انساني بقا جا بنيادي حق: اٽو، لٽو ۽ اَجهو، جِن کان اڪثر انسان اڄ بہ محروم آھن
ڪنهن به رياست يا سماج جي خوشحاليءَ جو اندازو ان جي وڏين عمارتن يا هٿيارن جي ذخيري مان نه، پر اتي رهندڙ عام ماڻهوءَ جي دسترخوان، تن جي پوشاڪ ۽ مٿي تي موجود ڇت مان لڳائي سگهبو آھي
حڪيم پريم چاندواڻي
انساني تهذيب جي ارتقا کان وٺي اڄ جي جديد دؤر تائين، جيڪڏهن اسان تاريخ جي ورقن تي نظر وجهنداسين ته هڪ ڳالهه روزِ روشن وانگر عيان نظر ايندي ته انسان جي پهرين ۽ آخري جنگ رڳو پنهنجي وجود کي برقرار رکڻ لاءِ رهي آهي. دنيا چاهي ڪيتري به ترقي ڪري وڃي، آسمانن کي فتح ڪري يا مصنوعي ذهانت جي سحر ۾ گم ٿي وڃي، پر حقيقت اها آهي ته انسان اڄ به انهن ٽن بنيادي ضرورتن جو محتاج آهي، جن کي عام فهم ٻوليءَ ۾ ”اٽو، لٽو ۽ اجهو“ چيو ويندو آهي. هي رڳو ٽي لفظ نه آهن، پر اهي انساني زندگيءَ جي بقا جون اهي اهم ضرورتون آهن، جنهن کان سواءِ جيئڻ رڳو هڪ خواب بڻجي رهجي وڃي ٿو.
بقا جي جنگ ۽ بنيادي ضرورتون
ڪنهن به رياست يا سماج جي خوشحاليءَ جو اندازو ان جي وڏين عمارتن يا هٿيارن جي ذخيري مان نه، پر اتي رهندڙ عام ماڻهوءَ جي دسترخوان، تن جي پوشاڪ ۽ مٿي تي موجود ڇت مان لڳائي سگهجي ٿو. جڏهن اسان چئون ٿا ته “اٽو، لٽو ۽ اجهو ضروري آهي”، ته ان جو سڌو سنئون مطلب اهو آهي ته اهي شيون ڪا عياشي نه پر جيئڻ جي مجبوري آهن.
اٽو (کاڌ خوراڪ): بک اهو احساس آهي جيڪو انسان کان ان جي انا، غيرت ۽ ڪڏهن ڪڏهن ته انسانيت به کسي وٺندو آهي. خالي پيٽ سان نه عبادت ٿي سگهي ٿي ۽ نه ئي ڪو فڪري انقلاب اچي سگهي ٿو.
لٽو (لباس): لباس رڳو جسم کي ڍڪڻ جو نالو ناهي، پر اها انسان جي عزتِ نفس ۽ سماجي وقار جي علامت آهي.
اجهو (رهائش): هڪ محفوظ ڇت انسان کي موسمن جي سختي ۽ سماجي بي گهر هجڻ جي طعني کان بچائي ٿي. اجهو انسان کي تحفظ جو احساس ڏياري ٿو.
معاشي ناهمواري ۽ سماجي صورتحال
اڄوڪي دؤر ۾، جتي مهانگائيءَ جو طوفان عام ماڻهوءَ جي چيلهه چٻي ڪري رهيو آهي، اتي اهي بنيادي ضرورتون حاصل ڪرڻ هڪ وڏو چئلينج بڻجي ويون آهن. جڏهن اٽو مهانگو ٿئي ٿو ته غريب جي گهر ۾ ٻارن جي مرڪ کسجي وڃي ٿي. جڏهن لٽو پهچ کان ٻاهر ٿئي ٿو ته اڇي پوش ماڻهوءَ جو ڀرم لٽجي وڃي ٿو. ۽ جڏهن اجهو يا گهر جو ڪرايو وس کان ٻاهر ٿئي ٿو ته انسان پنهنجي ئي ڌرتيءَ تي پاڻ کي بي گهر محسوس ڪرڻ لڳي ٿو.
”جيئڻ خاطر، آ مجبوري” ۔ هي جملو اڄ جي تلخ حقيقت جي ترجماني ڪري ٿو. انسان اڄ انهن بنيادي شين کي حاصل ڪرڻ لاءِ ڏينهن رات ڪوڏر هڻي ٿو، پر تڏهن به گهڻو ڪري ناڪام رهي ٿو. هيءَ هڪ اهڙي مجبوري آهي جيڪا انسان کي ڄمڻ کان وٺي مرڻ تائين بي چين رکي ٿي.
رياست جي ذميواري
هر مهذب رياست جو بنيادي فرض آهي ته هو پنهنجي شهرين کي اهي ٽي شيون فراهم ڪري يا گهٽ ۾ گهٽ اهڙو ماحول فراهم ڪري جتي هڪ عام پورهيت عزت سان اٽو، لٽو ۽ اجهو حاصل ڪري سگهي. جڏهن سماج ۾ انهن شين جي کوٽ ٿئي ٿي، تڏهن ڏوهه، بي چيني ۽ نفسياتي گهوٽالو جنم وٺي ٿو. اسان کي اهو سمجهڻو پوندو ته ترقيءَ جا سڀ دعوا تيسين کوکلا آهن، جيسين عام ماڻهو انهن ٽن بنيادي ضرورتن لاءِ پريشان آهي.
نتيجي طور، اسان کي اهو مڃڻو پوندو ته انساني وقار جو سڌو تعلق انهن بنيادي ضرورتن جي فراهمي سان آهي. اٽو، لٽو ۽ اجهو ڪنهن تي احسان ناهي، پر اهو هڪ فطري ۽ قانوني حق آهي. جيستائين اهي ضرورتون پوريون نه ٿينديون، تيستائين هڪ پرامن ۽ ترقي يافته سماج جو خواب پورو نٿو ٿي سگهي. اچو ته هڪ اهڙي سماج جي تعمير لاءِ ڪوشش ڪريون جتي ڪو به انسان بکيو نه سمهي، ڪنهن جو تن اگهاڙو نه هجي ۽ ڪنهن جي مٿي تي ڇت جي کوٽ نه هجي.
اٽو لٽو ۽ اجهو ضروري،
جيئن خاطر، آ مجبوري۔
______________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو لاڙڪاڻي ضلعي جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو
