سناتن ڌرم ۾ لاش جو اگني سنسڪار ڇو ڪيو ويندو آھي؟

اگني سنسڪار ذريعي جسم جو آخري سفر ۽ ان جي پٺيان لڪل سائنس ڪھڙي آھي. ميت کي دفنائڻ، کُليل ھوا ۾ ڇڏڻ، آسماني تدفين ۽ جَل سنسڪار جي پُٺيان فلسفو ڪھڙو آھي.  

عام معلوماتي سلسلو

مختلف مذهبن ۽ ثقافتن ۾ موت کان پوءِ ميت کي آخري آرامگاهه تائين پهچائڻ جا طريقا انساني تاريخ، جاگرافيائي حالتن، روحاني عقيدن ۽ فلسفي سان گهرو تعلق رکن ٿا. سناتن ڌرم ۾ جسم کي باهه حوالي ڪرڻ يعني اگني سنسڪار جو رواج آهي، جڏھن دنيا جي ٻين مذهبن ۾ ميت کي سنڀالڻ جا مختلف متبادل طريقا اختيار ڪيا ويندا آهن.

مختلف مذهبن ۾ لاش جي تدفين جا اهڙا ڪجهه نمايان طريقا ۽ انهن پٺيان لڪل فلسفو هيٺين ريت آهي:

زمين ۾ دفنائڻ (ابراهيمي مذهب)

اسلام، عيسائيت ۽ يهوديت جهڙن ابراهيمي مذهبن ۾ ميت کي مٽيءَ جي حوالي ڪرڻ يعني دفن ڪرڻ لازمي آهي. هن عقيدي پٺيان بنيادي فلسفو اهو آهي ته انسان جو پهريون وجود مٽيءَ مان بڻايو ويو هو، تنهنڪري موت کان پوءِ کيس ٻيهر زمين جي يعني مٽيءَ جي حوالي ڪرڻ گهرجي ته جيئن هو پنهنجي اصل ڏانهن موٽي وڃي. ان کان علاوه، اهي مذهب  قيامت (ان ڏينهن ٻيهر زنده ٿيڻ) تي يقين رکن ٿا، جنهن ڪري لاش کي محفوظ انداز ۾ زمين جي هنج ۾ رکيو ويندو آهي.

کليل هوا ۾ ڇڏڻ (پارسي مذهب)

پارسي يا زردشتي مذهب جا ماڻهو ميت کي نه ته دفن ڪندا آهن ۽ نه ئي ساڙيندا آهن. انهن جي عقيدي مطابق، مرده جسم ناپاڪ هوندو آهي، جنهن کي جيڪڏهن زمين ۾ دفن ڪيو وڃي ته زمين آلوده ٿيندي، ۽ جيڪڏهن باهه ڏني وڃي ته پاڪ باهه جي توهين ٿيندي. تنهنڪري، اهي ميت کي هڪ خاص اوچي جڳهه (جنهن کي ’دخمه‘ يا ‘ٽاور آف سائلنس’ چيو ويندو آهي) تي کليل آسمان هيٺ رکي ڇڏيندا آهن، جتي سِرڻيون، ڳِجهون ۽ ٻيا پکي ان گوشت کي کائي ختم ڪندا آهن. هي سندن نظر ۾ فطرت جي ٻين جاندارن جي بُک مٽائڻ جو آخري انساني تحفو هوندو آهي.

آسماني تدفين يا پهاڙن تي ڇڏڻ (تبت جو ٻڌ مذهب)

تبت جي پهاڙي ۽ برفاني علائقن ۾ رهندڙ ٻڌ مذهب جا ڪجهه ماڻهو ‘آسماني تدفين’ ڪندا آهن. تبت جي جاگرافيائي حالت اهڙي آهي جو اتي زمين پٿريلي ۽ سخت برفاني هوندي آهي، جتي قبر کوٽڻ يا سُڪل ڪاٺيون گڏ ڪري ميت کي ساڙڻ انتهائي ڏکيو هوندو آهي. ان ڪري، اهي ميت جا ٽڪرا ڪري پهاڙن جي چوٽين تي رکي ڇڏيندا آهن ته جيئن گوشت خور پکي انهن کي کائي سگهن. هي عمل انهن جي روحاني عقيدي “مهرباني ۽ سخاوت“ جو به مظهر آهي ته جسم مرڻ کان پوءِ به ڪنهن جي ڪم اچي وڃي.

درياءَ يا سمنڊ جي حوالي ڪرڻ (جل سنسڪار)

ڪجهه قديم سامونڊي ثقافتن ۽ مذهبي روايتن ۾ ميت کي سمنڊ يا درياءَ جي حوالي ڪيو ويندو آهي. سناتن ڌرم ۾ به خاص حالتن ۾ (جهڙوڪ ننڍڙن ٻارن يا ساڌن جي موت تي) جسم کي ساڙڻ بدران جل سنسڪار يعني پاڪ ندين جي حوالي ڪيو ويندو آهي، جيڪو پاڻيءَ جي عنصر سان روح جي وصال جو نشان آهي.

مطلب ته هر مذهب پنهنجي عقيدي، جاگرافيائي ضرورتن ۽ ماحول جي حساب سان موت جهڙي اٽل حقيقت کي قبول ڪرڻ ۽ مادي جسم کي پنهنجي اصل منبع تائين پهچائڻ جو الڳ پر احترام جوڳو طريقو جوڙيو آهي.

هي مضمون خاص طور سناتن ڌرم ۾ لاش جي ‘اگني سنسڪار’ جي رسم جي پٺيان لڪل روحاني، فلسفيائي ۽ سائنسي ڪارڻن تي روشني وجهي ٿو. ان ۾ سمجھايو ويو آھي ته ھي عمل ڪيئن انساني جسم کي ڪائنات جي پنجن بنيادي عنصرن ۾ واپس ملائي، روح کي مادي دنيا جي موهه مان مڪمل آزادي ڏياري ٿو.

سناتن ڌرم ۾ لاش جو اگني سنسڪار ڇو ڪيو ويندو آھي؟ اگني سنسڪار ذريعي جسم جو آخري سفر ۽ ان جي پٺيان لڪل سائنس ڪھڙي آھي.

گهڻا ماڻهو ناهن ڄاڻندا ته سناتن ڌرم ۾ لاش کي دفن ڪرڻ بدران ان جو ‘اگني سنسڪار’ ( باهه حوالي) ڇو ڪيو ويندو آهي؟

اڪثر غير هندو يا نقاد ان تي تنقيد ڪندي چوندا آهن ته هي جسم کي ساڙڻ بي رحمي آهي يا ان مان ڇا حاصل ٿيندو؟ پر اهي نقاد ان عمل جي پٺيان لڪل روحاني، فلسفيائي ۽ سائنسي ڪارڻن کان بلڪل اڻواقف آهن. اچو ته اڄ ان راز تان پردو کڻون ۽ سمجهون ته هي رڳو هڪ رسم ناهي، پر ڪائنات جو سڀ کان وڏو منطق آهي.

پنجن تتوَن جي واپسي (The Return to Five Elements):

اسان جو هي جسم پنجن بنيادي عنصرن سان ملي ٺهيو آهي: مٽي، پاڻي، باهه، هوا ۽ آڪاش (اسپيس). جڏهن روح ان جسم کي ڇڏي هليو ويندو آهي، تڏهن اگني سنسڪار ذريعي اهي پنج ئي عنصر انتهائي تيزيءَ سان واپس پنهنجي اصل منبع (ڪائنات) ۾ شامل ٿي ويندا آهن. باهه باهه سان، خاڪ خاڪ سان، ۽ گيسون هوا سان ملي وڃن ٿيون. هي فطرت جو قرض، فطرت کي واپس ڪرڻ جو سڀ کان احترام جوڳو طريقو آهي.

روح جي آزادي ۽ موهه جو خاتمو (Detachment of the Soul):

سناتن فلسفي مطابق، روح جو پنهنجي جسم سان هڪ گهرو لڳاءُ (موهه) هوندو آهي. جڏهن لاش کي گهڻي وقت تائين محفوظ رکيو وڃي يا دفن ڪيو وڃي، ته روح ان جسم جي آس پاس ڀٽڪندو رهندو آهي ۽ پنهنجو نئون سفر شروع ناهي ڪري سگهندو. اگني سنسڪار جسم کي هڪ پل ۾ خاڪ بڻائي روح کي اهو پيغام ڏيندو آهي ته هاڻي تنهنجو هن مادي دنيا سان ڪو واسطو ناهي. ايئن روح مڪمل آزاد ٿي اڳتي وڌي ويندو آهي.

سائنسي ۽ ماحولياتي پاڪائي (Scientific Hygiene):

سائنسي نقطه نظر کان، موت کان پوءِ انساني جسم ۾ بيڪٽيريا ۽ وائرس تيزيءَ سان وڌڻ لڳندا آهن، جيڪي ماحول کي آلوده ڪن ٿا ۽ بيماريون پکيڙي سگهن ٿا. باهه (اگني) دنيا جو سڀ کان وڏو پيوريفائر (پاڪ ڪندڙ عنصر) آهي. اگني سنسڪار سان نه صرف اهي جراثيم ختم ٿين ٿا، پر زمين جو وڏو حصو جيڪو قبرستانن جي صورت ۾ گهيرجي وڃي ٿو، اهو به ٻين زنده انسانن جي استعمال لاءِ محفوظ رهي ٿو.

برابري ۽ انا جو خاتمو (Ultimate Equality):

دفن ڪرڻ جي ريتن ۾ اڪثر ڏٺو ويندو آهي ته اميرن جون قبرون پٿرن ۽ سنگِ مرمر سان عاليشان ٺاهيون وينديون آهن ۽ غريبن جون ڪچيون. پر سناتن ڌرم سيکاري ٿو ته موت سڀني لاءِ برابر آهي. چاهي ڪو بادشاهه هجي يا فقير، اگني سنسڪار کان پوءِ سڀني جي خاڪ هڪ جهڙي بڻجي ويندي آهي. هتي اچي انسان جي سڀ انا، غرور ۽ پيسو ختم ٿي ويندو آهي.

سناتن ڌرم زندگيءَ کي به خوبصورتي سان گذارڻ سيکاري ٿو ۽ موت کي به هڪ جشن وانگر الوداع ڪرڻ جو رستو ڏيکاري ٿو. اگني سنسڪار دراصل ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته هي جسم رڳو هڪ ڪپڙو هو، جيڪو هاڻي ختم ٿي چڪو آهي، ۽ جيڪو اصل آهي (روح) اهو لافاني آهي.

________________

سناتن ڌرمِڪ بييٽس جي فيس بوڪ پيج تان عام معلومات لاءِ کنيل جنھن ۾ جيمناءِ ذريعي حاصل ڪيل وڌيڪ معلومات بہ شامل ڪئي وئي آھي.