سُئيڊن: ووٽر کي چونڊن کان اڳ ووٽ ڏيڻ ۽ چونڊن واري ڏينھن فيصلو مٽائڻ جو حق

سئيڊن ۽ ڏکڻ ايشيا، خاص طور پاڪستان جي سياسي منظرنامي ۽ چونڊن واري نظام جي ڀيٽ. حقيقي جمهوريت رڳو حڪمران چونڊڻ يا پارليامينٽ جي جوڙجڪ جو نالو ناهي، پر اها هڪ عام شهريءَ جي روزاني زندگي، ادارن تي سندس اعتماد، ۽ سنئين سڌي احترام جو اظهار آهي. هڪ اهڙو تجزيو جيڪوو پڙهندڙ کي اهڙي سماج بابت سوچڻ تي مجبور ڪري ٿو جتي ووٽر رڳو هڪ عدد نه، پر فيصلي جو اصل محور هوندو آهي.

 عبدالله عثمان مورائي

اهڙي ملڪ ۾ رهڻ، جتي چونڊون رڳو هر ڪجهه سالن کان پوءِ ٽيليويزن تي نظر ايندڙ ڪو سياسي واقعو نه هجن، پر روزاني جمهوري زندگيءَ جو هڪ اهم حصو هجن، پنهنجي اندر هڪ خاص ڪشش رکي ٿو. هتي سئيڊن ۾ سيپٽمبر جو مهينو هڪ خاص سياسي ماحول کڻي اچي ٿو. ماڻهو سياسي پارٽين، اميدوارن، پاليسين ۽ سڀ کان وڌيڪ، ان ڳالهه تي بحث ڪن ٿا ته هو ڪهڙي قسم جي سماج ۾ رهڻ چاهين ٿا.

هي اهو مهينو آهي، جڏهن سئيڊن جا شهري حڪومت جي مختلف سطحن لاءِ پنهنجا نمائندا چونڊين ٿا. هو پنهنجي ميونسپلٽي (Kommun)، ريجن ۽ قومي پارليامينٽ (Riksdag) لاءِ ووٽ ڏين ٿا. هر سطح جي پنهنجي اهميت آهي، ڇاڪاڻ ⁠ته حڪومت جي هر سطح ماڻهن جي زندگيءَ جي مختلف پهلوئن تي اثر انداز ٿئي ٿي.

ڪنهن ٻاهرين ماڻهو لاءِ شايد اها جمهوريت جي هڪ عام وضاحت هجي، پر اهڙي ماڻهوءَ لاءِ جنهن ڏکڻ ايشيا، خاص طور پاڪستان، جي سياست ۽ چونڊن کي به ويجهي کان ڏٺو هجي، سئيڊن جو چونڊ نظام ڪڏهن ڪڏهن حيران ڪندڙ حد تائين مختلف محسوس ٿئي ٿو.

سڀ کان نمايان فرق شايد اهو احساس آهي ته توهان جو ووٽ ڳڻجڻ گهرجي ۽ ادارن کان اها اميد به ڪئي وڃي ٿي ته اهي توهان جي ووٽ جو احترام ڪندا.

ووٽ جو مطلب

سئيڊن ۾ ووٽ ڏيڻ رڳو ڪنهن سياسي پارٽيءَ کي چونڊڻ جو نالو ناهي. اهو پنهنجي راءِ جو اظهار ڪرڻ ۽ سماج جي رخ طئي ڪرڻ واري عمل ۾ حصو وٺڻ آهي.

هڪ ووٽر مختلف سطحن تي مختلف ترجيحون رکي سگهي ٿو. ممڪن آهي ته هڪ پارٽي ميونسپل اسڪولن جي حوالي سان وڌيڪ بهتر نظر اچي، ٻي پارٽي علائقائي صحت جي نظام بابت وڌيڪ مناسب خيال رکي، جڏهن ته قومي سياست لاءِ ووٽر ڪنهن ٽئين پارٽيءَ کي پسند ڪري.

اها ئي ڳالهه سئيڊن جي چونڊ نظام کي دلچسپ بڻائي ٿي.

ضروري ناهي ته هڪ ماڻهو هر سطح تي ساڳئي سياسي پارٽيءَ کي ووٽ ڏئي. ميونسپل سياست ۾ اسڪول، پوڙهن ماڻهن جي سار سنڀال، مقامي منصوبابندي، رهائش ۽ عوامي جڳهن جهڙا مسئلا اهم ٿي سگهن ٿا. علائقائي سياست ۾ صحت ۽ پبلڪ ٽرانسپورٽ جهڙا معاملا اهم ٿين ٿا، جڏهن ته قومي سياست ۾ معيشت، ٽيڪس، دفاع، اميگريشن، تعليم ۽ دنيا ۾ سئيڊن جي ڪردار جهڙا وسيع موضوع سامهون اچن ٿا.

ٻين لفظن ۾ جڏهن ماڻهو سمجهن ٿا ته مختلف ووٽن جا مختلف مقصد ٿي سگهن ٿا، تڏهن جمهوريت روزاني زندگيءَ جي وڌيڪ ويجهو اچي وڃي ٿي.

۽ شايد چونڊن جو سڀ کان اهم سبق به اهو ئي آهي ته سياست رڳو حڪمرانن يا سياسي اڳواڻن بابت ناهي. اها انهن فيصلن بابت به آهي، جيڪي آخرڪار ماڻهن جي گهرن، ڪم جي جڳهين، اسڪولن، اسپتالن ۽ پاڙن تائين پهچن ٿا.

چونڊون رڳو چونڊ واري ڏينهن جو نالو ناهي

هڪ ٻي ڳالهه جيڪا مون کي دلچسپ لڳي ٿي، اها ووٽ ڏيڻ جي عمل ۾ موجود لچڪ آهي.

سئيڊن ۾ ضروري ناهي ته ماڻهو رڳو چونڊ واري ڏينهن جو انتظار ڪن. ووٽرن کي ان کان اڳ به ووٽ ڏيڻ جا موقعا حاصل هوندا آهن، جنهن سان ماڻهو سرڪاري چونڊ واري ڏينهن کان اڳ ئي پنهنجو ووٽ ڏئي سگهن ٿا.

۽ جيڪڏهن ڪو ماڻهو پنهنجو فيصلو تبديل ڪري ڇڏي ته به چونڊ نظام ڪجهه حالتن ۾ ان تبديليءَ جي گنجائش فراهم ڪري ٿو. جيڪو ماڻهو اڳواٽ ووٽ ڏئي چڪو هجي، اهو مخصوص حالتن ۾ چونڊ واري ڏينهن ٻيهر ووٽ ڏئي سگهي ٿو۽ اهڙي صورت ۾ بعد ۾ ڏنل ووٽ اڳئين ووٽ جي جاءِ وٺي ٿو.

بظاهر اها هڪ ننڍڙي انتظامي ڳالهه آهي، پر ان ۾ هڪ وڏو پيغام لڪل آهي ته توهان جو ووٽ توهان جو پنهنجو آهي.

تصور ڪريو ته ڪنهن ماڻهو اڳواٽ ووٽ ڏئي ڇڏيو. ان کان پوءِ هو سياسي بحث ٻڌي ٿو، پارٽين جا منشور پڙهي ٿو يا خاندان ۽ دوستن سان ڳالهائي ٿو. جيڪڏهن هو واقعي پنهنجو ذهن تبديل ڪري وٺي ته نظام کيس پنهنجي آخري پسند ظاهر ڪرڻ جو رستو فراهم ڪري ٿو.

اهو اصل ۾ ووٽر کي مرڪزي حيثيت ۾ رکڻ جو هڪ پيغام آهي.

جڏهن ادارا اهميت رکن ٿا

شايد سڀ کان اهم فرق بيلٽ پيپر يا ووٽ ڏيڻ جي طريقي ۾ نه، پر ان جي چوڌاري موجود ادارن ۾ آهي.

جمهوريت رڳو ان ڪري قائم نه ٿيندي آهي ته ماڻهن کي بيلٽ پيپر ڏئي ڇڏيا وڃن. جمهوريت لاءِ اهڙا ادارا ضروري آهن، جيڪي ماڻهن کي اهو يقين ڏيارين ته سندن شرڪت جو واقعي ڪو مطلب آهي.

جيڪڏهن شهرين کي يقين هجي ته سندن ووٽ ايمانداريءَ سان ڳڻيو ويندو، چونڊ عمل شفاف هوندو ۽ چونڊيل نمائندا جوابده هوندا، ته انهن جي سياسي عمل ۾ حصو وٺڻ جو امڪان وڌي ويندو.

اهڙيءَ طرح شهرين ۽ رياست جي وچ ۾ اعتماد جو هڪ رشتو قائم ٿئي ٿو.

شهري چوي ٿو: “منهنجو آواز آهي.” ادارو جواب ڏئي ٿو: “توهان جو آواز ڳڻيو ويو آهي.” ۽ چونڊيل نمائندو سمجهي ٿو: “مان هتي ان ڪري آهيان، ڇاڪاڻ ته ماڻهن مون کي چونڊيو آهي.”

اعتماد جي اها زنجير جمهوريت لاءِ انتهائي اهم آهي.

گهر جي ياد ۽ هڪ تقابلي نظر

پاڪستان مان آيل ماڻهوءَ لاءِ اهڙي موقعي تي ڀيٽ ڪرڻ مشڪل ناهي.

پاڪستان به اهڙو ملڪ آهي، جتي ماڻهو سياست ۾ تمام گهڻي دلچسپي رکن ٿا. حقيقت ۾ سياسي بحث شايد ئي ڪٿي ختم ٿيندو هجي، چانهه جي هوٽلن، دوستن جي گڏجاڻين، سرڪاري توڙي خانگي آفيسين، مذهبي ويهڪن کان وٺي خانداني گڏجاڻين ۽ سوشل ميڊيا تائين اهو هر هنڌ موجود آهي.

ماڻهن جون سياسي وابستگيون مضبوط آهن. هو سياسي اڳواڻن کي جذبي سان فالو يا انهن جي پيروي ڪن ٿا، چونڊن تي بحث ڪن ٿا، پنهنجي پارٽيءَ جي ڪاميابيءَ تي خوش ٿين ٿا ۽ شڪست تي افسوس ڪن ٿا.

تنهنڪري مسئلو عام ماڻهن ۾ سياسي دلچسپيءَ جي کوٽ جو ناهي.

اصل سوال اهو آهي ته ڇا شهري هميشه اهو محسوس ڪن ٿا ته سندن سياسي شرڪت اهو نتيجو پيدا ڪري ٿي، جنهن جي هو اميد ڪري رهيا هئا؟

ڏکڻ ايشيا جي سياست ۾ چونڊن، ووٽن جي ڳڻپ، چونڊ انتظاميا، سياسي مداخلت ۽ چونڊيل ادارن ۽ طاقت جي ٻين مرڪزن جي لاڳاپن بابت بار بار تڪرار سامهون ايندا رهيا آهن. پاڪستان ۾ سياسي طور باشعور ماڻهن لاءِ فارم 45، فارم 46 ۽ فارم 47 جهڙيون اصطلاحون به هاڻي اوپريون ناهن، ڇاڪاڻ ته چونڊ دستاويزن ۽ نتيجن بابت مختلف تڪرار ۽ الزام سامهون ايندا رهيا آهن.

ڪنهن به سياسي وابستگيءَ کان قطع نظر، اهڙا تڪرار عوام جي اعتماد کي نقصان پهچائي سگهن ٿا.

۽ جڏهن ماڻهن ۾ اهو احساس پيدا ٿيڻ لڳي ته شايد سندن ووٽ نتيجو طئي نه ڪري سگهي، تڏهن جمهوريت جي بنياد ۾ موجود هڪ اهم شيءِ ڪمزور ٿيڻ لڳي ٿي.

ماڻهو پوءِ به ووٽ ڏئي سگهن ٿا. قطارن ۾ بيهي سگهن ٿا. پنهنجي پسنديده اميدوارن لاءِ مهم هلائي سگهن ٿا. پر دل جي ڪنهن ڪنڊ ۾ هڪ ڏکوئيندڙ سوال ضرور پيدا ٿي سگهي ٿو ته ڇا واقعي منهنجو ووٽ اهميت رکي ٿو؟

پارليامينٽ کي عوام جي نمائندگي ڪرڻ گهرجي

پارليامينٽ ان وقت بامعنيٰ ٿيندي آهي، جڏهن شهرين کي يقين هجي ته ان جي اندر ويٺل ماڻهو واقعي ٻاهر موجود عوام جي نمائندگي ڪن ٿا.

ان جو مطلب اهو ناهي ته هر ووٽر پارليامينٽ جي هر فيصلي سان اتفاق ڪندو. جمهوريت جو مطلب اهو به ناهي ته توهان جون سڀ خواهشون پوريون ٿي وڃن.

حقيقت ۾ حقيقي جمهوريت ڪڏهن ڪڏهن اسان کي اهڙا نتيجا به قبول ڪرڻ سيکاري ٿي، جيڪي اسان کي سخت ناپسند هجن.

توهان جي پسنديده پارٽي هارائي سگهي ٿي. توهان جو پسنديده اميدوار ڪامياب نه ٿي سگهي. توهان جي حمايت ڪيل پاليسي رد ٿي سگهي ٿي.

پر جيڪڏهن توهان کي يقين هجي ته عمل منصفاڻو هو، ته توهان نتيجو قبول ڪري سگهو ٿا ۽ ٻيهر حصو وٺڻ جي تياري ڪري سگهو ٿا.

اها جمهوريت جي سڀ کان وڏي طاقتن مان هڪ آهي. توهان اڄ هارائي سگهو ٿا، پر سڀاڻي ٻيهر ڪوشش ڪرڻ جو حق نٿا وڃايو.

حڪومت تبديل ٿئي ٿي. پارليامينٽ تبديل ٿئي ٿي. سياسي ترجيحون تبديل ٿين ٿيون. پر جمهوري عمل برقرار رهي ٿو.

