محبت کان موت تائين سفر: ڪلڪتي واسڻ سُشميتا بئنرجيءَ جو دردناڪ داستان

سُشميتا جو ڪلڪتي ۾ ھڪ افغان واپاريءَ سان عشق ٿي ويو ۽ مائٽن جي مخالفت باوجود شادي ڪري افغانستان ھلي وئي. سندس حياتيءَ جو انت طالبان ھٿان ٿيو. ”ڪابلي والا ڪِي بنگالي بيوي“ سندس مشھور ناول ھو.

محبت انسان کان ڇا نٿي ڪرائي! ڪڏهن اها زندگيءَ کي گلزار بڻائي ڇڏيندي آهي ته ڪڏهن وري هڪ اهڙي اونداهي موڙ تي آڻي بيهاريندي آهي جتان واپسيءَ جو ڪو رستو ناهي هوندو. ڪولڪتا (ڪلڪتي) جي هڪ بنگالي هندو خاتون سشميتا بئنرجيءَ جي زندگي به محبت جي اهڙي ئي هڪ ڏکوئيندڙ ڪھاڻي هئي، جنهن جو انت انتهاپسنديءَ جي گوليءَ سان ٿيو.

سشميتا بئنرجيءَ جو تعلق ڪولڪتا جي هڪ هندو برهمڻ گهراڻي سان هو. 1980 جي ڏهاڪي جي آخر ۾، سندس ملاقات هڪ افغاني واپاري (ڪابلي والي) جانباز خان سان ٿي، جيڪو ڪولڪتا ۾ ڪاروبار ڪندو هو. ٻنهي جي وچ ۾ محبت وڌندي وئي ۽ گهروارن جي سخت مخالفت جي باوجود، سشميتا 1988ع ۾ جانباز خان سان خفيه طور تي شادي ڪري ورتي.

شاديءَ کان پوءِ، هوءَ پنهنجي مڙس سان گڏ افغانستان جي صوبي پڪتيڪا (Paktika)  مڙس جي اباڻي ڳوٺ پهتي. پر اتي پهچڻ شرط کيس پهريون وڏو ذهني ڌڪ لڳو؛ کيس معلوم ٿيو ته جانباز خان اڳ ۾ ئي شادي شده هو ۽ کيس پهرين زال مان ٻار به هئا. سشميتا لاءِ هيءَ هڪ وڏي بيوفائي هئي، پر هوءَ پنهنجو ديس ڇڏي آئي هئي، تنهنڪري حالتن سان ٺاھ ڪرڻ کان سواءِ وٽس ڪو چارو نه هو.

شروعات ۾ معاملا گهريلو هئا جنھن ۾ ھُن گذارو ڪيو پي، پر 1990 جي ڏهاڪي ۾ جڏهن افغانستان ۾ طالبان جي حڪومت آئي، ته سشميتا جي زندگي جهنم بڻجي وئي. هڪ آزاد ماحول ۾ پليل بنگالي عورت لاءِ طالبان جي سخت قانونن ھيٺ رهڻ ممڪن نہ هو.

هوءَ هڪ ڊسپينسري هلائيندي هئي ۽ ڳوٺ جي عورتن جي مدد ڪندي هئي، پر طالبان کي هڪ غير ملڪي عورت جي اها آزادي پسند نه آئي. مٿس سخت پابنديون لڳايون ويون ۽ مٿس فتوي به جاري ڪئي وئي. مڙس جانباز خان اڪثر ڪاروبار جي سلسلي ۾ ڪولڪتا ۾ رهندو هو ۽ هوءَ پويان پنهنجي ساهرن جي رحم ڪرم تي هئي، جيڪي کيس سخت تڪليفون ڏيندا هئا.

