بحرين: مسجدن مان بلند ٿيندڙ ٻانگون ۽ ھوائي حملي جي خطري وارا گُھگُھو
بحرين جا ماڻهو جنگ جي عجيب ۽ غريب صورتحال ۾ ڦاٿل جتي.جتي ميزائيل ۽ ڊرون رمضان جي نمازن ۾ خلل وجهن ٿا. هيءُ جديد جنگ جي ان بي حسيءَ جو هڪ چٽو مثال هو، جتي روزاني زندگي جو معمول اوچتو ۽ بي معنيٰ تشدد ۾ بدلجي وڃي ٿو.
سائرن جو اوچتو گونجڻ ۽ ڌماڪن جو خوف هڪ اهڙي نفسياتي ڪيفيت پيدا ڪري ٿو جيڪا عقل ۽ دليل کان ٻاهر آهي. جنگ هڪ اهڙي صورتحال مڙهي ٿي جتي معمولات غائب ٿي وڃن ٿا ۽ بي چيني زندگيءَ جو حصو بڻجي وڃي ٿي.
حبيب تومي
مَناما: باک ڦٽيءَ کان ٿورو اڳ، مناما جي هڪ مقامي مسجد مان فجر جي اذان بلند ٿيڻ شروع ٿي. پر ڪجهه ئي سيڪنڊن اندر، فضائي حملي جي سائرن جي تيز آواز ان اذان کي پنهنجي گهيري ۾ آڻي ڇڏيو. بحرين جي ڪيترن ئي ماڻهن لاءِ وچ اوڀر ۾ جنگ جو ڇهون ڏينهن ان لمحي شروع ٿيو، جڏهن رمضان جو هڪ مقدس صبح اوچتو ئي اوچتو آسمان تان ايندڙ خطري (ڊرون يا ميزائيل) کان بچڻ لاءِ پناهه ڳولڻ واري پڪار ۾ تبديل ٿي ويو.
هيءُ جديد جنگ جي ان بي حسيءَ جو هڪ چٽو مثال هو، جتي روزاني زندگي جو معمول اوچتو ۽ بي معنيٰ تشدد ۾ بدلجي وڃي ٿو. ڪجهه ئي لمحن ۾، هڪ گهري روحاني عبادت تي جنگ جي سخت حقيقتن جو پاڇو پئجي ويو. رمضان، جنهن کي مسلمان رحمت ۽ برڪت جو مهينو چون ٿا، ان جي عقيدت جو ان جنگ ۾ بچاءُ جي جبلت سان ٽڪراءُ ٿيو، جيڪا انساني جانين کان لاتعلق نظر اچي ٿي.
بحرين جي ڪيترن ئي ماڻهن لاءِ اهو لمحو سخت پريشان ڪندڙ هو.
ڏهاڪن کان هي ٻيٽ وچ اوڀر ۾ امن ۽ خوشحالي جو گهر رهيو آهي. بحرين جو سماجي ڍانچو اھڙي نموني اڻيل آهي جتي مسجدون، گرجا گهر، مندر ۽ سينوگوگ هڪٻئي جي ويجهو آهن، ۽ مختلف عقيدن جا ماڻهو گڏجي مارڪيٽن ۽ ڪاروباري جڳهن تي رهن ٿا.
چار سال اڳ 2022 ۾ پنهنجي دوري دوران پوپ فرانسس هن باھمي بقا کي ھنن لفظن ۾ بيان ڪيو هو:
”هتي، سمنڊ جو پاڻي ريگستاني واريءَ کي گهيري ۾ رکي ٿو، ۽ بلند عمارتون قديم مارڪيٽن جي ڀرسان بيٺيون آهن. قديم ۽ جديد، روايت ۽ ترقي پاڻ ۾ ملي وڃن ٿا؛ ۽ سڀ کان وڌيڪ، مختلف پسمنظر رکندڙ ماڻهو زندگيءَ جو هڪ منفرد موزائيڪ (گلڪاري) ٺاهين ٿا.“
هن بحرين کي “تنوع ۾ ميلاپ ۽ خيالن جي رنگا رنگي جي هڪ زنده تصوير” قرار ڏنو.
ڇنڇر کان بحرين ۽ ٻين خليجي ملڪن تي ٿيندڙ حملن ان جذبي کي ٽوڙيو ناهي، بلڪه وڌيڪ مضبوط ڪيو آهي. ماڻهن پاڙيسرين جي خيريت پڇڻ ۽ هڪٻئي جي مدد ڪرڻ ذريعي وڌيڪ يڪجهتي جو اظهار ڪيو آهي.
پر اها يڪجهتي ان صدمي کي ختم نٿي ڪري سگهي.
ذاتي سطح تي، جنگ روزاني زندگيءَ جي سڪون کي برباد ڪري ڇڏيو آهي. سائرن جو اوچتو گونجڻ ۽ ڌماڪن جو خوف هڪ اهڙي نفسياتي ڪيفيت پيدا ڪري ٿو جيڪا عقل ۽ دليل کان ٻاهر آهي. جنگ هڪ اهڙي صورتحال مڙهي ٿي جتي معمولات غائب ٿي وڃن ٿا ۽ بي چيني زندگيءَ جو حصو بڻجي وڃي ٿي.
وڏي عمر جي ماڻهن لاءِ ماضيءَ جي علائقائي جنگين جون يادون تازيون ٿي ويون آهن، جڏهن ته نوجوانن لاءِ هي تجربو منجهائيندڙ آهي: هڪ دنيا جيڪا ڪڏهن مستحڪم لڳندي هئي، هاڻي ڪمزور ۽ غير يقيني لڳي ٿي.
تنهن هوندي به، زندگي جاري آهي.
اهو مسجد جو پاڙو جيڪو عام طور تي فجر جي نماز ۾ ڏهن صفن سان ڀريل هوندو هو، اڃا کليل هو. ان سرد صبح جو، جڏهن تيز هوائون گهٽين ۾ گُهلي رهيون هيون، تقريبن 30 نمازين گڏ ٿي ٽي صفون ٺاهيون ۽ پنهنجي ايمان ۽ معمول سان جڙيل رهيا.
جڏهن اهي ٻاهر نڪتا ته گهٽيون عجيب طور تي خالي هيون.
ان خاموشيءَ جو هڪ الڳ وزن هو. اها جديد جنگ جي مشيني فطرت جي ياد ڏياري رهي هئي—اهي ڊرون ۽ ميزائيل جيڪي پري کان هلايا وڃن ٿا، ۽ اهو تنازع جنهن ۾ بحرين کي ان جي سفارتڪاري ۽ संयم جي ڪوششن جي باوجود گهليو ويو آهي.
پنهنجي دعائن ۾، انهن نمازين انهي امن ۽ سلامتيءَ جي گهر ڪئي جنهن جي هن وقت پوري خطي کي سخت ضرورت آهي.
جنگ جي وقت ۾، تجزيه نگار حڪمت عملي ۽ اتحاد جي ڳالهه ڪندا آهن، حڪومتون پنهنجا فائدا ۽ نقصان ڳڻينديون آهن. پر عام ماڻهن لاءِ جنگ جو مطلب تمام سادو ۽ تلخ آهي: اڌ ۾ رهجي ويل صبح، خوفزده ٻار، بند اسڪول، خالي گهٽيون ۽ ايندڙ سائرن جي گونج جو خوف.
هن جنگ جي اصل قيمت رڳو فوجي نتيجن مان نه، پر ان نازڪ صورتحال مان لڳائي ويندي جتي ماڻهن جي زندگي اذان ۽ سائرن، ۽ اميد ۽ خوف جي وچ ۾ لٽڪيل آهي.
فجر جي نماز ۾ بلند ٿيندڙ اهي آواز رڳو هڪ ئي ڳالهه تي زور ڏئي رهيا هئا: امن ڪا رڳو خواهش ناهي، پر هڪ انساني ضرورت آهي.
________________
سينئر صحافي حبيب تومي ڪوريا جي خبر ايجنسي The AsiaN جي انگريزي سروس جو ايڊيٽر ان چيف آھي ۽ بحرين ۾ رھي ٿو
