زمانا مَٽجن ٿا پر ظلم، بربريت ۽ پرماريت جون ڪھاڻيون ساڳيون رھن ٿيون

ظلم صرف طاقتور ھٿان ڪمزور تي نہ ٿيندو آهي، پر ڪڏهن ڪڏهن خاموشي بہ ظلم جي ساٿي بڻجي وڃي ٿي۔ جڏهن ماڻهو ناانصافي ڏسي بہ چپ رهندا آهن، تڏهن اهي پاڻ ئي ظلم کي مضبوط ڪندا آهن. جيڪڏهن ظلم جا باب بار بار لکجن ٿا، تہ مزاحمت جا باب بہ ڪڏهن ختم ناهن ٿيندا۔ انصاف، سچائيءَ ۽ همدرديءَ کي پنهنجي زندگيءَ جو حصو بنائڻ سان هڪ نئون باب لکجي سگهي ٿو۔ اهڙو باب، جنهن ۾ ظلم بدران امن، ۽ ناانصافي بدران برابري هجي۔

حڪيم پريم چاندواڻي

انسان جي زندگيءَ جو سڀ کان وڏو سبق جيڪڏهن ڪنهن ڪتاب ۾ لکيل آهي، تہ اهو ڪتاب تاريخ آهي۔ پر افسوس جو انسان اهو واحد شاگرد آهي، جيڪو پنهنجن ئي سبقن کي وساري ويهي ٿو، ۽ پوءِ وقت کيس ساڳي امتحان مان ٻيهر گذاري ٿو۔ تاريخ جي ورقن تي نظر وجهجي تہ هڪ عجيب تڪرار نظر اچي ٿو۔ زمانا بدلجن ٿا، چهرا بدلجن ٿا، پر ڪهاڻيون ساڳيون رهن ٿيون۔

ظلم، جيڪو ڪنهن هڪ دؤر يا قوم تائين محدود نہ رهيو آهي، اهو هر زماني ۾ نون روپن سان ظاهر ٿيندو رهيو آهي۔ ڪڏهن بادشاهن جي جبر جي صورت ۾، ڪڏهن طاقتور طبقي جي استحصال ۾، تہ ڪڏهن سماجي ناانصافين جي روپ ۾۔  تاريخ ٻڌائي ٿي تہ جڏهن بہ انسان پنهنجي طاقت کي انصاف بدران برتري لاءِ استعمال ڪيو آهي، تڏهن ظلم جا نوان باب لکيا ويا آهن۔

پر سوال اهو آهي تہ آخر تاريخ پاڻ کي ڇو ورجائي ٿي؟! ڇا وقت وٽ ڪا نئين ڪهاڻي ناهي، يا انسان وٽ ڪا نئين سوچ ناهي؟ حقيقت اها آهي تہ مسئلو وقت ۾ نہ، پر انسان جي يادگيريء ۽ شعور ۾ آهي۔ جڏهن سماج پنهنجي ماضي جي غلطين مان سبق وٺڻ ڇڏي ڏئي ٿو، تڏهن اهي ئي غلطيون وري جنم وٺن ٿيون۔

اسان جي معاشري ۾ بہ ڪيترائي اهڙا منظر ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جيڪي ڪنهن پراڻي دؤر جي عڪس وانگر لڳن ٿا۔ بي انصافي، استحصال، ۽ حق تلفي، اهي سڀ اهڙا لفظ آهن، جيڪي رڳو ڪتابن تائين محدود نہ رهيا آهن، پر روزمره زندگيءَ جو حصو بڻجي ويا آهن۔ ماڻهو پنهنجي حقن لاءِ آواز اٿارين ٿا، پر ڪيترن ئي هنڌن تي اهو آواز دٻايو وڃي ٿو، بلڪل ائين جيئن تاريخ ۾ ٿيندو رهيو آهي۔

هتي هڪ اهم نقطو اهو بہ آهي تہ ظلم صرف طاقتور ھٿان ڪمزور تي نہ ٿيندو آهي، پر ڪڏهن ڪڏهن خاموشي بہ ظلم جي ساٿي بڻجي وڃي ٿي۔ جڏهن ماڻهو ناانصافي ڏسي بہ چپ رهندا آهن، تڏهن اهي اڻڄاڻائيءَ ۾ ئي ظلم جي تسلسل کي مضبوط ڪندا آهن۔ تاريخ ۾ اهڙا ڪيترائي مثال موجود آهن، جتي خاموشيءَ وڏي تباهيءَ کي جنم ڏنو آهي۔

پر تاريخ جو ٻيو پاسو بہ آهي، اهو آهي مزاحمت ۽ اميد۔ هر ظلم جي خلاف ڪنهن نہ ڪنهن آواز ضرور اٿاريو آهي، هر اونداهيءَ ۾ ڪنهن نہ ڪنهن روشنيءَ جنم ورتو آهي۔ اهي ئي آواز ۽ روشنيون انسانيت کي اڳتي وڌائڻ جو سبب بڻبيون آهن۔ جيڪڏهن ظلم جا باب بار بار لکجن ٿا، تہ مزاحمت جا باب بہ ڪڏهن ختم ناهن ٿيندا۔

اڄ جي دؤر ۾، جتي ڄاڻ ۽ شعور جا وسيلا اڳ کان وڌيڪ موجود آهن، اتي انسان لاءِ اهو موقعو آهي تہ هو تاريخ کي رڳو پڙهي نہ پر سمجهي بہ۔ جيڪڏهن اسان ماضيء جي غلطين مان سبق وٺنداسين، تہ شايد مستقبل کي انهن غلطين کان بچائي سگهنداسين۔

اسان کي اهو سمجهڻو پوندو تہ تاريخ جو ورجاءُ ڪو اتفاق ناهي، پر اهو اسان جي عملن جو نتيجو آهي۔ جيڪڏهن اسان پنهنجا رويا تبديل نہ ڪنداسين، تہ وقت بہ ساڳيون ڪهاڻيون ورجائيندو رهندو۔ پر جيڪڏهن اسان انصاف، سچائيءَ ۽ همدرديءَ کي پنهنجي زندگيءَ جو حصو بڻائينداسين، تہ شايد هڪ نئون باب لکجي سگهي ٿو۔ اهڙو باب، جنهن ۾ ظلم بدران امن، ۽ ناانصافي بدران برابري هجي۔

آخر ۾، اهو چوڻ غلط نه ٿيندو تہ تاريخ اسان کي ڊيڄاري بہ ٿي ۽ سيکاري بہ ٿي۔ اهو اسان تي آهي تہ اسان ان مان ڇا سکون ٿا۔جيڪڏهن اسان اکيون بند ڪنداسين، تہ ظلم جا ورق ٻيهر کلندا پر جيڪڏهن اسان شعور جي اک کولينداسين، تہ شايد تاريخ جو رخ بدلجي سگهي ٿو۔

_______________

حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو سنڌ جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو