انڊيا جي نئين نسل جين زي جي تاريخي مزاحمت بزدليءَ جو داڳ مٽائي، جرئت جي نئين تاريخ لکي ورتي. سخت ترين گرمي، رياستي تشدد، ايف آءِ آرز ۽ گرفتارين جو خوف انھن جي حوصلي کي مات ڏئي نه سگھيو.
اسان پنھنجي سماج ڏانھن نظر وجھون ته مختلف منظر ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اسان جي نئين نسل جو وڏو حصو خوف، غيريقيني ۽ خاموشيءَ جي ماحول ۾ جيئندو نظر اچي ٿو. ڪيترائي نوجوان پنھنجي راءِ ظاهر ڪرڻ کان اڳ ڏهه ڀيرا سوچين ٿا. کين اهو خدشو هوندو آهي ته سندن ڳالھ کين ڪنهن مسئلي ۾ نه وجھي ڇڏي. نتيجي ۾ خاموش رهڻ کي ئي محفوظ رستو سمجھيو وڃي ٿو.
ليکڪ نذير علياڻي
اڄ جڏهن ڀارت جي مختلف شھرن ۾ احتجاج ڪندڙ نوجوانن جون تصويرون ۽ وڊيوز سامھون اچن ٿيون ته هڪ ڳالھ واضح نظر اچي ٿي: نئون نسل، جنھن کي جين زي (Gen Z) چيو وڃي ٿو، پنھنجي راءِ ڏيڻ ۾ اڳي کان وڌيڪ پراعتماد نظر اچي ٿو. ڪيترائي نوجوان اختلاف جو نتيجو ڄاڻڻ باوجود پنھنجي خيال جو اظھار ڪري رهيا آهن. تاريخ شاھد آهي ته جڏهن بظاهر خاموش نظر ايندڙ نوجوان نسل پنھنجن حقن ۽ رياستي ناانصافين خلاف نڪرندو آهي، ته طاقت جا وڏا وڏا ايوان لڏي ويندا آهن. انڊيا جي جادومنتر تي هلندڙ تاريخي احتجاجن اهاڳالھ سچ ثابت ڪري ڏيکاري آهي ته اتان جو نئون نسل تمام بھادر، بي خوف ۽ نظرئي جي بنياد تي مضبوط آهي. جنھن قوم لاء هميشه اهو تاثر ڏنو ويو ته هوءَ هڪ ڀاڙي ۽ ڊڄڻي قوم آھي، اهو تاثر جين زيءَ غلط ثابت ڪري ڏيکاريو. گذريل وڏي عرصي کان هڪ روايتي تاثر ڏنو ويندو هو ته هندو برادري مقابلي ۽ سياسي جدوجھد جي ميدان ۾ بزدل آهي. پر اڄ جي انڊين نوجوانن ان پراڻي، غلط ۽ تعصب پرست تاثر کي هميشه لاءِ مليا ميٽ ڪري ڇڏيو
فلڪ شگاف نعرن، نظرين جي پاسباني ۽ رياست جي سختيءَ آڏو سينو سپر ٿي بيھڻ ثابت ڪري ڇڏيو آهي ته هي نسل پنھنجن بابن کان مختلف، بي باڪ ۽ حق سچ لاءِ بي خوف ٿي لڙڻ جي صلاحيت رکي ٿو. انھن جي اکين ۾ خوف بدران هڪ نئين صبح جو خواب ۽ حڪمرانن لاءِ هڪ چئلينج آهي.
جادومنتر، جيڪو دھليءَ ۾ جمھوري ۽ قانوني احتجاجن جو مک مرڪز رهيو آهي، اتي هن نئين ساهه کڻندڙ طوفان جا بنيادي سبب هيٺين حڪومتي پاليسين ۽ واقعن کان شروع ٿيا:
شهريت بابت تڪراري قانون (CAA/NRC):
حڪومت پاران متعارف ٿيل قانونن جڏهن شھريت کي مذهب جي تارازيءَ ۾ ماپڻ جي ڪوشش ڪيو، ته نوجوانن، خاص طور يونيورسٽين جي شاگردن ان کي آئين ۽ جمهوريت جي روح خلاف سمجھندي سڀ کان پھريان جادومنتر جو رخ ڪيو.
روزگار جو بحران ۽ اگني پٿ (Agnipath Scheme):
فوج ۽ رياستي ادارن ۾ مستقل نوڪرين جي ختم ٿيڻ، ملڪي سطح تي بيروزگاريءَ جي وڌڻ ۽ عارضي اسڪيمن خلاف لکين نوجوانن جو مستقبل خطري ۾ پئجي ويو. پنھنجي روزگار ۽ محنت جا حق گھرڻ لاءِ نوجوان طبقو روڊن تي نڪري آيو.
شاگردن جي آزاديءَ تي پابنديون ۽ شاگرد اڳواڻن جون گرفتاريون
مختلف يونيورسٽين ۾ آزادانه سوچ، اظھار جي آزادي ۽ تحقيقاتي جرائت کي دٻائڻ لاءِ جڏهن رياست پاران گرفتاريون ۽ پوليس تشدد ڪيو ويو، ته نوجوانن بغير ڪنهن خوف جي رياست جي ان جابرانه رويي خلاف صف بندي ڪئي.
تعليم ۽ آئيني حقن جي پاڙ پٽڻ جي ڪوشش
تعليمي بجيٽ ۾ ڪٽوتي ۽ ترقي پسند نصاب کي تبديل ڪرڻ واري عمل به نوجوانن جي غصي کي باهه ڏني، جنھن کانپوءِ انهن جادومنتر کي تحريڪ جو مرڪز بڻائي ورتو.
جادومنتر تي جمع ٿيل هر هڪ نوجوان جي چھري جو پيغام پڌرو آهي: “حق گھرڻ سان نه، پر جدوجھد سان ملندو آهي.”
سخت ترين گرمي، رياستي تشدد، ايف آءِ آرز ۽ گرفتارين جو خوف انھن جي حوصلي کي مات ڏئي نه سگھيو آهي. هي تحريڪ صرف هڪ جڳھ جو احتجاج ناهي، پر انڊيا جي نئين بيدار ٿيل نسل جو اهو نياپو آهي ته هو ناانصافي، مذهبي تعصب ۽ جابرانہ حڪمرانيءَ کي نٿا قبولين. انھن ثابت ڪري ڏيکاريو آهي ته اڄ جو نوجوان بي خوف به آهي ۽ پنھنجي آئينده جو خود محافظ به آھي
ٻئي طرف جيڪڏهن اسان پنھنجي سماج ڏانھن نظر وجھون ته مختلف منظر ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اسان جي نئين نسل جو وڏو حصو خوف، غيريقيني ۽ خاموشيءَ جي ماحول ۾ جيئندو نظر اچي ٿو. ڪيترائي نوجوان پنھنجي راءِ ظاهر ڪرڻ کان اڳ ڏهه ڀيرا سوچين ٿا. کين اهو خدشو هوندو آهي ته سندن ڳالھ کين ڪنهن مسئلي ۾ نه وجھي ڇڏي. نتيجي ۾ خاموش رهڻ کي ئي محفوظ رستو سمجھيو وڃي ٿو.
خوف جڏهن فرد جي زندگيءَ ۾ داخل ٿئي ٿو ته اهو رڳو سندس آواز نٿو کسي، پر آهستي آهستي سندس سوچ، اعتماد ۽ شخصيت تي به اثر انداز ٿئي ٿو. اهڙي سماج ۾ ماڻھو سوال ڪرڻ ڇڏي ڏين ٿا، اختلاف کي خطرو سمجھڻ لڳن ٿا ۽ آخرڪار سچ چوڻ کان به ڪيٻائڻ لڳن ٿا.
سڀ کان وڏي المئي جي ڳالھ اها آهي ته جڏهن هڪ قوم مسلسل خوف ۾ رهندي آهي ته اها صرف ٻين کان نه، پر پنھنجي ضمير کان به پري ٿيڻ لڳندي آهي. ماڻھو پنهنجي دل ۾ سچ کي سڃاڻيندا آهن، پر زبان تي آڻڻ جي همت نٿا ڪن. وقت سان گڏ اها خاموشي عادت بڻجي وڃي ٿي، ۽ پوءِ انسان پاڻ سان به مڪمل سچ ڳالھائڻ جي سگھ وڃائي ويھي ٿو.
خوف جي هن صورتحال جا ڪيترائي سبب ٿي سگھن ٿا. جهڙوڪ سماجي دٻاءُ، سياسي ماحول، معاشي غيريقيني، روزگار جا مسئلا، قانوني خدشا يا آن لائن ردعمل جو ڊپ جنھن رياست کان تحفظ جي ضرورت آھي.
تاريخ گواه آهي ته قومون صرف طاقت سان نه، پر سچ ڳالھائڻ جي جرئت سان به مضبوط ٿينديون آهن. ترقي يافته سماجن جي هڪ وڏي خوبي اها هوندي آهي ته اتي سوال ڪرڻ، دليل ڏيڻ ۽ اختلاف راءِ کي سماجي ترقي جو حصو سمجھيو ويندو آهي، نه ڪي دشمني جو.
اسان جي نئين نسل کي به ضرورت آهي ته هو علم، شعور، دليل ۽ قانون جي دائري ۾ رهندي پنھنجي راءِ ڏيڻ جي همت پيدا ڪري. بھادري جو مطلب تشدد يا نفرت نه، پر حق، انصاف ۽ سچ جي ڳالھ وقار سان ڪرڻ آهي. هڪ باشعور نوجوان اهو ڄاڻي ٿو ته اختلاف کي دليل سان پيش ڪرڻ ئي سماج کي اڳتي وٺي وڃي ٿو.
جيڪڏهن اسان چاهيون ٿا ته ايندڙ نسل خوف بدران اعتماد سان زندگي گذاري، ته پوءِ گھر، اسڪول، يونيورسٽي، ميڊيا ۽ رياستي ادارن سڀني کي اهڙو ماحول پيدا ڪرڻو پوندو، جتي سوال ڪرڻ جرم نه هجي، اختلاف دشمني نه سمجھيو وڃي ۽ سچ ڳالھائڻ تي ماڻھو پاڻ کي غير محفوظ محسوس نه ڪن.
قومن جي قسمت تڏهن بدلجندي آهي، جڏهن انھن جا نوجوان پنھنجي ضمير سان وفادار رهندا آهن. ڇو ته جيڪو انسان پاڻ سان سچ ڳالھائڻ جي همت وڃائي ويھندو، اهو دنيا سان به سچ ڳالھائڻ جي سگھ آهستي آهستي وڃائي ڇڏيندو.
_____________
نذير علياڻي ڪراچيءَ ۾ رھي ٿو
