ڪراچيءَ کان ڪوئٽا ۽ پشاور ھلندڙ بولان ميل ۽ خوشحال خان خٽڪ توڙي سنڌ جي ڪجھ ٻين ٽرينن جي معطلي سنڌ ۽ بلوچستان جي مسافرن کي عذاب ۾ وجھي ڇڏيو
تحرير: عبدالفتاح اوڍاڻو
پاڪستان ريلوي پاران ايم ايل-2 (ML-2) روٽ تي اهم ٽرين سروسز معطل ڪرڻ واري فيصلي سنڌ ۽ بلوچستان جي لکين ماڻهن کي متاثر ڪيوآهي. پاڪستان ريلويز جي سي اي او عامر بلوچ اهم ٽرينون بند ڪري ڇڏيون آهن، جن ۾ تاريخي بولان ميل به شامل آهي، جيڪا دادو ۽ لاڙڪاڻي ذريعي سنڌ جي دل مان گذرندي ڪراچي ۽ ڪوئيٽا کي پاڻ ۾ ملائي ٿي. اهڙي طرح، خوشحال خان خٽڪ ايڪسپريس پڻ بند ڪئي وئي آهي، جيڪا ڪراچي کان پشاور تائين دادو، جيڪب آباد ۽ ڊي جي خان جي مسافرن لاءِ هڪ اهم ذريعو هئي. ان کانسواءِ ڪوٽڙي ۽ روهڙي جي وچ ۾ هلندڙ موئن جو دڙو ايڪسپريس، سمن سرڪار ايڪسپريس، کوکراپار ويندڙ ماروي ايڪسپريس ۽ شاهه لطيف ايڪسپريس جهڙيون علائقائي گاڏيون پڻ معطل ڪيون ويون آهن.
جيتوڻيڪ سرڪاري طور تي “آپريشنل نقصان” يا سيڪيورٽي خدشن کي جواز بڻايو وڃي ٿو، پر زميني حقيقتون نظام جي غفلت ۽ علائقائي تعصب جي ڪهاڻي بيان ڪن ٿيون. سنڌ ۽ بلوچستان جي عام ماڻهوءَ لاءِ اهي ٽرينون رڳو سفر جو ذريعو نه، پر سندن روزاني زندگيءَ جو سستو سهارو هيون. ننڍا واپاري، پورهيت ۽ شاگرد جيڪي ايم ايل-2 جي اڪانومي ڪلاس جي ڀاڙي تي ڀاڙيندا هئا، هاڻي اهي بي يار و مددگار آهن يا وري پرائيويٽ ٽرانسپورٽ مافيا جي هٿن ۾ يرغمال بڻجي ويا آهن. هن مافيا ۾ بس ۽ ڪوچ آپريٽرز شامل آهن، جن ٽرينن جي بند ھجڻ جو فائدو وٺندي ڀاڙا ايترا وڌائي ڇڏيا آهن جو عام شهريءَ جي پهچ کان ٻاهر آهن. اهي الزام به آهن ته هيءَ معطلي اتفاقي ناهي، پر ريلوي عملدارن ۽ خانگي ٽرانسپورٽرن جي هڪ اهڙي ڳٺ جوڙ جو نتيجو آهي، جيڪي عوامي ريلوي سروسز جي بندش مان سڌو سنئون فائدو حاصل ڪن ٿا.
مسافرن جي حالت انتهائي ڏکوئيندڙ آهي. دادو، سيوھڻ ۽ لاڙڪاڻي جهڙن شهرن ۾ اسٽيشن جو خاموش ٿيڻ جو مطلب ملڪ جي معاشي مرڪزن سان مڪمل ڪٽجي وڃڻ آهي. خاندان هڪٻئي کان ڌار ٿي ويا آهن، سستي سفر جي سهولت نه هجڻ سبب طبي ايمرجنسي موت جي پرواني ۾ تبديل ٿي رهي آهي، ۽ مقامي معيشت، جيڪا ريلوي اسٽيشنن جي رونق سان جڙيل هئي، هاڻي مرجهائي رهي آهي.
هن ناانصافي جو احساس تڏهن وڌيڪ تيز ٿئي ٿو جڏهن ٻين علائقن سان مقابلو ڪيو وڃي ٿو. جڏهن ته سنڌ ۽ بلوچستان جون پٽڙيون ويران آهن، پنجاب ۾ نوان منصوبا ۽ بهتر ڪيل سروسز مسلسل شروع ڪيون پيون وڃن. هي “ٻٽو معيار” ڏک جو سبب بڻجي رهيو آهي، جتي ڏکڻ ۽ اولهه جي صوبن جا شهري پاڻ کي وفاق جو ٻئي درجي وارو رڪن محسوس ڪري رهيا آهن. ان پيءُ لاءِ، جيڪو هاڻي پنهنجي پٽ کي ٻئي شهر پڙهائڻ لاءِ نٿو موڪلي سگهي، يا ان مريض لاءِ جيڪو سيوھڻ کان ڪراچي جي اسپتال نٿو پهچي سگهي، سي اي او جو “نقصان” وارو بيان هڪ کوکلو بهانو محسوس ٿئي ٿو.
زنگ لڳل ورثو
اهي ريلوي لائينون رڳو بنيادي ڍانچو ناهن، پر قومي ورثو آهن. انگريز دور ۾ وڇايل اهي پٽڙيون ملڪ جي ڏورانهن علائقن کي پاڻ ۾ ملائڻ لاءِ ٺاهيون ويون هيون. تاريخي طور تي، ورهاڱي کانپوءِ به رياست انهن رستن کي سماجي ذميواري سمجهي هلائيندي هئي ۽ سرڪار عوامي سهولت لاءِ نقصان به برداشت ڪندي هئي. اڄ، اها ذميواري “نفعي ۽ نقصان” جي اهڙي سوچ ۾ تبديل ٿي وئي آهي جتي انساني تڪليفن کي نظرانداز ڪيو پيو وڃي.
ٻه پاڪستان: هڪ تضاد
هي “ٻٽو معيار” نظام جي ناانصافي کي ظاهر ڪري ٿو. ايم ايل-2 کي بند ڪري، ريلوي اختيارين عملي طور تي سنڌ کي قومي نيٽ ورڪ کان ڌار ڪري ڇڏيو آهي. ٽرينن جي هيءَ معطلي رڳو مالي معاملو ناهي، پر سنڌ ۽ بلوچستان جي عوام تي هڪ معاشي وار آهي، جيڪو وفاق پاران “ماٽيلي ماءُ” واري سلوڪ جي احساس کي وڌيڪ هٿي ڏئي رهيو آهي.
__________
عبدالفتاح اوڍاڻو رتيديري، ضلعي لاڙڪاڻي م رھي ٿو
