خواب رڳو اکيون ٻوٽي ڏسڻ جو نالو ناهي، پر خواب اهي اڻپوريون تمنائون آهن جيڪي انسان کي جيئڻ جو جواز بخشين ٿيون. پر جڏهن اسان پنهنجي چؤڏس نظر ڊوڙايون ٿا ته معلوم ٿئي ٿو ته اڪثريت انهن ماڻهن جي آهي جن جا خواب اڌ رستي تي ئي دم ٽوڙي ويا
حڪيم پريم چاندواڻي
انساني زندگي هڪ اهڙو سفر آهي جنهن جو ٻيڙو اميدن جي سهاري هلي ٿو، پر ڪڏهن ڪڏهن وقت جا وهڪرا ايڏا ته تيز ٿي ويندا آهن، جو انسان جي جاکوڙ ۽ ان جا خواب رڳو خيال بڻجي رهجي ويندا آهن. اسان جي سماج ۾ اڪثر اهي ماڻهو جيڪي حساس دل رکن ٿا، تن کي زندگيءَ جي هر موڙ تي هڪ عجيب بي وسيءَ جو احساس ٿيندو آهي. اهو احساس ڪنهن ناڪاميءَ جو ناهي، پر ان لاچاريءَ جو آهي جتي انسان سڀ ڪجهه ڪرڻ چاهيندي به ڪجهه ڪري نه سگهندو آهي.
خوابن جو اڌورو هجڻ هڪ نفسياتي الميو
خواب رڳو اکيون ٻوٽي ڏسڻ جو نالو ناهي، پر خواب اهي اڻپوريون تمنائون آهن جيڪي انسان کي جيئڻ جو جواز بخشين ٿيون. پر جڏهن اسان پنهنجي چؤڏس نظر ڊوڙايون ٿا ته معلوم ٿئي ٿو ته اڪثريت انهن ماڻهن جي آهي جن جا خواب اڌ رستي تي ئي دم ٽوڙي ويا. اهي خواب جيڪي رنگين هئا، هاڻي رڳو مٽجي ويل خيالن جي صورت ۾ ذهن جي ڪنهن ڪنڊ ۾ دفن ٿيل آهن.
جڏهن خواب ارمان بڻجي وڃن، ته زندگي پنهنجي معنيٰ وڃائي ويهندي آهي. اها هڪ اهڙي صورتحال آهي جتي انسان پنهنجي ئي وجود ۾ قيد ٿي ويندو آهي. هن ڪائنات جي بي انت وسعتن ۾ انسان جي حيثيت هڪ ذري جهڙي آهي، پر سندس خواهشون آسمان کي ڇهڻ چاهين ٿيون. جڏهن اهي خواهشون پوريون نٿيون ٿين، ته پوءِ اهي اڌورا خواب بڻجي روح کي زخمي ڪندا رهن ٿا.
بي وس هٿ ۽ حالتن جي ستم ظريفي
زندگيءَ جي شطرنج تي انسان ڪڏهن ڪڏهن اهڙي موڙ تي اچي بيهندو آهي، جتي سندس هٿن ۾ اختيار ناهي رهندو. اهي هٿ جيڪي دنيا کي بدلائڻ جي قوت رکڻ جا دعويدار هئا، سي وقت جي جبر اڳيان ويچارا بڻجي ويندا آهن. هي بي وسي مالي به ٿي سگهي ٿي، سماجي به ۽ جذباتي به.
* مجبوري: جڏهن هڪ پيءُ پنهنجي ٻار جي خواهش پوري نه ڪري سگهي.
* لاچاري: جڏهن هڪ محب پنهنجي محبت کي حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿي وڃي.
* بي وسي: جڏهن هڪ باصلاحيت نوجوان کي پنهنجي هنر جي بدلي رڳو مايوسي ملي.
اهي سڀ صورتحال ان ڳالهه جي شاهدي ڏين ٿا ته انسان جي حڪمت عملي اڪثر تقدير جي اڳيان ناڪام ٿي ويندي آهي. اسان جا هٿ ته هجن ٿا، پر انهن ۾ اها سگهه ناهي رهندي جو اهي پنهنجي لکيل نصيب کي بدلائي سگهن.
زندگي نالو ئي تضادن جو آهي. هڪ پاسي مڪمل ٿيڻ جي تڙپ آهي ته ٻئي پاسي اڌورو رهجي وڃڻ جو خوف. اسان کي گهرجي ته انهن اڌورن خوابن ۽ بي وس هٿن جي درد کي محسوس ڪريون، ڇو ته اهو درد ئي آهي جيڪو اسان کي انسان هجڻ جو احساس ڏياري ٿو. حقيقت اها آهي ته زندگيءَ جو سڄو فلسفو هنن ٻن سٽن ۾ سمايل آهي:
سڀ خواب خيال اڌورا آهن،
بي وس هٿ، ويچارا آهن۔
_________________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو لاڙڪاڻي ضلعي جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو
