سنڌي سماج جي روايتن ۾ سلام، دعا ۽ ڀاڪر پائڻ رڳو رسمون نه آهن، پر اهي هڪ وڏي تهذيبي ورثي جا حصا آهن۔ وڏن جي آڏو ادب سان جهڪڻ، ٻنهي هٿن سان سلام ڪرڻ ۽ ننڍن سان شفقت سان ملڻ اسان جي ثقافتي سڃاڻپ آهي
حڪيم پريم چاندواڻي
انساني سماج جي سموري خوبصورتي ۽ شائستگيءَ جو بنياد احترام، محبت ۽ سِڪ ۾ سمايل آهي۔ جڏهن ماڻهو هڪ ٻئي کي دل جي سچائيءَ سان ملن ٿا، تڏهن رڳو هٿ نه ٿا ملن پر دليون به ويجهو اچي وڃن ٿيون۔ اهو ئي اُهو روحاني ۽ سماجي سرمايو آهي جيڪو انساني زندگيءَ کي راحت، سڪون ۽ خوشيون بخشي ٿو۔
حقيقت ۾ جڏهن ڪنهن ماڻهوءَ کي ٻنهي هٿن سان سلام پيش ڪيو ويندو آهي ته اهو رڳو هڪ رسمي انداز ناهي، پر ان ۾ محبت، عزت ۽ خلوص جو هڪ وڏو پيغام لڪل هوندو آهي۔ ٻنهي هٿن جو سلام اهو ٻڌائي ٿو ته سامهون وارو شخص صرف هڪ واقفڪار نه، پر دل جي ويجهو آهي۔ اهو عمل انساني تعلق کي مضبوط بڻائي ٿو ۽ سماج ۾ هڪ اهڙو ماحول پيدا ڪري ٿو جتي احترام ۽ محبت جا گل ٽڙڻ لڳن ٿا۔
جڏھن سڄي دنيا ڪرونا وبا ۾ ڦاٿل ھُئي، تڏھن يورپ توڙي ٻين ملڪن ۾ ماڻھن ھٿ ملائڻ بدران پري کان ٻنھي ھٿن جو سلام ڪرڻ سروع ڪيو ھو. انھيءَ کان اڳ تعصب پرست ماڻھو ٽوڪ طور چوندا ھئا تہ اِھا ھندو رسم آھي، پر سنڌي سماج جي روايتن ۾ سلام، دعا ۽ ڀاڪر پائڻ رڳو رسمون نه آهن، پر اهي هڪ وڏي تهذيبي ورثي جا حصا آهن۔ وڏن جي آڏو ادب سان جهڪڻ، ٻنهي هٿن سان سلام ڪرڻ ۽ ننڍن سان شفقت سان ملڻ اسان جي ثقافتي سڃاڻپ آهي۔ انهن روايتن ۾ هڪ اهڙو انساني حُسن موجود آهي جيڪو ماڻهن جي وچ ۾ محبتن جون پُليون جوڙي ٿو۔
دنيا جي جديد رفتار ۾ جڏهن ماڻهو مصروفيتن ۽ مفادن جي ڊوڙ ۾ هڪ ٻئي کان پري ٿيندا پيا وڃن، تڏهن اهڙيون روايتون انسان کي ياد ڏيارين ٿيون ته زندگي صرف ڪمائي، مقابلي ۽ ڪاميابيء جو نالو ناهي، پر اها انساني رشتن، محبتن ۽ احترام جي نازڪ ڌاڳن سان جڙيل هڪ خوبصورت ڪهاڻي آهي۔ جيڪڏهن انهن ڌاڳن کي سنڀالي نه رکيو وڃي ته سماج جو سڄو ڪپڙو ڦاٽي پوندو۔
ٻنهي هٿن جو سلام اصل ۾ دل جي دروازن کي کولڻ جو هڪ طريقو آهي۔ جڏهن ڪو ماڻهو خلوص سان ڪنهن کي سلام ڪري ٿو ته ان لمحي ۾ غرور جون ديوارون ڊهي وڃن ٿيون ۽ محبتن جون پُليون ٺهي پون ٿيون۔ اهو عمل ماڻهن جي وچ ۾ اعتماد پيدا ڪري ٿو ۽ دلين ۾ نرم جذبا جنم وٺن ٿا۔
انسان جي زندگيءَ جون سڀ کان وڏيون راحتون دولت يا طاقت ۾ نه، پر محبتن ۽ خلوص ۾ ملن ٿيون۔ جنهن ماڻهوء جي چوڌاري سچي محبت ڪندڙ ماڻهو هجن، اهو ماڻهو سڀ کان وڌيڪ خوش نصيب هوندو آهي۔ اهڙي ماڻهوءَ جي زندگيءَ ۾ سڪون، اطمينان ۽ روحاني آسودگي پاڻمرادو پيدا ٿي وڃي ٿي۔
اڄ جي دؤر ۾ جڏهن انسانيت کي بيحسي، نفرت ۽ خودغرضيء جا طوفان لوڏي رهيا آهن، تڏهن ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته اسان محبتن ۽ احترام جي روايتن کي زنده رکون۔ ماڻهن کي گهرجي ته هو هڪ ٻئي سان اهڙي نموني ملن، جيئن دليون ملنديون آهن، صرف هٿ نہ۔
محبت سان ڀريل هڪ سلام ڪڏهن ڪڏهن اهڙو اثر ڇڏي ويندو آهي جيڪو ڊگهي تقرير يا وڏن لفظن سان به پيدا نٿو ٿي سگهي۔ هڪ سچي مُرڪ ۽ ٻنهي هٿن سان ڪيل سلام انسان جي دل ۾ اهڙو نقش ڇڏي ويندو آهي جيڪو سالن تائين مٽجي نٿو سگهي۔
حقيقت ۾ محبت ۽ احترام ئي اهي قوتون آهن جيڪي سماج کي انسانيت جي راهه تي قائم رکن ٿيون۔ جيڪڏهن اهي قدر ختم ٿي وڃن ته معاشرو رڳو ماڻهن جو هجوم رهجي ويندو، جتي دلين جي ويجهڙائيء بدران مفادن جا فاصلا وڌندا ۽ بيڪسي حڪمراني ڪندي۔
ان ڪري ضروري آهي ته اسان پنهنجي زندگيءَ ۾ محبت، ادب ۽ خلوص کي جڳهه ڏيون۔ جڏهن ماڻهو هڪ ٻئي کي ٻنهي هٿن سان سلام ڪندا، دلين سان ملندا ۽ محبتن جا پيغام ورهائيندا، تڏهن ئي زندگيءَ جي راهن ۾ حقيقي راحتون پيدا ٿينديون۔
حقيقت ۾ سچي زندگي اها آهي جتي دلين ۾ نفرت بدران محبت هجي، لفظن ۾ سختيء بدران نرمي هجي، ۽ ملاقاتن ۾ رسمي ملڻ بدران خلوص هجي۔ جڏهن اهڙي روش اختيار ڪئي وڃي ٿي ته زندگيءَ جا رستا پاڻمرادو گلن سان ڀرجي وڃن ٿا۔
اهو ئي سبب آهي جو محبتن سان ڀريل هڪ سادو سلام به زندگيءَ کي خوبصورت بڻائي سگهي ٿو۔ ڇو ته جڏهن دليون ملن ٿيون ته زندگيءَ ۾ سڪون، خوشي ۽ راحتون پاڻمرادو پيدا ٿي وڃن ٿيون، ۽ انسان پنهنجي وجود جي حقيقي معنيٰ کي محسوس ڪرڻ لڳي ٿو۔
ٻنهي هٿن جو سلام، سڪ محبتون،
انهيء روش ۾ زندگيء جون راحتون۔
______________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي ۽ سنڌ جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو
