ھيءُ ناول انگريزي ادب ۾ هڪ اهڙو اضافو آهي جيڪو پڙهندڙ کي سوچڻ تي مجبور ڪري ٿو. هي ڪتاب رڳو پڙهڻ لاءِ ناهي، پر سماج ۾ موجود طبقن جي وچ ۾ وڇوٽيون ختم ڪرڻ ۽ انساني وقار جي بحاليءَ جي هڪ ادبي تحريڪ آهي.
تحرير عبد الحفيظ دايو
”The Last Bench” ناول پروفيسر وجيش ڪمار جو هڪ شاهڪار ادبي پورهيو آهي، جيڪو سنڌ جي سماج ۾ موجود تمام حساس ۽ گهرن مسئلن تي لکيو ويو آهي. ڪتاب جو ٽائيٽل ۽ ان تي ڏنل تبصرا ظاهر ڪن ٿا ته هي ڪهاڻي رڳو خيالي داستان ناهي، پر اسان جي سماج جي تلخ حقيقتن جو عڪس آهي.
بنيادي موضوع
ذات پات ۽ امتيازي سلوڪ: ڪتاب ۾ هندن ۽ ٻين پوئتي پيل طبقن سان صدين کان ٿيندڙ سماجي ناانصافين کي موضوع بڻايو ويو آهي.
مذهب جي تبديلي (Conversion): هي ناول “زوري مذهب جي تبديلي” جهڙي سنگين مسئلي ۽ ان مان پيدا ٿيندڙ انساني المين کي جرئت سان بي نقاب ڪري ٿو.
خاموش مزاحمت: ڪهاڻي ٻڌائي ٿي ته ڪيئن هڪ مظلوم طبقو پنهنجي بقا ۽ وقار لاءِ خاموشيءَ سان ويڙهه وڙهي رهيو آهي.
لطيفي فڪر جو سنگم: ليکڪ پنهنجي لکڻين ۾ شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي عالمي ۽ انساني پيغام کي جديد دور جي حالتن سان ڳنڍيو آهي.
نالي وارن اديبن جي راءِ
ڪتاب جي پٺئين صفحي تي سنڌ جي علمي ۽ ادبي حلقن جي مشهور شخصيتن جي راءِ درج آهي، جيڪا هن ريت آهي:
راجيش ڪمار: هن ناول کي سماج لاءِ هڪ “ضروري آئينو” قرار ڏيندي لکيو آهي ته هي انهن ماڻهن جو آواز آهي جن کي نسلن کان خاموش ڪيو ويو آهي.
رئوف پارس: ليکڪ جي تعريف ڪندي چيو آهي ته وجيش ڪمار سنڌ جي روح کي ايمانداريءَ سان پيش ڪيو آهي ۽ هي ناول انساني عزم جو هڪ وڏو مثال آهي.
اياز لطيف دايو: هن ڪتاب کي هڪ “مقدس عهد” سڏيو آهي، جيڪو ڀٽائيءَ جي حڪمت کي انصاف جي جديد جدوجهد سان ملائي ٿو.
نظير شام: هن جي مطابق، هي ڪتاب “مجبوريءَ واري تبديليءَ جي فيڪٽرين” کي وائکو ڪري ٿو ۽ هر ٻار لاءِ عزت سان جيئڻ جو حق گهري ٿو.
ڪيلاش ڪمار: هن ناول کي پنهنجي ڌرتيءَ جي ماڻهن جي محبت، ڏک ۽ ان اميد جو مظهر قرار ڏنو آهي جيڪا ڪڏهن به ختم نٿي ٿي سگهي.
بصري پسمنظر (Visual Context):
ڪتاب جو سرورق هڪ گهري معنيٰ رکي ٿو، جنهن ۾ صحرا، تڙپندڙ انساني ڪردار، قديم قافلا ۽ هڪ خالي بينچ ڏيکاريل آهي، جيڪا سماجي اڪيلائي ۽ انصاف جي اڻاٺ کي ظاهر ڪري ٿي.
”The Last Bench” انگريزي ادب ۾ هڪ اهڙو اضافو آهي جيڪو پڙهندڙ کي سوچڻ تي مجبور ڪري ٿو. هي ڪتاب رڳو پڙهڻ لاءِ ناهي، پر سماج ۾ موجود طبقن جي وچ ۾ وڇوٽيون ختم ڪرڻ ۽ انساني وقار جي بحاليءَ جي هڪ ادبي تحريڪ آهي.
_____________
عبد الحفيظ دايو گورنمنٽ ڊگري ڪاليج گھوٽڪيءَ جو پرنسپال آهي.
It is truly a pleasure to see a novel emerge from the pen of such a distinguished progressive writer and humanist—someone I have long admired and deeply respected. I am eagerly looking forward to reading this remarkable work soon.
پروفيسر وجيش ڪمار انجمن ترقي پسند مصنفين گھوٽڪي جو سرگرم ساٿي آهي. سندس انگريزي ۾ ناول شايع ٿيڻ تي مبارڪون پيش ڪجن ٿيون.