ايران-اسرائيل-آمريڪا تڪرار: انڊو-پيسيفڪ ۾ آمريڪي حڪمت عمليءَ جي تبديلي

جيڪڏهن آمريڪا پنهنجي انڊو-پيسيفڪ اتحادين سان ڪيل وعدا ٽوڙيا، ته هُو پاڻ ئي چين لاءِ ايشيا تي قبضو ڪرڻ جو رستو کولي ڇڏيندو.

ليکڪ: ليو نيروشا درشن

ڪولمبو: وچ اوڀر ۾ ايران، اسرائيل ۽ آمريڪا جي وچ ۾ وڌندڙ تڪرار رڳو هڪ علائقائي جنگ ناهي، پر هي عالمي سياست کي لوڏي رهيو آهي. ڏهاڪن کان آمريڪا انڊو-پيسيفڪ (هند-پيسيفڪ) خطي کي پنهنجي اعليٰ امن امان جي ترجيح طور ڏسندو آيو آهي. پر، هاڻوڪي وقت ۾ ايشيا کان وچ اوڀر ڏانهن جديد آمريڪي هٿيارن جي منتقلي ايشيائي اتحادين ۾ هڪ گهرو خوف پيدا ڪري ڇڏيو آهي.

هڪ ڊگهي وقت تائين، سيول (ڏکڻ ڪوريا) ڏکڻ ڪوريا ۾ موجود آمريڪي فوجين کي چين جي خلاف هڪ ڍال طور ڏسندو هو. پر واشنگٽن جي “اسٽريٽجڪ لچڪ” (Strategic Flexibility) واري پاليسي هاڻي ڏکڻ ڪوريا لاءِ مسئلو بڻجي وئي آهي. وچ اوڀر ۾ ايراني ميزائل حملن کي روڪڻ لاءِ، آمريڪا ڪورين اپٻيٽ تان فضائي دفاعي سامان هٽائڻ شروع ڪري ڏنو آهي.

خاص طور تي، پيٽرياٽ ميزائل سسٽم، گائيڊڊ بم ڪٽس، ۽ ڏورانهين پنڌ تائين مار ڪندڙ ميزائل سسٽم (MGM-140 ATACMS) جنگي علائقي ڏانهن موڪليا ويا آهن. سڀ کان وڌيڪ ڳڻتي جوڳيون اهي خبرون آهن ته THAAD (ٽرمنل هاء آلٽيٽيوڊ ايريا ڊيفنس) سسٽم جا حصا، جيڪي وڏي اوچائي تي ميزائلن کي ڪيرائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن، اهي پڻ منتقل ڪيا ويا آهن.

ڏکڻ ڪوريا جي صدر لي جائي-ميونگ چيو آهي ته، “اسان هن فيصلي کي مڪمل طور تي قبول نٿا ڪري سگهون،” جيتوڻيڪ هن تسليم ڪيو ته هن وٽ عالمي معاهدن تحت ٿيندڙ آمريڪي فوجي چرپر کي روڪڻ جي طاقت ناهي. ڏکڻ ڪوريا هن وقت پاڻمرادو 100 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ اوچائي تي اڏامندڙ ميزائلن کي روڪڻ جي صلاحيت نٿو رکي. انهن جا پنهنجا دفاعي سسٽم، L-SAM ۽ SM3 ميزائل، 2030ع جي شروعات تائين تيار نه ٿيندا، جنهن ڪري ملڪ تيسين خطري ۾ رهندو.

جپاني خودمختاري تي شڪ

جپان ۾ عام طور تي ماڻهو اهو سمجهن ٿا ته آمريڪي اڏا رڳو جپان جي سلامتي لاءِ آهن. پر، آمريڪي جنگي ٻيڙا جيڪي عام طور تي يوڪوسوڪا ۾ هوندا هئا، اهي هاڻي عربي سمنڊ ۾ آهن. ان ڳالهه جپاني سياست ۾ هڪ گوڙ مچائي ڏنو آهي.

جپان جي مخالف ڌر جي اڳواڻ اوگاوا جونيا هن قدم تي تنقيد ڪندي چيو، “اسان ڪڏهن به ان ڳالهه تي اتفاق نه ڪيو هو ته جپاني سرزمين تي موجود اڏا وچ اوڀر ۾ ميزائل حملن لاءِ استعمال ڪيا ويندا.” اهو بحث زور پڪڙي رهيو آهي ته جپاني زمين کي ڪنهن ٻئي خطي جي جنگ لاءِ استعمال ڪرڻ جپان جي امن پسند آئين جي خلاف ورزي آهي.

ايشيا ۾ وڏو خوف اهو آهي ته چين ۽ اتر ڪوريا ان صورتحال جو فائدو وٺندا جڏهن آمريڪا وچ اوڀر ۾ ڦاٿل هوندو. آمريڪي بحريه جو هڪ تِهائي حصو هٽائڻ کانپوءِ سوال اهو آهي ته: جيڪڏهن چين تائيوان تي حملو ڪري ٿو، ته ڇا آمريڪا فوري طور جواب ڏيڻ جي پوزيشن ۾ هوندو؟ ساڳئي وقت، ڏکڻ ڪوريا جو فضائي دفاع ڪمزور ٿيڻ ڪري، ڪم جونگ ان وڌيڪ ميزائل ٽيسٽ يا سرحدي خطرا پيدا ڪري سگهي ٿو.

آمريڪي ماهر جهڙوڪ ايلبرج ڪولبي جو چوڻ آهي ته آمريڪا کي پنهنجي پوري توجهه (laser-focused) انڊو-پيسيفڪ تي رکڻ گهرجي. پر جيئن چيو ويندو آهي ته “عمل لفظن کان وڌيڪ طاقتور هوندو آهي،” ۽ هٿيارن جي منتقلي هڪ مختلف اشارو ڏئي رهي آهي.

يوڪرين جي جنگ ۽ اسرائيل جي مدد سبب آمريڪا وٽ هٿيارن جي فراهمي اڳي ئي گهٽجي وئي آهي. جيڪڏهن آمريڪا سڌي طرح ايران سان وڙهي ٿو، ته ڇا ان وٽ ڪافي ميزائل ۽ بارود بچندو؟ ان کان علاوه، ڇا جنگ کانپوءِ آمريڪي معيشت ايتري مضبوط هوندي جو اها پنهنجي ايشيائي دوستن جي مدد ڪري سگهي؟ انهن سوالن جا جواب اڃا تائين ناهن مليا.

آمريڪي گهرو سياست جا اثر

ڊونلڊ ٽرمپ جي انداز ۽ “آمريڪا فرسٽ” (پهرين آمريڪا) واري سوچ جي ٻيهر مقبول ٿيڻ سان، اها اميد گهٽ آهي ته آمريڪي عوام هڪ ٻي جنگ تي وڌيڪ پئسا يا جانيون قربان ڪرڻ چاهيندو. جيڪڏهن آمريڪا وچ اوڀر جي هڪ ڊگهي جنگ ۾ ڦاسي پيو، ته ايشيا جي حفاظت ڪرڻ جو “ارادو” ختم ٿي سگهي ٿو.

اتحادين جي نفسيات تي ڪيل اڀياس ڏيکارين ٿا ته جڏهن ڪنهن سپر پاور وٽ وسيلن جي کوٽ ٿيندي آهي، ته ان جا اتحادي پنهنجي سلامتيءَ لاءِ پنهنجا رستا ڳولڻ شروع ڪندا آهن. ڏکڻ ڪوريا ۽ جپان هن وقت ان ئي صورتحال ۾ آهن. صرف آمريڪا تي ڀاڙڻ جا ڏينهن ختم ٿي رهيا آهن؛ اهي ملڪ هاڻي پنهنجون فوجون مضبوط ڪرڻ تي مجبور آهن.

وچ اوڀر جي باهه هاڻي ايشيا جي سلامتي واري ڄار کي ساڙڻ شروع ڪيو آهي. ايران-اسرائيل ويڙهه رڳو ٻن ملڪن جي وچ ۾ ناهي؛ هي سڄي دنيا جي سلامتيءَ جي ترجيحن کي بدلائي رهي آهي. جيڪڏهن آمريڪا پنهنجي انڊو-پيسيفڪ اتحادين سان ڪيل واعدا ٽوڙيا، ته اهو پاڻ ئي چين لاءِ ايشيا تي قبضو ڪرڻ جو رستو کولي ڇڏيندو. هن خطي جو مستقبل ان ڳالهه تي ٻڌل آهي ته آمريڪا پنهنجي محدود وسيلن کي ڪيئن استعمال ڪري ٿو ۽ ايشيائي قومون ڪيتري جلدي پنهنجي پيرن تي بيهڻ سکن ٿيون.

______________

ليو نيروشا درشن سريلنڪا جي ايڪسپريس اخبار جو نيوزايڊيٽر ۽ ايشيا جرنلسٽس ائسوسيئيشن جو نائب صدر آھي

The AsiaN جي ٿورن سان