حڪمرانو باھ سان نہ کيڏو! ٻارڻ ايترو مھانگو نہ ڪريو جو پاڻ اُن ٻارڻ ۾ سڙي وڃو

پيٽرول رڳو هڪ ٻارڻ ناهي، اهو پوري معيشت جي رڳن ۾ وهندڙ رت وانگر آهي۔ جڏهن پيٽرول مهانگو ٿيندو آهي ته ان جو اثر ٽرانسپورٽ کان وٺي خوراڪ، دوائن، تعميراتي سامان ۽ هر شئي جي قيمت تي پوي ٿو۔

حڪيم پريم چاندواڻي

انساني سماج جي تاريخ ۾ حڪومت جو تصور هميشہ هڪ وڏي ذميواري سان جڙيل رهيو آهي۔ حڪومت ڪنهن رانديڪي جو نالو ناهي، نہ ئي اقتدار ڪنهن ٻارڙي جي هٿ ۾ ڏنل رانديڪو آهي، جنهن سان دل گهري راند ڪئي وڃي۔ حڪومت دراصل عوام جي اعتماد جي امانت هوندي آهي، ۽ اها امانت تڏهن ئي پنهنجو وزن برقرار رکندي آهي جڏهن حڪمران عوام جي درد، ضرورتن ۽ حالتن کي سمجهي انهن مطابق پاليسيون ٺاهيندا آهن۔

اڄ جي دؤر ۾ جڏهن دنيا اڳ ئي ڪيترين سياسي ڇڪتاڻن ۽ جنگي حالتن مان گذري رهي آهي، تڏهن عام ماڻهوء جي زندگي وڌيڪ پيچيده بڻجي وئي آهي۔ عالمي منڊيءَ جي لاهن چاڙهن، علائقائي تڪرار ۽ معاشي بيچينيء جا اثر سڌي طرح عام انسان جي زندگيء تي پون ٿا۔ اهڙي صورتحال ۾ حڪومتن جي ذميواري ٻيڻي ٿي وڃي ٿي، ڇو تہ عوام کي رڳو پاليسين جي اعلانن سان نہ پر عملي آسودگيءَ سان مطمئن ڪرڻ ضروري هوندو آهي۔

پر جڏهن حد درجي جي مهانگائي ماڻهن جي برداشت کان ٻاهر نڪري وڃي، جڏهن روزمره جي شين جا اگهہ ڏينهون ڏينهن وڌندا وڃن، ۽ جڏهن جنگي حالتن جي نالي تي هفتي هفتي پيٽرول جا اگهہ وڌايا وڃن، تڏهن عام ماڻهوء جي دل ۾ بيچيني پيدا ٿيڻ فطري ڳالهہ آهي۔ پيٽرول رڳو هڪ ٻارڻ ناهي، اهو پوري معيشت جي رڳن ۾ وهندڙ رت وانگر آهي۔ جڏهن پيٽرول مهانگو ٿيندو آهي ته ان جو اثر ٽرانسپورٽ کان وٺي خوراڪ، دوائن، تعميراتي سامان ۽ هر شئي جي قيمت تي پوي ٿو۔

نتيجي طور، هڪ مزدور جيڪو صبح کان شام تائين محنت ڪري پنهنجي ٻارن لاءِ روزي ڪمائي ٿو، اهو بہ سوچڻ تي مجبور ٿي وڃي ٿو تہ سندس محنت جو پورو اجورو ڇو نہ ٿو ملي۔ هڪ استاد، هڪ ڪلارڪ، هڪ دڪاندار ۽ هڪ ريڙهي هلائيندڙ سڀ هڪ ئي سوال ڪن ٿا تہ ڇا زندگي اهڙي ئي ڏکي رهندي؟ ڇا سندن محنت جو ثمر رڳو وڌندڙ خرچن ۾ گم ٿي ويندو؟

سماج جي اصل طاقت عوام هوندو آهي۔ جيڪڏهن عوام مطمئن هجي تہ رياست مضبوط هوندي آهي، ۽ جيڪڏهن عوام بيزار هجي تہ ترقيءَ جا وڏا وڏا دعويٰ بہ بي معنيٰ لڳندا آهن۔ تاريخ شاهد آهي ته ڪيترين ئي حڪومتن وٽ طاقت، وسيلن ۽ اختيارن جي کوٽ نہ هئي، پر انهن وٽ عوامي احساسن کي سمجهڻ جي بصيرت گهٽ هئي، جنهن سبب سندن اقتدار جو بنياد ڪمزور ٿي ويو۔

حڪمرانن لاءِ سڀ کان اهم ڳالهہ اها آهي تہ هو عوام جي دلين ۾ اعتماد پيدا ڪن۔ اعتماد ڪنهن تقرير سان پيدا نٿو ٿئي، اهو عملي قدمن سان پيدا ٿيندو آهي۔ جڏهن حڪومت اهڙا فيصلا ڪري جيڪي عوام جي زندگي آسان بڻائين، جڏهن مهانگائيء کي روڪڻ لاءِ سنجيده ڪوششون ڪيون وڃن، جڏهن پاليسين ۾ شفافيت هجي ۽ جڏهن ماڻهن کي اهو محسوس ٿئي تہ سندن مسئلا حڪمرانن جي نظر ۾ اهم آهن، تڏهن ئي عوام جو اعتماد بحال ٿيندو آهي۔

جنگي حالتون يقيناً ڪنهن بہ ملڪ لاءِ آزمائش هونديون آهن۔ پر اهڙين حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ ضرورت عوام کي ساڻ رکڻ هوندي آهي۔ جيڪڏهن عوام کي اهو محسوس ٿئي تہ سندن تڪليفن کي سمجهيو پيو وڃي، تہ هو هر قرباني ڏيڻ لاءِ تيار هوندا آهن۔ پر جيڪڏهن کين اهو لڳي ته سندن حالتن کي نظرانداز ڪيو پيو وڃي، تہ پوءِ بيچيني وڌندي آهي ۽ سماجي توازن متاثر ٿيندو آهي۔

مهانگائيء جي مسئلي کي صرف اقتصادي انگن اکرن سان نٿو سمجهي سگهجي۔ اهو دراصل انساني زندگيءَ جي وقار سان جڙيل مسئلو آهي۔ جڏهن هڪ پيءُ پنهنجي ٻارن جون بنيادي ضرورتون پوريون ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي ٿو، جڏهن هڪ ماءُ گهر جي خرچن کي سنڀالڻ لاءِ پريشان رهي ٿي، تڏهن اهو صرف اقتصادي مسئلو نه رهندو، پر سماجي ۽ اخلاقي مسئلو بڻجي ويندو آهي۔ حڪومتن لاءِ سڀ کان وڏي آزمائش بہ اهڙن ئي لمحن ۾ هوندي آهي۔ اقتدار جو اصل امتحان جشنن ۽ جلسن ۾ نہ پر بحرانن ۾ ٿيندو آهي۔ جيڪو حڪمران ڏکين حالتن ۾ عوام سان گڏ بيهي، جيڪو انهن جي تڪليفن کي گهٽ ڪرڻ لاءِ سنجيده قدم کڻي، اهو ئي حقيقي قيادت جو حق ادا ڪندو آهي۔

وقت جي تمام اهم تقاضا آهي تہ پاليسين کي اهڙي طريقي سان ترتيب ڏنو وڃي جو عام ماڻهوء جي زندگيءَ ۾ آسانيون پيدا ٿين۔ مهانگائيءَ کي ڪنٽرول ڪرڻ، ٻارڻ جي قيمتن ۾ استحڪام آڻڻ، ۽ معيشت کي اهڙي رستي تي آڻڻ جتي عام ماڻهوء کي سڪون محسوس ٿئي، اهي سڀ حڪومت جي ذميواريءَ جو حصو آهن۔

ڇو تہ اقتدار جي ڪرسي رڳو حڪمرانيء لاءِ ناهي، پر خدمت لاءِ آهي۔ ۽ خدمت جو اصل مقصد اهو ئي آهي تہ عوام پاڻ کي محفوظ، مطمئن ۽ باوقار محسوس ڪري۔

آخر ۾ حقيقت بلڪل صاف آهي تہ:

حڪومت کِيلٌ، ٻاراڻو ناهي،

عوام کي راضي، رکڻو آهي.

___________________

حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي ۽ سنڌ جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو