مڃتا جي رُڃ ۾ اڪيلائپ جو سفر: ھتي ھر پاسي شُهرت جا مصنوعي ميلا لڳل آهن
اسان جي سماج ۾ اصل فن جي سڃاڻپ دير سان ٿيندي آهي۔ هتي شور ڪندڙ ماڻهو جلدي مشهور ٿين ٿا، جڏهن ته خاموشيءَ سان دلين کي ڇهندڙ ماڻهو اڪثر اڻڄاتل رهجي وڃن ٿا۔ وقت جي بازار ۾ آواز ته گهڻا آهن، پر احساس تمام ٿورا بچيا آهن۔ ماڻهو لفظن جي خوبصورتي ڏسن ٿا، پر انهن لفظن جي پويان لڪل درد کي پڙهڻ جي سگهه گهٽجي وئي آهي۔
حڪيم پريم چاندواڻي
هي ڪالم فن، ادب ۽ حساس دلين جي بي آواز صدائن جو داستان آهي۔ هن دنيا ۾ ڪوبه ڪنهن کي مڃڻ يا مڃتا ڏيڻ لاء تيار ناهي، ويتر اڻسهپ ۽ ڇڪتاڻ واري ماحول ۾ ساھه گهُٽجڻ لڳي ٿو۔ تنهن ڪري هر تخليقڪار ۽ ڪلاڪار اڪيلائيءَ جو شڪار ٿي وڃي ٿو ۽ تنهائيء کي اڪيلي سر ڀوڳيندو رهي ٿو۔
هي سٽون هڪ اهڙي تخليقڪار جي اندر جو آواز آهن، جيڪو لفظن جي دنيا ۾ رهندي به ماڻهن جي ميڙ ۾ پاڻ کي اڪيلو محسوس ڪري ٿو۔ هي اڪيلائپ مايوسيءَ جي پڪار ناهي، پر اها انهن ماڻهن جي قسمت هوندي آهي، جيڪي وقت کان اڳ سوچيندا آهن، احساسن کي ٻين کان وڌيڪ گهري انداز ۾ محسوس ڪندا آهن، ۽ پنهنجي اندر ۾ هڪ اهڙو جهان کڻي هلندا آهن، جنهن کي هر ماڻهو سمجهي نٿو سگهي۔
اسان جي سماج ۾ فنڪار، اديب، شاعر ۽ سوچيندڙ ماڻهو گهڻو ڪري اُن وڻ وانگر هوندا آهن، جيڪو ريگستان ۾ اڪيلو بيٺو هوندو آهي۔ ماڻهو سندس ڇانوَ مان ته فائدو وٺندا آهن، پر ڪنهن کي اهو احساس نٿو ٿئي ته ان وڻ جون پاڙون ڪيتري تڪليف سان پاڻي ڳولينديون آهن۔ ادب جي دنيا به اهڙي ئي رڃ آهي، جتي هر قلمڪار پنهنجي لفظن جي اٺ تي سوار ٿي مڃتا جي ڪنهن نخلستان جي ڳولا ۾ ڀٽڪندو رهي ٿو۔
افسوس اهو آهي ته اسان جي سماج ۾ اصل فن جي سڃاڻپ دير سان ٿيندي آهي۔ هتي شور ڪندڙ ماڻهو جلدي مشهور ٿين ٿا، جڏهن ته خاموشيءَ سان دلين کي ڇهندڙ ماڻهو اڪثر اڻڄاتل رهجي وڃن ٿا۔ وقت جي بازار ۾ آواز ته گهڻا آهن، پر احساس تمام ٿورا بچيا آهن۔ ماڻهو لفظن جي خوبصورتي ڏسن ٿا، پر انهن لفظن جي پويان لڪل درد کي پڙهڻ جي سگهه گهٽجي وئي آهي۔
اڄ جو دؤر ڏيکاءَ جو دؤر آهي۔ ماڻهو اصل کان وڌيڪ نقل کي پسند ڪن ٿا۔ هر طرف شهرت جا مصنوعي ميلا لڳل آهن۔ ڪنهن وٽ دولت جي نمائش آهي، ڪنهن وٽ طاقت جو غرور، ته ڪنهن وٽ ڪوڙو علم۔ اهڙي ماحول ۾ جيڪڏهن ڪو ماڻهو سچائيءَ سان ادب ۽ فن جي خدمت ڪري ٿو، ته هو پاڻمرادو اڪيلو ٿي وڃي ٿو۔ ڇو ته سچ هميشه ميڙ کان ڌار بيهندو آهي۔
فنڪار جي اندر ۾ هڪ الڳ دنيا هوندي آهي۔ هو عام ماڻهوءَ وانگر رڳو زندگي نٿو گذاري، پر هر منظر کي محسوس ڪري ٿو۔ هو گل کي رڳو گل نٿو سمجهي، پر ان جي خوشبوءَ ۾ زندگيءَ جو فلسفو ڏسي ٿو۔ هو مينهن کي رڳو پاڻي نٿو سمجهي، پر ان ۾ ڌرتيءَ جي اُڃ جو جواب ڳولي ٿو۔ اهڙي حساسيت ئي فنڪار کي البيلو بڻائي ٿي۔
البيلو لفظ پنهنجي اندر ۾ هڪ عجيب عظمت رکي ٿو۔ اهو ان ماڻهوءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو ميڙ ۾ رهي به ميڙ جهڙو نه هجي۔ جنهن جي سوچ الڳ هجي، جنهن جا خواب عام ماڻهن کان مختلف هجن، جنهن جي دل ۾ درد به هجي ۽ روشني به۔ اهڙا ماڻهو دنيا کي رڳو ڏسندا ناهن، پر دنيا کي نئين معنيٰ ڏيندا رهندا آهن۔
تاريخ شاهد آهي ته وڏا اديب، شاعر ۽ مفڪر پنهنجي دؤر ۾ گهڻو ڪري اڪيلائيءَ جو شڪار رهيا آهن۔ سندن سوچ ماڻهن کي سمجهڻ ۾ وقت لڳو۔ ڪيترن کي ته پنهنجي حياتيءَ ۾ اها مڃتا ئي نه ملي، جنهن جا هو حقدار هئا۔ پر وقت جڏهن سندن لفظن جي سچائيءَ کي سڃاتو، تڏهن دنيا کين پنهنجو فخر بڻايو۔
اسان جي سماج جو هڪ الميو اهو به آهي ته هتي فنڪار جي عزت تڏهن ڪئي ويندي آهي، جڏهن هو دنيا مان هليو ويندو آهي۔ جيئري انسان جي قدر ڪرڻ اسان وساري ويٺا آهيون۔ اسان کي مئلن جا مجسما ٺاهڻ ايندا آهن، پر جيئرن جي دل رکڻ نٿي اچي۔ جڏهن ته اصل انسانيت اها آهي ته ڪنهن جي لفظن، احساسن ۽ محنت جو قدر ان جي حياتيءَ ۾ ڪيو وڃي۔
ادب رڳو وندر ناهي، ادب ته سماج جي روح جو آئينو آهي۔ شاعر جڏهن شعر لکي ٿو، ته هو رڳو لفظ نٿو جوڙي، پر پنهنجي روح جو هڪ ٽڪرو ڪوري ڪاغذ تي رکي ٿو۔ اديب جڏهن ڪالم لکي ٿو، ته هو رڳو جملا نٿو ٺاهي، پر سماج جي نبض تي آڱر رکي لکي ٿو۔ ان ڪري فن ۽ ادب جي دنيا ۾ رهندڙ ماڻهو گهڻو ڪري اندروني طور زخمي هوندا آهن، پر هو پنهنجي زخمن کي لفظن جي خوشبوءَ ۾ لڪائي ڇڏيندا آهن۔
مڃتا جي رڃ اصل ۾ اها اُڃ آهي، جيڪا هر حساس دل ۾ موجود هوندي آهي۔ هر تخليقڪار چاهي ٿو ته سندس احساسن کي سمجهيو وڃي، سندس فڪر کي عزت ملي، سندس محنت کي ساراهايو وڃي۔ پر جڏهن اهو سڀ ڪجهه نٿو ملي، تڏهن دل ۾ هڪ خاموش اداسي جنم وٺي ٿي۔ اها اداسي شور نٿي ڪري، پر لفظن ۾ شامل ٿي وڃي ٿي۔
پر ان باوجود اصل فنڪار ڪڏهن به پنهنجو سفر نٿو روڪي۔ هو ڄاڻي ٿو ته رستا ڏکيا آهن، ماڻهو گهٽ سمجهندا، وقت به ساٿ نه ڏيندو، پر پوءِ به هو لکي ٿو، ڇو ته لکڻ سندس مجبوري ناهي، سندس وجود آهي۔ جيئن درياهه وهڻ کان سواءِ رهي نٿو سگهي، تيئن تخليقڪار اظهار کان سواءِ زندهه نٿو رهي سگهي۔
حقيقت اها آهي ته دنيا کي اڳتي وڌائڻ وارا ماڻهو هميشه اڪيلائيءَ جا مسافر رهيا آهن۔ ميڙ رستا نٿا ٺاهين، رستا اهي ماڻهو ٺاهين ٿا، جيڪي ميڙ کان هٽي سوچين ٿا۔ ان ڪري جيڪڏهن ڪو فنڪار پاڻ کي اڪيلو محسوس ڪري ٿو، ته اها سندس ڪمزوري ناهي، پر سندس انفراديت جي نشاني آهي۔
اڄ ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته اسان پنهنجي سماج ۾ ادب، فن ۽ تخليق جي عزت کي ٻيهر زندهه ڪريون۔ اسان انهن ماڻهن کي سڃاڻون، جيڪي لفظن ذريعي انسانيت جي روشني بچائڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن۔ ڇو ته جڏهن سماج مان ادب ختم ٿيندو آهي، تڏهن احساسَ به مري ويندا آهن، ۽ جڏهن احساسَ مري وڃن، تڏهن انسان رڳو هلندڙ ڦرندڙ جسم بڻجي رهجي ويندو آهي۔
هي سٽون اصل ۾ هر اُن حساس دل جو آواز آهن، جيڪا مڃتا جي رڃ ۾ به پنهنجي فن جي سچائيءَ سان وفادار آهي۔ اهڙا ماڻهو اڪثر اڪيلائيءَ جا مسافر هوندا آهن، پر تاريخ جي سفر ۾ هميشه امر ٿي ويندا آهن۔
انهيءَ ڪري ئي ليکڪ جي دل جي دکدائڪ صدا شعر جي روپ ۾ ڪجھه هن ريت آهي ته
“مڃتا جي رڃ ۾ اڪيلو آهيان،
خاص فَنَ اَدَبَ، البيلو آهيان۔”
اڻسهپ ڪئي آ، وڏي چوٽي،
مند محبتن جي، ناهي موٽي۔
________________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو سنڌ جي لاڙڪاڻي ضلعي جي شھر ڏوڪريءَ ۾ تھي ٿو