جڏهن سشميتا کي معلوم ٿيو ته طالبان کيس قتل ڪرڻ جو باقاعده منصوبو جوڙيو آهي (جنهن جي تاريخ 22 جولاءِ 1995ع مقرر ڪئي وئي هئي)، ته هن اتان ڀڄڻ جو فيصلو ڪيو. هوءَ پنهنجي ساهرن جي گهر مان ڀڄي نڪتي. پڪتيڪا کان ڪابل تائين جو سفر انتهائي خطرناڪ هو. کيس رستي ۾ گرفتار به ڪيو ويو، پر هن پنهنجي ذهانت ۽ بهادريءَ سان پاڻ کي آزاد ڪرايو. نيٺ 12 آگسٽ 1995ع تي هوءَ ڪابل مان فلائيٽ ذريعي واپس ڪولڪتا پهچڻ ۾ ڪامياب ٿي وئي.

هندستان واپس اچي هن پنهنجي انھيءَ خوفناڪ سفر تي هڪ ڪتاب لکيو جنهن جو نالو هو “ڪابلي والار بنگالي بو” (ڪابلي والا ڪي بنگالي بيوي). هي ڪتاب زبردست ھليو. ان ئي ڪتاب جي ڪهاڻيءَ تي 2003ع ۾ بالي ووڊ فلم Escape from Taliban ٺاهي وئي، جنهن ۾ مشھور اداڪارا منيشا ڪوئيرالا سشميتا جو ڪردار ادا ڪيو هو. سشميتا ٻيا به ڪيترائي ڪتاب لکيا، جن ۾ هن طالبان جي ظلمن کي وائکو ڪيو. فلم گھڻي ڪامياب ڪانہ ٿي، ڇو تہ سوٺي نموني ٺاھيل نہ ھئي.

هندستان ۾ رهڻ دوران، وقت گذرڻ سان گڏ سشميتا جا پنهنجي مڙس جانباز خان سان لاڳاپا ٻيهر بحال ٿيا. هوءَ پنهنجي مڙس سان بيحد محبت ڪندي هئي، جنهن جي ڪري هن پنهنجي ماضيءَ جي تلخين کي وساري ڇڏيو. جانباز خان کيس يقين ڏياريو ته هاڻي افغانستان ۾ حالتون بدلجي چڪيون آهن (ڇاڪاڻ ته ان وقت طالبان جي پهرين حڪومت ختم ٿي چڪي هئي). مڙس جي محبت ۾ انڌي ٿي، هوءَ سال 2013 جي شروعات ۾ ٻيهر افغانستان هلي وئي.

افغانستان واپسيءَ کان پوءِ هوءَ پڪتيڪا ۾ سماجي ڪم ڪرڻ لڳي ۽ اتي جي عورتن جي صحت تي لکڻ لڳي. پر طالبان سندس پراڻا ڪتاب ۽ سندن خلاف ڏنل بيان وساريا نه هئا.

سيپٽمبر 2013 جي رات، طالبان جا هٿياربند ويڙهاڪ سشميتا جي گهر ۾ گهڙي آيا. انهن سندس مڙس ۽ ٻين گهرڀاتين کي ٻڌي ڇڏيو ۽ سشميتا کي زبردستيءَ اغوا ڪري پاڻ سان گڏ کڻي ويا. ٻئي ڏينهن صبح جو، هڪ مقامي مدرسي جي ويجهوسندس گوليون هڻي قتل ڪيل لاش مليو. سندس جسم تي 20 گولين جا نشان هئا. ان وقت سندس عمر 49 سال هئي.

سشميتا بئنرجي جي هيءَ ڪهاڻي ثابت ڪري ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن انسان محبت ۾ ايترو ته مجبور ۽ انڌو ٿي ويندو آهي جو هو پنهنجي آڏو موجود موت کي به ڏسي ناهي سگهندو. هن هڪ ليکڪا طور جيڪا بهادري ڏيکاري، اها تاريخ ۾ ياد رکي ويندي، پر افسوس جو جنهن محبت لاءِ هن پنهنجو سڀ ڪجهه قربان ڪيو، تنهن محبت کيس موت جي اونداهي کڏ ۾ اڇلي ڇڏيو.

________________

انگريزيءَ مان ترجمو ۽ وڌيڪ ريسرچ ڪري سنڌيءَ ۾ لکندڙ: جيمناءِ

ايڊيٽنگ: نصير اعجاز