حسن ناصر — پورهيتن ۽ مظلومن جي جدوجهد جو عظيم انقلابي اڳواڻ
حسن ناصر پاڪستان جي ڪميونسٽ تحريڪ جو هڪ وڏو اڳواڻ ۽ ڪميونسٽ پارٽي آف پاڪستان جو جنرل سيڪريٽري هو. هُو رڳو سياسي ڪارڪن نه، پر هڪ نظرياتي اڳواڻ ۽ سماجي انصاف جو علمبردار هو. جنرل ايوب خان جي مارشل لا کان پوءِ سياسي ڪارڪنن، شاگردن ۽ مزدور اڳواڻن خلاف سختيون وڌي ويون. حسن ناصر کي 1960ع ۾ گرفتار ڪري لاهور جي شاهي قلعي ۾ رکيو ويو، جتي ان دور ۾ سياسي قيدين کان پڇا ڳاڇا ۽ تشدد ڪيو ويندو هو. 13 نومبر 1960ع تي حسن ناصر جي قيد دوران موت جي خبر سامهون آئي. سرڪاري موقف موجب اها خودڪشي هئي، پر ترقي پسند سياسي حلقن ۽ سندس ساٿين ان موقف تي شڪ ظاهر ڪيو. سندس موت کي وڏي پيماني تي حراست دوران تشدد ۽ رياستي جبر سان ڳنڍيو وڃي ٿو.

ڊاڪٽر جئپال ڇاٻڙيا
تاريخ ۾ ڪي شخصيتون اهڙيون هونديون آهن، جيڪي پنهنجي زندگيءَ کان وڌيڪ پنهنجي نظرين، جدوجهد ۽ قربانين سبب ياد رکيون وينديون آهن. حسن ناصر به اهڙي ئي هڪ عظيم انقلابي شخصيت هو، جنهن پنهنجي سڄي زندگي مزدورن، هارين، پورهيتن ۽ سماج جي مظلوم طبقن جي حقن لاءِ وقف ڪري ڇڏي.
حسن ناصر پاڪستان جي ڪميونسٽ تحريڪ جو هڪ وڏو اڳواڻ ۽ ڪميونسٽ پارٽي آف پاڪستان جو جنرل سيڪريٽري هو. هُو رڳو سياسي ڪارڪن نه، پر هڪ نظرياتي اڳواڻ ۽ سماجي انصاف جو علمبردار هو.
حسن ناصر جو تعلق حيدرآباد دکن جي هڪ خوشحال خاندان سان هو. هن وٽ آرام ۽ آسائش واري زندگي گذارڻ جا سمورا وسيلا موجود هئا، پر هن ذاتي سک ۽ آسائش بدران غريبن ۽ محنت ڪش ماڻهن جي حقن لاءِ جدوجهد ڪرڻ جو رستو اختيار ڪيو.
سندس يقين هو ته ڪنهن به ملڪ جي حقيقي ترقي تڏهن ممڪن آهي، جڏهن مزدور کي پنهنجي محنت جو پورو اجورو ملي، هاريءَ کي پنهنجي پيداوار جو مناسب حق حاصل هجي ۽ هر انسان کي عزت، برابري ۽ بنيادي انساني حق ڏنا وڃن.
حسن ناصر شاگردن، مزدورن ۽ هارين کي منظم ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هن سمجهيو ٿي ته ملڪ جي اصل طاقت ان جا محنت ڪندڙ ماڻهو آهن، نه ڪي رڳو حڪمران ۽ سرمائيدار طبقو.
پاڪستان جي شروعاتي دور ۾ سياسي آزاديءَ تي پابنديون ۽ ترقي پسند تحريڪن خلاف ڪارروايون جاري رهيون. ڪميونسٽ پارٽي تي پابندي لڳائي وئي ۽ ڪيترن ئي سياسي ڪارڪنن کي گرفتارين ۽ سختين کي منهن ڏيڻو پيو. حسن ناصر به گرفتاري ۽ جلاوطنيءَ جون تڪليفون برداشت ڪيون، پر پنهنجي نظريي تان هٿ نه کنيو.

جنرل ايوب خان جي مارشل لا کان پوءِ سياسي ڪارڪنن، شاگردن ۽ مزدور اڳواڻن خلاف سختيون وڌي ويون. حسن ناصر کي 1960ع ۾ گرفتار ڪري لاهور جي شاهي قلعي ۾ رکيو ويو، جتي ان دور ۾ سياسي قيدين کان پڇا ڳاڇا ۽ تشدد ڪيو ويندو هو.
13 نومبر 1960ع تي حسن ناصر جي قيد دوران موت جي خبر سامهون آئي. سرڪاري موقف موجب اها خودڪشي هئي، پر ترقي پسند سياسي حلقن ۽ سندس ساٿين ان موقف تي شڪ ظاهر ڪيو. سندس موت کي وڏي پيماني تي حراست دوران تشدد ۽ رياستي جبر سان ڳنڍيو وڃي ٿو.
حسن ناصر جي موت پاڪستان جي سياسي تاريخ ۾ هڪ اهم سوال ڇڏيو آهي: ڇا ڪنهن شهريءَ کي رڳو پنهنجي سياسي نظرين ۽ اختلاف جي ڪري زندگيءَ جي حق کان محروم ڪري سگهجي ٿو؟
حسن ناصر جي جدوجهد اسان کي سيکاري ٿي ته جمهوريت جو مطلب رڳو چونڊون نه آهي، پر اظهار جي آزادي، سياسي اختلاف جو احترام، معاشي انصاف ۽ انساني وقار جو تحفظ به آهي.
اڄ به پاڪستان جا مزدور گهٽ اجرت، مهانگائي ۽ بيروزگاريءَ جو شڪار آهن. هاري پنهنجي فصل جي مناسب قيمت لاءِ پريشان آهن، جڏهن ته غريب ماڻهو تعليم، صحت ۽ انصاف جهڙين بنيادي سهولتن کان محروم آهن. اهڙي صورتحال ۾ حسن ناصر جا نظريا اڄ به اهميت رکن ٿا.
سندس ورسي ملهائڻ جو اصل مقصد رڳو گلن جي ڀيٽا پيش ڪرڻ نه، پر انهن اصولن لاءِ عملي جدوجهد ڪرڻ آهي، جن لاءِ هن پنهنجي زندگي وقف ڪئي.
اسان کي اهڙو پاڪستان ٺاهڻو آهي، جتي مزدور جو استحصال نه ٿئي، هاريءَ کي سندس حق ملي، سياسي اختلاف کي ڏوهه نه سمجهيو وڃي ۽ هر شهريءَ کي عزت ۽ برابريءَ سان زندگي گذارڻ جو موقعو ملي.
حسن ناصر جسماني طور اسان ۾ موجود ناهي، پر سندس نالو پاڪستان جي ترقي پسند تاريخ، مزدور تحريڪ ۽ انساني حقن جي جدوجهد ۾ هميشه زنده رهندو.
13 نومبر تي هن عظيم انقلابي اڳواڻ کي سلام پيش ڪريون ٿا، جنهن پنهنجي ذاتي آسائشن کان وڌيڪ پورهيتن ۽ مظلومن جي حقن کي اهميت ڏني.
حسن ناصر کي سرخ سلام!
پورهيتن ۽ مظلوم عوام جي جدوجهد زنده باد!
__________

ڊاڪٽر جئپال ڇاٻڙيا




بھترين ۽ اتھاسڪ تحرير
شھيد حسن ناصر کي شاندار ڀيٽا