عام ماڻهن جي خاموش طاقت

شايد سئيڊن جي چونڊن بابت مون کي سڀ کان وڌيڪ دلچسپ ڳالهه اها ئي لڳي ٿي.

هڪ عام ماڻهوءَ جو پولنگ اسٽيشن ۾ داخل ٿيڻ، بيلٽ پيپر وٺڻ، پنهنجي پسند جو فيصلو ڪرڻ ۽ ووٽ ڏيڻ بظاهر ڪو غيرمعمولي واقعو ناهي.

اهو ڪنهن سياسي جلسي جي جوش ۽ جذبي جهڙو ناهي. نه ئي ڪو وڏو هجوم نعرا هڻي رهيو هوندو آهي.

پر ان خاموش لمحي ۾ بي پناهه طاقت لڪل هوندي آهي.

هڪ پوڙهو ماڻهو صحت جي نظام کي سامهون رکي ووٽ ڏئي ٿو. هڪ ماءُ يا پيءُ اسڪولن بابت سوچي ٿو. هڪ نوجوان پهريون ڀيرو ووٽ ڏئي ٿو. هڪ مسافر پبلڪ ٽرانسپورٽ کي ذهن ۾ رکي ٿو. هڪ رهواسي رهائش، روڊن، ماحول يا مقامي ترقي بابت سوچي ٿو.

هر ماڻهو پولنگ بوتھ ۾ پنهنجو الڳ تجربو کڻي وڃي ٿو.

۽ جمهوريت جو مقصد اهو ئي آهي ته انهن انفرادي تجربن کي هڪ گڏيل فيصلي ۾ تبديل ڪيو وڃي.

جمهوريت جو اصل امتحان

جمهوريت جو اصل امتحان رڳو اهو ناهي ته چونڊون ٿين ٿيون.

اصل امتحان اهو آهي ته ماڻهو چونڊ عمل تي اعتماد ڪن، ادارن تي اعتماد ڪن ۽ اهو يقين رکن ته سندن آواز جي ڪا اهميت آهي.

چونڊون رڳو اهڙي رسم نه هئڻ گهرجن، جيڪا اڳواٽ طئي ٿيل نتيجو پيدا ڪرڻ لاءِ ادا ڪئي وڃي. انهن کي هڪ اهڙو حقيقي عمل هجڻ گهرجي، جنهن ذريعي شهري ان ڳالهه تي اثرانداز ٿي سگهن ته انهن تي حڪومت ڪير ڪندو.

انهيءَ ڪري سئيڊن ۾ چونڊن جو هي موسم ڏسڻ منهنجي لاءِ دلچسپ آهي.

حتمي نتيجو رڳو اهو نه ٻڌائيندو ته ڪهڙي پارٽي کٽي يا هارائي، پر اهو به ٻڌائيندو ته لکين عام ماڻهو پنهنجي ميونسپالٽين، پنهنجي ريجن ۽ پنهنجي ملڪ کان ڇا چاهين ٿا.

۽ شايد ووٽ ڏيڻ جي سڀ کان خوبصورت ڳالهه به اها ئي آهي.

هڪ اهڙو ماڻهو، جيڪو عام حالتن ۾ رياستي مشينريءَ جي سامهون پاڻ کي تمام ننڍو محسوس ڪري ٿو، پولنگ بوتھ اندر اوچتو هڪ انتهائي طاقتور شيءِ جو مالڪ بڻجي وڃي ٿو، ۽ اهو آهي هڪ ووٽ. هڪ آواز. هڪ فيصلو.

۽ جڏهن اهڙن لکين فيصلن جو احترام ڪيو وڃي ٿو ته اهي گڏجي جمهوريت بڻجي وڃن ٿا.

منهنجي لاءِ سئيڊن ۾ چونڊون ڏسڻ جو شايد سڀ کان وڏو سبق اهو آهي ته جمهوريت ان وقت بامعنيٰ بڻجي ٿي، جڏهن هڪ عام انسان جو ووٽ رڳو گڏ نه ڪيو وڃي، پر واقعي ڳڻيو وڃي، ان جو احترام ڪيو وڃي ۽ ان جي آواز کي انهن ادارن ۾ جاءِ ڏني وڃي، جيڪي سماج کي هلائين ٿا.

ڇاڪاڻ ⁠ته آخرڪار چونڊون صرف سياستدانن بابت ناهن.

اهي عوام بابت آهن ۽ جڏهن ماڻهن کي يقين هجي ته سندن آواز اهميت رکي ٿو، تڏهن انهن وٽ پنهنجي ملڪ جي مستقبل ۾ حصو وٺڻ لاءِ هڪ مضبوط سبب موجود هوندو آهي.

__________________