زندگي رڳو ساهه کڻڻ جو نالو ناهي، پر پنهنجي مقصد سان وفاداري، ضمير جي زندهه هجڻ ۽ باطل جي اڳيان نه جھڪڻ جو نالو آهي
بي خوفي انسان کي وقار بخشي ٿي. هڪ سچو انسان ڪڏهن به ڪنھن آمر يا جابر جي اڳيان پنهنجو ضمير ناهي وڪڻندو. هو ڄاڻي ٿو ته زندگي عارضي آهي پر ڪردار مستقل آهي
بي خوفيءَ واري، سا زندگي،
سچي مومن واري، جا زندگي۔
حڪيم پريم چاندواڻي
زندگي رڳو ساهه کڻڻ جو نالو ناهي، پر زندگي پنهنجي مقصد سان وفاداري، ضمير جي زندهه هجڻ ۽ باطل جي اڳيان نه جھڪڻ جو نالو آهي. دنيا جي تاريخ شاهد آهي ته اهي قومون يا فرد ڪڏهن به زندهه ناهن رهيا، جن پنهنجي زندگيءَ جو بنياد خوف ۽ مصلحت تي رکيو. سچي مومن جي زندگي ته رڳو اها آهي، جيڪا هر قسم جي، خودغرضي، لالچ، ۽ دنياوي ڊپ کان پاڪ هجي.
بي خوفي: ايمان جو پهريون شرط
حقيقي ايمان انسان کي سڀ کان پهريان “خوف” جي زنجيرن مان آزاد ڪري ٿو. جڏهن انسان جو سر رڳو هڪ خالق جي اڳيان جهڪي ٿو، ته پوءِ دنيا جا هزارين فرعون سندس نظر ۾ مٽيءَ جي ذري جي برابر به نٿا رهن. بي خوفيءَ جو مطلب اها بهادري ناهي ته ڪنهن تي ظلم ڪيو وڃي، پر بي خوفيءَ جو اصل مطلب هي آهي ته حق ڳالهائڻ مهل ڪنهن جي ملامت جو ڊپ نه هجي.
شعر جي پهرين سٽ ۾ جنهن بي خوفيءَ واري زندگيء، جو ذڪر آهي، اها دراصل انساني عظمت جو معراج آهي. جنهن ماڻهوءَ جي دل ۾ موت جو خوف ناهي، جنهن کي پنهنجي روزي وڃائڻ جو ڊپ ناهي ۽ جيڪو صرف سچ جي رستي تي هلڻ کي ئي پنهنجي نجات سمجهي ٿو، تنهن جي زندگي ئي مثال بڻجي ويندي آهي.
سچي مومن جو ڪردار
مومن هجڻ صرف هڪ مذهبي اصطلاح ناهي، پر هي هڪ اهڙو ڪردار آهي جيڪو صداقت، امانت ۽ شجاعت جو مجموعو هجي. هڪ سچو مومن ڪڏهن به ٻهروپيو ناهي هوندو. سندس ظاهر ۽ باطن هڪجهڙو هوندو آهي. هو وقت جي وهڪري ۾ وهي وڃڻ بدران وقت جو رخ بدلائڻ جي صلاحيت رکي ٿو.
جيڪڏهن اسان اڄ جي سماج تي نظر وجهون ته معلوم ٿيندو ته اسان جي اڪثر مشڪلاتن جو سبب “خوف” آهي. اسان کي سچ ڳالهائڻ کان ڊپ لڳي ٿو، اسان کي پنهنجي حقن لاءِ آواز اٿارڻ کان خوف اچي ٿو. پر پريم شاعر جو هي شعر اسان کي ياد ڏياري ٿو ته حقيقي زندگي صرف اها آهي جيڪا بي خوفيءَ جي روشنيءَ سان منور هجي.
زندگي: هڪ آزمائش يا معجزو
ڪجهه ماڻهو زندگي گذاريندا آهن ۽ ڪجهه ماڻهو زندگي بڻائيندا آهن. جيڪي ماڻهو خوف جي پاڇي ۾ گذارين ٿا، اهي جيئري ئي مري ويندا آهن. پر جيڪي “سچي مومن” واري راهه اختيار ڪن ٿا، اهي جسماني طور جدا ٿيڻ کان پوءِ به تاريخ جي ورقن ۾ هميشه لاءِ زندهه رهجي وڃن ٿا.
بي خوفي انسان کي وقار بخشي ٿي. هڪ سچو انسان ڪڏهن به ڪنھن آمر يا جابر جي اڳيان پنهنجو ضمير ناهي وڪڻندو. هو ڄاڻي ٿو ته زندگي عارضي آهي پر ڪردار مستقل آهي. تنهنڪري، هو پنهنجي چند ڏينهن جي زندگي عيش ۽ عشرت ۾ گذارڻ بدران، سچائي ۽ باوقار طريقي سان گذارڻ کي ترجيح ڏئي ٿو.
حاصل مقصد
اسان کي اڄ ان ڳالهه جي سخت ضرورت آهي ته اسان پنهنجي زندگيءَ جو جائزو وٺون. ڇا اسان جي زندگي بي خوفيءَ واري آهي؟ ڇا اسان سچي مومن واري زندگي گذاري رهيا آهيون؟ جيڪڏهن نه، ته پوءِ اسان کي پنهنجي سوچ ۽ عمل کي تبديل ڪرڻو پوندو.
اچو ته عھد ڪريون ته اسان پنهنجي زندگي سچ جي بنياد تي، بي خوفيءَ سان ۽ انسانيت جي خدمت ۾ گذارينداسين. ڇاڪاڻ ته اها ئي زندگي آهي جيڪا رب پاڪ کي به پسند آهي ۽ جنهن سان سماج ۾ تبديلي اچي سگهي ٿي.
”بي خوفيءَ واري، سا زندگي، سچي مومن واري، جا زندگي”۔
هي رڳو لفظ ناهن، پر هڪ پورو دستورِ حيات آهن. جيڪڏهن اسان انهن ٻن سٽن تي عمل ڪريون ته اسان جي انفرادي ۽ اجتماعي زندگي بهشت جو نمونو بڻجي سگهي ٿي.
_____________
شاعر ۽ ڪالم نگار حڪيم پريم چاندواڻي سنڌ جي لاڙڪاڻي ضلعي جي ڏوڪري شھر ۾ رھي ٿ
