سنڌو تهذيب جي آثارن مان مليل ڪجهه مهرون ۽ مجسما، جن ۾ پشوپتي جي مورتي به شامل آهي، يوگا آسڻ (Yoga Poses) جي حالت ۾ نظر اچن ٿا. ان مان ثابت ٿئي ٿو ته يوگا جي شروعات سنڌو سڀيتا جي دور کان ئي ٿي چڪي هئي.
يوگا (Yoga) صرف ورزش يا جسم کي مختلف زاوين ۾ موڙڻ جو نالو ناهي، بلڪه هي انسان جي جسم، ذهن، ۽ روح جي يڪجهتي ۽ توازن قائم ڪرڻ جو هڪ قديم سائنسي ۽ روحاني نظام آهي. موجوده دور جي تيز رفتار ۽ ذهني دٻاءَ واري زندگيءَ ۾ يوگا هڪ بهترين ذهني ۽ جسماني شفا جو ذريعو بڻجي چڪي آهي.
اصل ۾ يوگا لفظ سنسڪرت ٻوليءَ جي بنيادي لفظ يوج (Yuj) مان نڪتل آهي. سنسڪرت ۾ ان جو بنيادي ڌاتو يوج (युज् / Yuj) آهي، جنهن مان هندي ۽ ٻين مقامي ٻولين ۾ يوگ (Yog) لفظ بڻيو. مغربي ملڪن ۾ انگريزي اُچار سبب ان کي يوگا (Yoga) چيو وڃي ٿو. “يوج” يا “يوگ” جي لغوي معنيٰ آهي جوڙڻ، ٻڌڻ، يا يڪجا ڪرڻ.
يوگا مان مراد آهي فرد جي انفرادي شعورکي ڪائنات جي ۽ تمام وڏي شعورسان جوڙڻ. سادن لفظن ۾، جسم، ذهن، ۽ روح کي پاڻ ۾ ملائي هڪ ڪرڻ جو نالو يوگا آهي.
يوگا جي تاريخ هزارين سال پراڻي آهي. ان جي شروعات قديم هندوستان ۾ ٿي. يوگا جي ارتقا کي مختلف دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:
ويدن کان اڳ وارو دور
سنڌو تهذيب جي آثارن مان مليل ڪجهه مهرون ۽ مجسما، جن ۾ پشوپتي (Pashupati) جي مورتي به شامل آهي، يوگا آسڻ (Yoga Poses) جي حالت ۾ نظر اچن ٿا. ان مان ثابت ٿئي ٿو ته يوگا جي شروعات سنڌو سڀيتا جي دور کان ئي ٿي چڪي هئي.
ويدن وارو دور
ننڍي کنڊ جي قديم ترين مذهبي ۽ فڪري ڪتاب رگ ويد ۾ لفظ “يوگ” جو ذڪر ملي ٿو. ان دور ۾ يوگا رشي منين جي رياضت ۽ گيان تائين محدود هو.
ڪلاسيڪل دور
يوگا جي تاريخ جو سڀ کان اهم موڙ پتانجلي (Maharishi Patanjali) جو دور آهي. هن “يوگا سوترا” (Yoga Sutras) نالي ڪتاب لکي يوگا کي منظم شڪل ڏني. پتانجلي يوگا جا ۸ انگ (Eight Limbs of Yoga / Ashtanga Yoga) بيان ڪيا، جن ۾ اخلاقيات، جسماني آسڻ، ۽ ڌيان يا گيان شامل آهن.
جديد دور
۱۹هين ۽ ۲۰هين صديءَ ۾ سوامي وويڪانند (Swami Vivekananda) ۽ ٻين يوگين يوگا کي مغربي دنيا ۾ متعارف ڪرايو. اڄڪلهه يوگا کي سموري دنيا ۾ ريسرچ، فٽنيس، ۽ ميڊيڪل سائنس جي حوالن سان قبول ڪيو ويو آهي. گڏيل قومن پاران هر سال ۲۱ جُون تي يوگا جو عالمي ڏينهن ملهايو ويندو آهي.
يوگا جا بنيادي حصا
يوگا صرف آسڻ (Poses) تائين محدود ناهي، ان جا بنيادي طريقا هي آهن:
آسڻ (Asanas): جسماني پوزيشنون يا ورزشون، جيڪي جسم کي مضبوط ۽ لچڪدار بڻائن ٿيون.
پراڻايام (Pranayama): ساهه جون مشقون، جنهن سان جسم اندر توانائيجي رواني ٿئي ٿي.
ڌيان (Dhyana / Meditation): ذهن کي هڪ ھنڌ مرڪوز ڪرڻ ۽ اندروني امن حاصل ڪرڻ.
يوگا جي اهميت ۽ فائدا
موجوده دور ۾ يوگا جي اهميت تمام گهڻي وڌي وئي آهي. ان جا اهم فائدا هيٺينءَ ريت آهن:
جسماني فائدا
جسماني لچڪ ۽ طاقت: آسڻ ڪرڻ سان عضوا ۽ سنڌَ لچڪدار ۽ مضبوط ٿين ٿا.
رت جي گردش: ساهه جي مشقن ۽ آسڻ سان سڄي جسم ۾ رت ۽ آڪسيجن جي سٺي گردش ٿئي ٿي.
بيمارين کان بچاءُ: بلڊ پريشر، شُگر، سَنڌَن جي سور، ۽ ٿولھ جهڙين بيمارين تي ڪنٽرول ڪرڻ ۾ مددگار ثابت ٿئي ٿو.
قوت مدافعت (Immunity): يوگا جسم جي اندروني نطام کي حقيقي طاقت بخشي ٿي.
ذهني ۽ روحاني فائدا
ذهني دٻاءَ جو خاتمو: چِنتا، فِڪر، بي چيني ۽ ڊپريشن کي گهٽائڻ ۾ يوگا جو ڪو بدل ناهي.
ڌيان ۽ گيان: يوگا ذهن جي سوچڻ ۽ توجهه ڏيڻ جي صلاحيت کي تيز ڪري ٿو.
اندروني سُڪون: يوگا ذريعي انسان کي روحاني تسڪين ۽ اندروني خوشي محسوس ٿئي ٿي.
مجموعي طور تي، يوگا صرف ورزش ناهي بلڪه زندگي گذارڻ جو علم ۽ فن آهي. اھو علم ۽ فن انسان جي اندروني ۽ ٻاهرين شخصيت کي متوازن بڻائي ٿو. جيڪڏهن هر انسان پنهنجي روزاني مصروفيتن مان صرف ۱۵ کان ۳۰ منٽ يوگا لاءِ ڪڍي، ته اهو نہ صرف جسماني طور تي صحتمند رهي سگهي ٿو، پر ذهني طور به پرسڪون ۽ پُراميد زندگي گذاري سگهي ٿو.
_____________
ترجمو: جيمناءِ. ايڊيٽنگ: نصير اعجاز
