بي روزگاري نوجوانن جي ارادن کي ڪمزور ڪري ٿي. سماجي ناانصافيون ڪيترين ئي قابليتن کي دفن ڪري ڇڏين ٿيون. نتيجي ۾ خواب وکري ۽ ارمان اجڙي وڃن ٿا.
حڪيم پريم چاندواڻي
خواب جي وکري ويندا،
ارمان به، اجڙي ويندا۔
زندگيءَ جي وسيع ميدان ۾ انسان جڏهن پنهنجن اکين ۾ خوابن جا ڏيئا ٻاري ٿو ته هو صرف ننڊ جي منظرن ۾ گم نٿو ٿئي، پر هو پنهنجي وجود جي ايندڙ سڀاڻيءَ کي ترتيب ڏيڻ لڳي ٿو. خواب انسان جي اندر جو اهو سرمايو آهن، جيڪي کيس اڳتي وڌڻ جو حوصلو ڏين ٿا. پر جڏهن حالتون، بي حسي، ناانصافي يا اندروني ڪمزوريون انهن خوابن کي وکيري ڇڏين ٿيون، تڏهن صرف تصويرون ناهن ٽٽنديون پر دل جا ارمان به اجڙي ويندا آهن.
خواب رڳو تصور نه هوندا آهن، اهي انسان جي اندر جي خواهشن، ارادن ۽ اميدن جو نچوڙ هوندا آهن. هڪ شاگرد جڏهن علم حاصل ڪرڻ جو خواب ڏسي ٿو، هڪ نوجوان جڏهن عزت ڀري زندگيءَ جي خواهش ڪري ٿو، هڪ ماءُ جڏهن پنهنجي اولاد جي سُک ۽ سڪون جو تصور ڪري ٿي، اهي سڀ خواب ئي ته آهن، جيڪي زندگيءَ کي معنيٰ ڏين ٿا. پر جڏهن انهن خوابن جي آبياري نه ٿئي، جڏهن انهن کي سنڀالڻ بدران بي ڌيانيءَ جي هوا لڳي، تڏهن اهي وکري ويندا آهن.
خوابن جو وکري وڃڻ ائين ئي آهي، جيئن بهار جي مند ۾ گلن جو اوچتو ڪومائجي وڃڻ. گل ته ٻيهر به ٽڙي سگهن ٿا، پر جيڪي ارمان انهن گلن سان جڙيل هوندا آهن، سي وري ساڳي معصوميت سان واپس ناهن ايندا. ارمان دل جي اهڙي زمين تي پوکيل ٻج آهن، جيڪي جيڪڏهن هڪ ڀيرو سڪي وڃن ته پوءِ ان زمين تي ويرانگي ڇانئجي وڃي ٿي.
اسان جي سماج ۾ ڪيترائي خواب حالتن جي بي رحم لهرن ۾ لڙهي وڃن ٿا. غربت ڪيترن ئي معصوم اکين جا خواب چورائي وٺي ٿي. بي روزگاري نوجوانن جي ارادن کي ڪمزور ڪري ٿي. سماجي ناانصافيون ڪيترين ئي قابليتن کي دفن ڪري ڇڏين ٿيون. نتيجي ۾ خواب وکري وڃن ٿا ۽ ارمان اجڙي وڃن ٿا.
پر سوال اهو آهي ته خواب ڇو وکري وڃن ٿا؟ ڇا قسمت ئي سڀ ڪجهه آهي؟ يا اسان جي بي ڌياني، بي عملي ۽ خوف انهن خوابن جا دشمن بڻجن ٿا؟ حقيقت اها آهي ته خوابن کي صرف ڏسڻ ڪافي ناهي، انهن کي کڻي جيئڻو پوندو آهي. جيڪڏهن انسان پنهنجي خوابن لاءِ قرباني ڏيڻ کان ڪيٻائي ٿو، ته پوءِ ارمانن جي اجڙڻ جو ذميوار هو پاڻ به آهي.
زندگيءَ ۾ اهڙا به لمحا ايندا آهن، جڏهن لڳندو آهي ته سڀ ڪجهه ختم ٿي ويو. خوابن جا ٽڪرا دل ۾ چڀندا آهن، ارمانن جي خاڪ هٿن ۾ رهجي ويندي آهي. پر انهيءَ مرحلي تي ئي اصل امتحان شروع ٿئي ٿو. جيڪڏهن انسان حوصلو نه هاري، ته وکريل خوابن کي ٻيهر گڏ ڪري سگهي ٿو. ارمانن جي اجڙي ويل باغ کي وري آباد ڪري سگهي ٿو.
تاريخ شاهد آهي ته ڪيترن ئي ماڻهن جا خواب پهرين وکريا، پر پوءِ انهن ئي وکريل خوابن مان نئون عزم پيدا ٿيو. هر وڏي ڪاميابيءَ جي پويان ڪنهن نه ڪنهن ناڪاميءَ جو درد ضرور هوندو آهي. فرق صرف اهو آهي ته ڪي ماڻهو خوابن جي ٽٽڻ تي ويهي رهن ٿا، ۽ ڪي ماڻهو انهن ٽڪرن مان نئون آئينو ٺاهي وٺن ٿا.
اسان کي پنهنجي نوجوان نسل کي اهو سيکارڻو پوندو ته خواب ڏسڻ گناهه ناهي، پر خوابن کي بچائڻ ذميواري آهي. ارمانن کي اجڙڻ کان بچائڻ لاءِ محنت، صبر ۽ استقامت ضروري آهن. جيڪڏهن سماج گڏجي خوابن جي حفاظت ڪري، ته ڪيترائي ارمان اجڙڻ کان بچي سگهن ٿا.
هي شعر اسان کي خبردار ڪري ٿو ته خوابن جي سنڀال ڪريون، ڇو ته جيڪڏهن اهي وکري ويا ته پوءِ ارمانن جي ويرانگي دل کي سڪون نه ڏيندي. زندگيءَ جي اصل خوبصورتي خوابن جي تسلسل ۾ آهي. جيڪڏهن خواب سلامت آهن، ته ارمان به جيئرا آهن، ۽ جيڪڏهن ارمان جيئرا آهن، ته زندگيءَ ۾ روشني باقي آهي.
آخر ۾، اهو چئي سگهجي ٿو ته خوابن کي وکري وڃڻ نه ڏيو. انهن کي پنهنجي محنت، پنهنجي ايمان ۽ پنهنجي ارادي سان مضبوط بڻايو. ڇو ته جڏهن خواب سلامت رهندا، تڏهن ارمان به آباد رهندا، ۽ انسان جي زندگي به هڪ خوبصورت داستان بڻجي ويندي.
خوابن کي ڪيئن، ساڀيان ڪجي،
محنت مشقت همت سان اڳتي وڌجي۔
_________________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو لاڙڪاڻي ضلعي جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو
