سنڌ جي وڏي وزير مُراد علي شاھ جو چوڻ آھي تہ وفاق سنڌ کي پنهنجا متبادل توانائي (ونڊ ۽ سولر) جا منصوبا لڳائڻ کان روڪي ٿو. جيڪڏهن وڏي وزير جو وفاق تي الزام سچ آھي ته اهو عمل نه صرف معاشي ۽ آئيني طور تي غلط ۽ صوبائي خودمختاريءَ تي ڌاڙو، پر اڄ جي جديد دنيا جي اصولن جي به مڪمل خلاف آهي.
دِي ايشيا اين ايڊيٽوريل
سنڌ جي وڏي وزير مُراد علي شاھ جي ميڊيا سان ڳالھ ٻولھ جي حوالي سان ھڪ وڊيو سوشل ميڊيا تي گردش ڪري رھي آھي، جنھن ۾ ھُن چيو آھي تہ ڪراچيءَ سميت سنڌ جا ننڍا وڏا شهر ۽ ڳوٺ 12 کان 18 ڪلاڪن جي سخت لوڊشيڊنگ جي عذاب مان گذري رهيا آهن ۽ ڪي-اليڪٽرڪ جهڙيون ڪمپنيون عوام کي ڪو رليف ڏيڻ لاءِ تيار ناهن. ھُن اھو بہ چيو تہ وفاق پاران سنڌ کي پنهنجا متبادل توانائي (ونڊ ۽ سولر) جا منصوبا لڳائڻ کان روڪيو وڃي ٿو.
سنڌ جي وڏي وزير جو هيءُ بيان صوبي ۾ توانائيءَ جي سنگين بحران ۽ وفاقي ويساه گھاتيءَ جو هڪ چٽو مثال آهي. اهڙي وقت ۾ جڏهن سنڌ جو عوام لوڊشيڊنگ جي عذاب مان گذري رهيو آهي، ۽ ڪارڪردگيءَ ۾ ناڪام هئڻ باوجود بجليءَ واريون ڪمپنيون عوام کي ڪو رليف ڏيڻ لاءِ تيار ناهن، جيڪڏهن وفاق سنڌ کي متبادل توانائيءَ جا منصوبا لڳائڻ کان روڪي ٿو، ته اهو عمل نه صرف معاشي ۽ آئيني طور تي غلط آهي، پر اڄ جي جديد دنيا جي اصولن جي به مڪمل خلاف آهي.
پاڪستان حڪومت جي دعوا آھي تہ ملڪ هن وقت تاريخ جي بدترين توانائي ۽ معاشي بحران مان گذري رهيو آهي. ڏٺو وڃي تہ توانائيءَ جو بحران ھڪ ناٽڪ آھي، ڇو تہ عيد جي موقعن توڙي ڪجھ ٻين مخصوص ڏينھن تي نہ رڳو لودشيڊنگ ختم ھوندي آھي، پر سموري ملڪ ۾ ھزارين سرڪاري عمارتن تي چراغان ڪري ٻيڻ يا ٽيڻ تي وڌيڪ بجلي خرچ ڪئي ويندي آھي. لوڊشيڊنگ جي پُٺيان اصل ۾ بجلي ڪمپنين جي پنھنجي چور بازاري آھي. عوام نه صرف مهانگي بجليءَ جا بل ڀرڻ تي مجبور آهي، پر ان سان گڏ ڪيترن ئي ڪلاڪن جي لوڊشيڊنگ جي ذهني ۽ جسماني عذاب کي به ڀوڳي رهيو آهي. اهڙي نازڪ صورتحال ۾، سنڌ جي وڏي وزير جو اهو بيان ته “وفاق صوبي کي ونڊ ۽ سولر منصوبا لڳائڻ جي اجازت نٿو ڏئي”، هڪ وڏو سواليه نشان آهي. ڇا هڪ وفاقي رياست ۾ مرڪز پاران صوبن کي پنهنجي پيرن تي بيهڻ کان روڪڻ وارو هي عمل صحيح چئي سگهجي ٿو؟ جواب آهي: هرگز نه.
ونڊ (هوا) ۽ سولر (شمسي) توانائي اهي ذريعا آهن جيڪي ماحول دوست هئڻ سان گڏ گهٽ ۾ گھٽ خرچ تي بجلي پيدا ڪن ٿا. سنڌ وٽ جهمپير ۽ گهارو جي صورت ۾ هڪ بهترين ونڊ ڪوريڊور موجود آهي، جتي هزارين ميگاواٽ بجلي پيدا ڪرڻ جي قدرتي صلاحيت آهي. ان سان گڏ، صوبي ۾ شمسي توانائيءَ لاءِ به وسيع زمينون ۽ تيز تپش موجود آهي.
وفاق پاران انهن سستين رٿائن تي رنڊڪون وجهڻ جو مطلب اهو آهي ته ملڪ کي مهانگي درآمدي تيل، گئس ۽ ڪوئلي تي هلندڙ پاور پلانٽس (آءِ پي پيز) جي رحم ڪرم تي رکيو وڃي، جنهن جي نتيجي ۾ ملڪ جو قيمتي پرڏيهي ناڻو ضايع ٿئي ٿو ۽ عوام مٿان بل وڌي وڃن ٿا.
جيڪڏهن اسان دنيا جي اُسريل ۽ ڪامياب وفاقي ملڪن تي نظر وجهون، ته اتي بجليءَ جي پيداوار ۽ ورڇ ۾ صوبن يا رياستن کي مڪمل آزادي حاصل هوندي آهي.
آمريڪا ۾ هر رياست پنهنجي توانائيءَ جي پاليسي خود جوڙيندي آهي. مثال طور، ٽيڪساس رياست پنهنجي سطح تي ونڊ انرجي (هوا مان بجلي) پيدا ڪرڻ ۾ سڀ کان اڳتي آهي. وفاقي حڪومت انهن کي روڪڻ بدران ٽيڪس ۾ رعايتون ڏيندي آهي ته جيئن ملڪ تي ٻوجھ گهٽجي.
جرمنيءَ جي وفاقي ڍانچي ۾ توانائيءَ جي منتقليءَ واري پاليسيءَ تحت مقامي ڪائونسلن ۽ صوبن کي مڪمل اختيار ڏنا ويا ته اهي پنهنجون سولر ۽ ونڊ پارڪون لڳائين. اڄ جرمني پنهنجي ضرورت جي اڌ کان وڌيڪ بجلي متبادل ذريعن مان حاصل ڪري رهي آهي، ڇاڪاڻ ته اتي مرڪزيت پسندي بدران اختيار هيٺين سطح تي منتقل ڪيا ويا.
اسان جي پاڙيسري ملڪ ڀارت ۾ به رياستن کي متبادل توانائيءَ جا منصوبا لڳائڻ جي مڪمل آزادي آهي. گجرات ۽ راجسٿان جي رياستي حڪومتن وفاق کان مٿانهون ٿي دنيا جا وڏيون سولر پارڪون لڳايون آهن، جنهن سان نه صرف انهن جي پنهنجي لوڊشيڊنگ ختم ٿي، پر اهي ملڪ جي ٻين حصن کي به بجلي فراهم ڪري رهيون آهن.
پاڪستان جي آئين جي 18هين ترميم کان پوءِ صوبن کي پنهنجي وسيلن تي اختيار حاصل آهن. توانائيءَ جو شعبو گڏيل مفادن واري ڪائونسل (CCI) جي دائري ۾ اچي ٿو. ان ڪري، وفاق جو سنڌ کي بجليءَ جا پلانٽ ھڻڻ کان روڪڻ مڪمل طور آئين جي روح ۽ صوبائي خودمختياريءَ جي خلاف آهي. جڏهن وفاق پاڻ عوام کي بجلي فراهم ڪرڻ ۾ ناڪام ويو آهي، ته پوءِ صوبي کي پنهنجي عوام جي تڪليفن جو تدارڪ ڪرڻ جي راهه ۾ ديوار بڻجڻ ڪنهن به طرح جائز ناهي.
وفاقي حڪومت جو سنڌ کي ونڊ ۽ سولر منصوبا لڳائڻ جي اجازت نه ڏيڻ وارو عمل هڪ اڻ-برابري ۽ ناڪام اقتصادي سوچ جو عڪس آهي. ملڪي سوچ تحت بہ ڏٺو وڃي تہ بجليءَ جو بحران ڪنهن هڪ صوبي جو ناهي، پر پوري ملڪ جو آهي. جيڪڏهن سنڌ سستي بجلي پيدا ڪندي ته پنھنجي عوام جي گھرج پُوري ڪرڻ کانپوءِ واڌو بجليءَ جو فائدو نيشنل گرڊ کي بہ ٿيندو.
وقت جي تقاضا آهي ته وفاق پنهنجي هن ضدي طرز عمل کي بدلي، صوبن کي توانائيءَ جي شعبي ۾ سيڙپ جي مڪمل آزادي ڏئي ۽ ملڪ کي تيل مافيا جي چنبي مان ڪڍي متبادل ۽ سستي توانائيءَ طرف وٺي وڃي. تڏهن ئي سنڌ جي شهرن ۽ ٻھراڙين مان 18 ڪلاڪن جي هن اونداهيءَ جو خاتمو ممڪن ٿي سگهندو.
_______________
