جيڪڏهن هڪ ڏينهن ڪم نه ڪندين، ته هڪ ڏينهن ماني به نه کائيندين: چيني ٻُڌ ڀڪشو بائيزانگ. جيت جڻين جي ھڪ فرينچ ماھر جو جملو بہ مشھور آھي: اچو تہ ڪم ڪريون. پورھيو رُڳو مانيءَ ڳڀي لاءِ نہ پر پنھنجي حياتيءَ ۾ نظم ضبط قائم رکڻ لاءِ بہ لازمي آھي.
فابر ۽ بائيزانگ بزرگ هڪ ٻئي کان تمام پري جا ماڻهو آهن. هڪ اڻويهين صديءَ جو جيتن جو فرانسيسي ماهر آهي، ته ٻيو تانگ دور جو هڪ چيني ٻڌ ڀِڪشو آهي. پر انهن ٻنهي جي لفظن ۾ هڪ عجيب هڪجهڙائي آهي. ٻئي محنت کي طاقت يا مالڪي جو معاملو نه، پر انسان جي عزتِ نفس ۽ وقار سان جوڙين ٿا.
ليکڪ: هوانگ ڪُن-اِي
ٻُڌ پورنيما (ٻڌن جي عيد) کان اڳ، مونکي ڪڏهن ڪڏهن ڪافي وقت اڳ پڙهيل زيوَن (Zen) جا سوال جواب يا بزرگ ٻڌ ڀِڪشوئن جا قصا ياد اچي ويندا آهن. تن مان به جيڪا ڳالهه منهنجي دل ۾ گھر ڪري وئي آهي، سا آهي بائيزانگBaizhang بزرگ جي هيءَ هڪ سٽ:
” جيڪڏهن هڪ ڏينهن ڪم نه ڪندين، ته هڪ ڏينهن ماني به نه کائيندين“.
هڪ ڏينهن ڪم نه ڪرڻ تي ان ڏينهن جي ماني نه کائڻ واري اها ڳالهه رڳو پورھئي بابت ڪا نعري بازي نه هئي. چيو وڃي ٿو ته جڏهن شاگردن پيرسن بزرگ کي ڪم کان روڪڻ لاءِ سندس کيتيءَ جا اوزار لڪائي ڇڏيا، تڏهن هن ان ڏينهن ماني کائڻ کان بلڪل انڪار ڪري ڇڏيو. هن لاءِ محنت رڳو گذر سفر جو وسيلو نه هئي، پر زندگيءَ جي نظم و ضبط کي برقرار رکڻ جو هڪ طريقو ۽ سندس عبادت (روحاني رياضت) جو هڪ حصو هئي.
۽ اها عجيب ڳالهه آهي ته ان جملي کان پوءِ، مونکي ننڍپڻ ۾ ڪارٽون ڪتاب فابر جي جيتن جي دنيا (Fabre’s Book of Insects) ۾ پڙهيل هڪ ڌاريو لاطيني لفظ ياد اچي ويندو آهي:
”لابوريمس“(Laboremus).
ان جي صحيح معنيٰ جي خبر نه هئڻ جي باوجود، اهو لفظ ڪافي وقت تائين منهنجي دل ۾ رهيو. بعد ۾ مونکي معلوم ٿيو ته لاطيني ٻوليءَ ۾ ان جي معنيٰ آهي ”اچو ته ڪم ڪريون“ يا ”پنهنجو ڪم جاري رکون“. پر فابر جا اهي لفظ به مونکي ڪنهن محنت جي سادي نعري وانگر نه لڳا. اهو ڪو ڪاميابيءَ يا مقابلي جو لفظ به نه هو. اهو ته غربت ۽ اڪيلائيءَ ۾ به طبيعت (فطرت) جو مشاهدو ڪندڙ هڪ پوڙهي عالم جو خاموش پڪو عزم محسوس ٿيو.
جيڪڏهن سوچجي ته فابر ۽ بائيزانگ بزرگ هڪ ٻئي کان تمام پري جا ماڻهو آهن. هڪ اڻويهين صديءَ جو جيتن جو فرانسيسي ماهر آهي، ته ٻيو تانگ دور جو هڪ چيني ٻڌ ڀِڪشو آهي. پر انهن ٻنهي جي لفظن ۾ هڪ عجيب هڪجهڙائي آهي. ٻئي محنت کي طاقت يا مالڪي جو معاملو نه، پر انسان جي عزتِ نفس ۽ وقار سان جوڙين ٿا.
اڄ اسان محنت ۽ پورهئي جي حوالي سان وڏن وڏن بحثن ۽ لفظن جي دنيا ۾ رهون ٿا. محنت ڪڏهن بقا جو خوف بڻجي وڃي ٿي، ته ڪڏهن سياست ۽ طاقت جو معاملو بڻجي وڃي ٿي. خبرن ۾ هڙتالن ۽ جهيڙن جون ڳالهيون هلنديون رهن ٿيون، ۽ ماڻهو پنهنجي پنهنجي جاءِ تي ڪاوڙيل يا ٿڪل نظر اچن ٿا. پر ان سڀني جي وچ ۾ اسان هڪ ڳالهه اوچتو وساري ويهون ٿا، اها ڳالهه آهي صديون پراڻو سوال ته: ”انسان آخر ڪم ڇو ٿو ڪري؟“
فابر جي لفظن ”لابوريمس“ ۽ بائيزانگ بزرگ جي چيل ”هڪ ڏينهن ڪم نه ته هڪ ڏينهن ماني نه“ واري ڳالهه ۾ ٻئي کي دٻائڻ جو ڪو به آواز ناهي. اتي رڳو پاڻ کي سپرد ٿيل ڪم کي خاموشيءَ سان نڀائڻ جو هڪ رويو آهي. اهو ٻين کي ڏيکارڻ لاءِ ڪيل پورهيو ناهي، پر پاڻ کي اندر مان ٽٽڻ کان بچائڻ وارو پورهيو آهي.
شايد انسان رڳو مانيءَ ڳڀي جي سهاري نه، پر ان احساس سان جيئي ٿو ته وٽس ڪرڻ لاءِ ڪو پنهنجو ڪم آهي. ٻڌ پورنيما جي هن موقعي تي، مونکي اوچتو فابر جا آخري لفظ ۽ بائيزانگ بزرگ جو اهو مانيءَ جو ٿانو گڏ ياد اچن ٿا.
۽ مان، اڄ به (پنهنجو ڪم نڀائڻ لاءِ) ڪلينڪ ڏانهن روانو ٿيان ٿو.
_______________
هوانگ ڪُن-اي Hwang Kun-ee انها يونيورسٽي آف ميڊيسن جو ايمريٽس پروفيسر (اعزازي پروفيسر) ۽ ڪتاب ‘ميڊيڪل هسٽري چينجڊ باءِ هيومن وارس’ (Medical History Changed by Human Wars) جو ليکڪ آھي.
ڏکڻ ڪوريائي خابرو اداري The AsiaN جي ڪوريائي ايڊيشن جي ٿورن سان
