سان گڏ هن وٽامن سي (Vitamin C) جا وڏا ڊوز به وٺڻ شروع ڪيا. حيرت انگيز طور تي، ڇهن مهينن اندر هو بلڪل صحتياب ٿي ويو ۽ ٻن سالن اندر هن ڪم ڪرڻ شروع ڪري ڏنو.

جيتوڻيڪ کلڻ جا ڪيترائي فائدا آهن، پر اها ڳالهه ياد رکڻ گهرجي ته ڪڏهن ڪڏهن اسان اهڙين طبي حالتن مان گذري رهيا هوندا آهيون، جهڙوڪ پريشاني (Anxiety)، ڊپريشن (Depression)، خودڪشي جا لاڙا يا ڪو صدمو (Trauma)، جن لاءِ پيشه ورانه مدد جي ضرورت هوندي آهي. ان کي نظرانداز نه ڪريو. کلڻ جسماني، نفسياتي يا نفسياتي علاج جو متبادل ناهي. اهڙي صورت ۾ فوري طور تي ڪنهن صحت جي ماهر سان رجوع ڪريو.

زندگي گلن جي سيج ناهي. ڪڏهن ڪڏهن اسان غم يا اداسي جو شڪار ٿي ويندا آهيون. انهن احساسن کي قبول ڪريو. پاڻ کي ٿورو وقت ڏيو. پر ياد رکو ته اداسي يا غم جو گهڻو ڊگهو عرصو اسان تي منفي اثر ڪري سگهي ٿو. کلڻ اسان کي موڊ بهتر ۽ خوشگوار بڻائڻ جي طاقت ڏئي ٿو. ڪا مزاحيه فلم ڏسو، دوستن يا خاندان سان گڏ وقت گذاريو: کلو، چرچا ڪريو ۽ مثبتيت سان ڀرپور هڪ صحت مند ۽ ڪارآمد زندگي گذاريو.

کلڻ روح ۽ جسم لاءِ سٺو آهي. هي شايد سنگين مسئلن کي حل نه ڪري سگهي، پر اسان کي بهتر محسوس ضرور ڪرائي سگهي ٿو.

”مان کلڻ واري خدائي تحفي تي تمام گهڻو خوش آهيان؛ هن دنيا کي تمام ڏکن ۽ براين جي باوجود انسان دوست ۽ پيار ڪرڻ لائق بڻايو آهي.“ — ڊبليو. اي. بي. ڊي بوائس (W.E.B. Du Bois)

کلڻ جو عالمي ڏينهن پنهنجن گهرن، ڪلاسن، آفيسن ۽ برادرين ۾ تندرستي جا طريقا اپنائڻ جو هڪ سٺو وقت آهي. اسان کي انهن کي پنهنجي روزاني جي زندگي ۾ پڻ شامل ڪرڻ گهرجي ته جيئن اسان جسماني ۽ ذهني طور تي کلڻ جي سڀني فائدن مان لطف اندوز ٿي سگهون.

”کلڻ کان سواءِ گذريل ڏينهن هڪ ضايع ٿيل ڏينهن آهي.“ — چارلي چپلن

تنهن ڪري اچو ته کلڻ جي عالمي ڏينهن تي دوستن سان گڏ ڪجهه لطيفا شيئر ڪريون، ڪنهن ڪاميڊي شو ۾ هلون، ڪا مزاحيه فلم ڏسون، مزو ڪريون ۽ پنهنجي آس پاس خوشيون پکيڙيون.

”مون کلڻ جي ڪري ڪنهن کي مرندي ناهي ڏٺو، پر مان اهڙن لکين ماڻهن کي سڃاڻان ٿو جيڪي نه کلڻ ڪري مري رهيا آهن.“ — ڊاڪٽر مدن ڪٽاريا

پريشان ڪندڙ حالتن ۾، هڪ گهرو ساهه کڻو، مرڪو ۽ کلو. کلڻ جو هر موقعو هٿ مان وڃڻ نه ڏيو، ڇاڪاڻ ته هي اسان کي دٻاءُ کي منهن ڏيڻ ۾ مدد ڪري ٿو ۽ زندگي بابت مثبت سوچ پيدا ڪري ٿو.

اسان مان اڪثر ماڻهو پاڻ کي تمام گهڻو سنجيده وٺندا آهن! اڄ موقعو آهي ته توهان پاڻ تي به کلڻ سکو.

اسان سڀني ٻڌو آهي ته کلڻ بهترين دوا آهي. ڇا واقعي ائين آهي؟

شايد هي بهترين دوا نه هجي پر هي انسان جي جسم ۽ روح لاءِ هڪ مرهم وانگر ضرور ڪم ڪري ٿي. کلو ۽ پنهنجي آس پاس جي دنيا مان لطف اندوز ٿيو. زندگي جيئڻ لاءِ آهي – مرڪو ۽ هن سڄي سفر ۾ کلندي گذري وڃو.

______________ 

تسنيم حسين شاعره، ڪالم نگار ۽ افسانه نگار، استاد، مترجم ۽ ٽريننگ ڪنسلٽنٽ آهي. هوءَ انگريزي، اردو ۽ بنگالي ٻولين ۾ شاعري ڪندي آهي. هن 130 کان وڌيڪ مضمون لکيا آهن. سندس مضمون روزاني زندگيءَ جي واقعن، ذاتي ترقيءَ جي معاملن ۽ سماجي توڙي انساني حقن بابت آگاهي پيدا ڪرڻ بابت هوندا آهن. سندس ڪيترائي مضمون ۽ نظم مختلف ملڪن جي يونيورسٽين ۽ اڪيڊمين ۾ تدريسي مواد طور استعمال ڪيا ويندا آهن؛ جڏهن ته ڪجهه مضمونن ۽ نظمن جا حوالا يونيورسٽين جي تحقيقي مقالن ۾ پڻ ڏنا ويا آهن. هوءَ شاعريءَ جي ٽن ڪتابن—Grass in Green، The Pearl Necklace ۽ Floating Feather—۽ مضمونن جي هڪ ڪتاب ’Split and Splice’ جي ليکڪا آهي. ان کان علاوه هوءَ ’Life in Lyrics’ نالي هڪ بين الاقوامي شاعريءَ جي پروجيڪٽ ۽ گروپ جي اڳواڻي پڻ ڪري ٿي. هن وقت سندس وڌيڪ چار ڪتاب ڇپائيءَ جي مرحلي ۾ آهن.