خانپوري خاندان جو الميو يا شڪارپور جي صحت ۽ فوڊ سيفٽي نظام خلاف چارج شيٽ؟

هڪ ئي گهر مان ٽي جنازا نڪرڻ رڳو هڪ خاندان جو الميو ناهي؛ اهو هر ان ماڻهو لاءِ هڪ لرزائيندڙ سوال آهي، جيڪو سمجهي ٿو ته سندس جان، سندس ٻارن جي زندگي ۽ سندس صحت رياست جي ذميواري آهي.

نسيم بخاري

خانپور جي هڪ ئي خاندان جا ٽي معصوم ٻارڙا چئن سالن جو زين، ستن سالن جي مسڪان قريشي ۽ ڇهن سالن جو گلزيب قريشي—کاڌو کائڻ کان پوءِ فوت ٿي ويا آھن. خاندان جا ڪيترائي ٻيا ڀاتي به  بيهوشي واري حالت ۾ اسپتال پهتا ھئا.

هڪ ئي گهر مان ٽي جنازا نڪرڻ رڳو هڪ خاندان جو الميو ناهي؛ اهو هر ان ماڻهو لاءِ هڪ لرزائيندڙ سوال آهي، جيڪو سمجهي ٿو ته سندس جان، سندس ٻارن جي زندگي ۽ سندس صحت رياست جي ذميواري آهي.

هڪ ماءُ جي هنج خالي ٿي وئي.

هڪ پيءُ جي اکين اڳيان سندس ٽي ٻار دنيا مان هليا ويا.

۽ اسان وٽ جيڪڏهن ڪجهه ڏينهن تائين افسوس، تعزيت، سوشل ميڊيا پوسٽون ۽ خبرون هلڻ کان پوءِ هي واقعو به فائلن جي ڍير هيٺ دفن ٿي ويو، ته پوءِ اها رڳو ٽن ٻارڙن سان ناانصافي نه هوندي؛ اها ايندڙ ممڪن متاثرين سان به ناانصافي هوندي.

ڇو ته سوال اهو ناهي ته ٽي ٻارڙا فوت ٿيا.

سوال اهو آهي:

ٽي ٻارڙا ڇو فوت ٿيا؟

۽ ان سوال جو جواب اندازي، افواهه يا اسپتال جي ابتدائي بيان مان نه، پر سائنسي تحقيق مان ملڻ گهرجي.

”زهريلو کاڌو“—حقيقت يا رڳو ابتدائي اندازو؟

گهر جي سربراهه گلزار قريشي موجب رات دير سان کاڌو کائڻ کان پوءِ خاندان جي ڪيترن ئي ماڻهن جي طبيعت خراب ٿي. متاثر ٻارڙن کي شڪارپور جي خانگي اسپتال منتقل ڪيو ويو، جتي علاج دوران ٽي ٻارڙا فوت ٿيا.

جيڪڏهن هڪ ئي کاڌو کائڻ کان پوءِ ڪيترائي ماڻهو بيهوش ٿيا ته فوڊ پوائزننگ جو امڪان ضرور سنجيدگيءَ سان جاچڻ گهرجي.

پر صحافت کي هتي ئي بيهي وڃڻ نه گهرجي.

ڇا واقعي کاڌو زهريلو هو؟

جيڪڏهن هو ته زهر ڪهڙو هو؟

کاڌو ڪڏهن تيار ٿيو؟

ڪيتري دير تائين ڪمري جي گرمي پد تي رهيو؟

ڪهڙي طريقي سان محفوظ ڪيو ويو؟

ڇا بچيل کاڌو موجود هو؟

ڇا ان جا نمونا ورتا ويا؟

ڇا پاڻي جا نمونا ورتا ويا؟

ڇا اهي ليبارٽري موڪليا ويا؟

ڇا فوت ٿيل ٻارڙن جو پوسٽ مارٽم يا ميڊيڪو ليگل معائنو ٿيو؟

ڇا رت، الٽي يا ٻين حياتياتي نمونن مان ڪنهن زهريلي مادّي يا جراثيمي آلودگي جي تصديق ٿي؟

جيڪڏهن انهن مان ڪنهن سوال جو جواب ”نه“ آهي ته پوءِ موت جو سبب حتمي طور تي ”زهريلو کاڌو“ قرار ڏيڻ ڪيئن ممڪن آهي؟

سائنسي رپورٽ کان اڳ هر نتيجو رڳو امڪان آهي، حقيقت ناهي.

چانور ۽ بچيل کاڌو:  ڪڏهن خطرو بڻجي ٿو؟

اسان جي سماج ۾ رات جو پڪل چانور، چڻا، ٻوڙ ۽ ٻيو کاڌو ٻئي وقت کائڻ عام ڳالهه آهي.

پر گرم موسم ۾ اهڙي خوراڪ کي گهڻي دير تائين مناسب ٿڌ کان سواءِ رکڻ خطرناڪ ٿي سگهي ٿو. ڪجهه جراثيم، خاص طور تي نشاستي وارن کاڌن ۾، وڌن ٿا ۽ اهڙا زهر پيدا ڪن ٿا جيڪي کاڌي کي نقصانڪار بڻائن ٿا.

پر هتي وري به هڪ ڳالهه واضح رهڻ گهرجي:

رات جو پڪل چانور يا چڻا کائڻ پاڻمرادو موت جو ثبوت ناهي.

جيڪڏهن اهو ئي سبب هو ته ان جي تصديق ليبارٽري ۽ طبي تحقيق ذريعي ٿيڻ گهرجي.

۽ جيڪڏهن خوراڪ ئي سبب ثابت ٿئي ٿي ته پوءِ هڪ ٻيو وڏو سوال پيدا ٿيندو:

عوام کي خوراڪ محفوظ رکڻ بابت ٻڌائڻ واري رياستي مشينري آخر ڪٿي آهي؟

ڇا ڳوٺن ۽ شھرن ۾ فوڊ سيفٽي بابت مهمون هلن ٿيون؟

ڇا اسڪولن ۾ ٻارن ۽ والدين کي خوراڪ محفوظ رکڻ جا بنيادي اصول سيکاريا وڃن ٿا؟

ڇا صحت کاتو اهڙي آگاهي کي پنهنجي ذميواري سمجهي ٿو؟

ڇا اسان وٽ نظام صرف حادثي کان پوءِ جاڳندو آهي؟

هڪ ئي خاندان جا ڪيترائي ماڻهو هڪ ئي وقت  بيهوش ٿيا.

اهو معمولي واقعو ناهي.

اهو هڪ ممڪن فوڊ پوائزن يا ٽاڪسن سان لاڳاپيل بيماري جو ڪلسٽر ٿي سگهي ٿو، جنهن جي فوري وبائي ۽ ماحولياتي جاچ ٿيڻ گهرجي.

پر ان سان گڏ آلوده پاڻي، جراثيمي انفيڪشن، ڪيميائي مادو، زرعي زهر يا گهر ۾ موجود ڪنهن زهريلي شيءِ جهڙا ٻيا امڪان به ختم ڪرڻ ضروري آهن.

تحقيق جو مطلب ڪنهن هڪ ڪهاڻي کي سچ ثابت ڪرڻ نه، پر هر ممڪن ڪهاڻي کي ثبوت سان پرکڻ آهي.

خانگي اسپتال به سوالن کان مٿانهين ناهي

متاثر ٻارڙن کي خانگي اسپتال منتقل ڪيو ويو، جتي علاج دوران ٽي ٻارڙا فوت ٿيا.

هتي الزام لڳائڻ مقصد ناهي.

پر طبي احتساب جا سوال ضرور ٿيڻ گهرجن.

مريض اسپتال ۾ ڪهڙي حالت ۾ پهتا؟

انهن جي بلڊ پريشر، آڪسيجن، شوگر ۽ پاڻي جي کوٽ جي صورتحال ڪهڙي هئي؟

ڊاڪٽرن کي فوڊ پوائزننگ يا زهر جو شڪ ٿيو؟

جيڪڏهن ٿيو ته ڪهڙا قدم کنيا ويا؟

ڇا مريضن کي وڌيڪ سهولتن واري اسپتال ڏانهن منتقل ڪرڻ جي ضرورت هئي؟

ڇا ايمرجنسي پروٽوڪول تي عمل ٿيو؟

ڇا سڀني مريضن جو مڪمل ميڊيڪل رڪارڊ محفوظ آهي؟

اهي سوال ڪنهن ڊاڪٽر يا اسپتال کي بدنام ڪرڻ لاءِ نه، پر ٽن معصوم ٻارڙن جي موت جي حقيقت تائين پهچڻ لاءِ آهن.

۽ پوءِ سوال شڪارپور جي سول اسپتال ڏانهن وڃي ٿو

جيڪڏهن سرڪاري اسپتال ۾ ايمرجنسي، ٻارن جي علاج، ليبارٽري، ٽاڪسن جي سڃاڻپ ۽ انتهائي نگهداشت جون سهولتون موجود ۽ فعال آهن ته عوام خانگي اسپتالن ڏانهن ڇو وڃي ٿو؟

۽ جيڪڏهن اهي سهولتون موجود ناهن ته پوءِ انهن جي کوٽ جو ذميوار ڪير آهي؟

غريب ماڻهو جڏهن بيماريءَ سان وڙهندي اسپتال پهچي ٿو ته کيس علاج کپي ٿو، تقرير نه.

هن کي دوا کپي ٿي، سفارش نه.

هن کي ايمرجنسي سروس کپي ٿي، انتظار نه.

سرڪاري اسپتال عوام جو حق آهي، ڪنهن حڪمران يا آفيسر جو احسان ناهي.

فوڊ سيفٽي نظام آخر ڪهڙي ڏينهن لاءِ آهي؟

ٽن ٻارڙن جي موت کان پوءِ به جيڪڏهن فوڊ سيفٽي وارو نظام رڳو ڪاغذن ۾ موجود رهي ٿو ته پوءِ ان نظام جي موجودگيءَ جو فائدو ڇا؟

هڪ خاندان جا ڪيترائي ماڻهو هڪ ئي وقت بيھوش ٿين ٿا.

ٽي ٻارڙا فوت ٿين ٿا.

اهڙي واقعي کان پوءِ لاڳاپيل ادارن کي پاڻمرادو حرڪت ۾ اچڻ گهرجي.

متاثر خاندان تائين پهچڻ گهرجي.

بچيل کاڌي جا نمونا وٺڻ گهرجن.

پاڻي جا نمونا وٺڻ گهرجن.

گهر جي ماحول جو جائزو وٺڻ گهرجي.

جيڪڏهن خوراڪ ڪنهن دڪان، هوٽل يا بازار مان آئي هئي ته ان ذريعي جي جاچ ٿيڻ گهرجي.

اسپتالن کان طبي رڪارڊ وٺڻ گهرجن.

۽ جيڪڏهن موت جو سبب واضح نه هجي ته ماهرن ۽ ليبارٽري جي مدد سان حقيقت تائين پهچڻ گهرجي.

جاچ گهر کان شروع ٿي ليبارٽري تي ختم ٿيڻ گهرجي، نه ته افواهه تي شروع ٿي افواهه تي ختم ٿيڻ گهرجي.

ٽن ٻارڙن جي موت کي ”قدرتي حادثو“ چئي وساري سگهجي ٿو؟

نه.

جيستائين حقيقت سامهون نه اچي.

ڇو ته جيڪڏهن واقعي کاڌو سبب هو ته سوال ٿيندو ته کاڌو خراب ڪيئن ٿيو؟

جيڪڏهن پاڻي سبب هو ته سوال ٿيندو ته پاڻي آلوده ڪيئن ٿيو؟

جيڪڏهن زهريلو مادو سبب هو ته اهو ڪٿان آيو؟

جيڪڏهن علاج ۾ دير ٿي ته دير ڇو ٿي؟

جيڪڏهن سهولتون موجود نه هيون ته ڇو نه هيون؟

۽ جيڪڏهن ڪنهن فرد يا اداري جي غفلت ثابت ٿئي ٿي ته ان جو احتساب ڪڏهن ٿيندو؟

هن واقعي تي فوري، آزاد ۽ گڏيل جاچ ٿيڻ گهرجي، جنهن ۾ ضلعي انتظاميا، صحت کاتو، فوڊ سيفٽي جا لاڳاپيل آفيسر ۽ طبي ماهر شامل هجن.

فوت ٿيل ٻارڙن جا مڪمل طبي رڪارڊ حاصل ڪيا وڃن.

ممڪن هجي ته بچيل کاڌي ۽ پاڻي جا نمونا محفوظ ڪري ليبارٽري موڪليا وڃن.

متاثر خاندان جي ٻين مريضن جون علامتون، رپورٽون ۽ علاج جو رڪارڊ گڏ ڪيو وڃي.

گهر کان اسپتال تائين مڪمل ٽائيم لائن تيار ڪئي وڃي.

ضرورت هجي ته پوسٽ مارٽم ۽ ميڊيڪو ليگل رڪارڊ جي روشني ۾ ماهرن کان راءِ ورتي وڃي.

۽ سڀ کان اهم ڳالهه:

جاچ جو نتيجو عوام آڏو آندو وڃي.

ڇو ته عوام کي افواهه نه، حقيقت گهرجي.

 موت جو سبب معلوم ڪرڻ اسان جي وس ۾ ضرور آهي.

۽ جيڪڏهن انهن جي موت مان سبق حاصل ڪري ڪنهن ٻئي گهر جا ٻار بچي سگهن ٿا ته شايد هي تحقيق انهن معصوم زندگين لاءِ هڪ آخري انصاف بڻجي سگهي ٿي.

صحافت جو ڪم رڳو اهو ٻڌائڻ ناهي ته:

”ٽي ٻارڙا فوت ٿي ويا.“

صحافت جو ڪم اهو پڇڻ به آهي:

ٽي ٻارڙا ڇو فوت ٿيا؟

۽ جيڪڏهن اسان اهو سوال به نه پڇنداسين ته پوءِ صحافت ۽ سرڪاري پريس رليز ۾ فرق ڪهڙو رهندو؟

زين، مسڪان ۽ گلزيب جي ماءُ کي رڳو تعزيت جا لفظ نه گهرجن.

هن کي جواب گهرجي.

هن خاندان کي انصاف گهرجي.

۽ سماج کي يقين گهرجي ته ايندڙ ڀيري ڪنهن گهر مان اهڙا ٽي جنازا گڏ نه نڪرندا.

ڇو ته جيڪڏهن هي موت به ڪجهه ڏينهن جي افسوس، چند خبرن ۽ ڪجهه تعزيتي بيانن کان پوءِ وساري ڇڏيا ويا، ته پوءِ اصل سوال ٽن ٻارڙن جو نه رهندو.

اصل سوال اهو ٿيندو:

ايندڙ جنازو ڪنهن گهر مان نڪرندو؟

____________________

نسيم بخاري سنڌ گريجوئيٽس ايسوسيئيشن شڪارپور برانچ جو لائيف ٽائيم ميمبر آهي. هو سنڌي ادبي سنگت شڪارپور برانچ جو چار ڀيرا سيڪريٽري رهي چڪو آهي. گذريل ٽيهه سالن کان سنڌي اخبارن ۽ رسالن ۾ باقاعدگي سان ڪالم لکي رهيو آهي. ماضيءَ ۾ هو ماهوار رسالي “وک ” شڪارپور جو ايڊيٽر پڻ رهي چڪو آهي.