سيپٽمبر 11: اهو ڏينهن جڏهن صحافي ۽  سانحي وچ ۾ مفاصلو ختم ٿي ويو

صحافت ۾ منهنجي ڪيترن ئي سالن جي دوران، مون جنگين، سياسي تحريڪن، انساني سانحن ۽ هولناڪ تباهين کي ڪور ڪيو آهي. مون اهڙا لمحات ڏٺا آهن جڏهن دنيا هڪ پل ۾ پنهنجو رُخ مٽائي ڇڏي. پر 11 سيپٽمبر 2001ع، منهنجي پيشه ورانه زندگيءَ جي سڀ کان ڏکين ۽ چئلينجنگ ڏينهن مان هڪ رهيو آهي. اڄ، پوئتي ڏسندي، مون کي محسوس ٿئي ٿو ته ان ڏينهن، صحافي ۽ ڪهاڻيءَ جي وچ ۾ مفاصلو ختم ٿي ويو هو. مان صرف نيو يارڪ بابت رپورٽنگ نه ڪري رهيو هئس. مان اتي گذاريل پنهنجي شاندار وقت کي ياد ڪري رهيو هئس. مان صرف عمارتن بابت خبرون نه ڏئي رهيو هئس. مان انهن جي اندر بيهڻ کي ياد ڪري رهيو هئس.

ليکڪ: حبيب تومي

مناما: بحرين ۾ منجهند جو وقت هو جڏهن مون گاديءَ واري شهر مناما ۾ اخبار جي آفيس ڏانهن تيزيءَ سان وڌڻ شروع ڪيو.

ڪار جو ريڊيو هلي رهيو هو. مان هڪ اسٽيشن کان ٻي اسٽيشن تي سوئچ ڪندو رهيس، معلومات جي باقاعده ڳولا ۾ هئس، ڪنهن به اهڙي شئي جي لاءِ جيڪا مون کي ان قيامت خيز ڏينهن، 11 سيپٽمبر 2001ع تي، نيو يارڪ شهر ۽ واشنگٽن ۾ 10,600 ڪلوميٽر (6,600 ميل) پري ٿيندڙ واقعن کي سمجھڻ ۾ مدد ڪري سگهي.

رپورٽون اڻپوريون هيون ۽ تفصيل اڃا اچي رهيا هئا. اهي مڪمل نه هئا، پر پوءِ به تمام وڏا ۽ خوفناڪ محسوس ٿي رهيا هئا.

مان ٻئي ڏينهن جي اخبار شائع ڪرڻ جو ذميدار هئس. مان گاڏي هلائي رهيو هئس، پر منهنجو ذهن نيوُز روم کان اڳتي ڪم ڪري رهيو هو. مون فيصلو ڪري ورتو هو: فرنٽ پيج مڪمل طور تي چئن اغوا ٿيل جهازن ۽ نيو يارڪ ۾ ٽوئن ٽاورز ۽ واشنگٽن ۾ پينٽاگون تي ٿيل حملن لاءِ وقف هوندو.

اندر، اسان ان سانحي لاءِ ڪيترائي صفحا وقف ڪنداسين. ٻيون بين الاقوامي خبرون، رانديون ۽ تفريح کي پوئتي هٽڻو پوندو. اهي ڪهاڻيون جيڪي انتظار ڪري سگهن ٿيون، اهي انتظار ڪنديون. ان ڏينهن صرف هڪ ئي خبر اهم هئي.

منهنجي لاءِ، اها صرف هڪ وڏي بين الاقوامي خبر نه هئي. اها ذاتي به هئي.

منهنجي نوجوانيءَ جي ڏينهن ۾، مان پارسيپاني، نيو جرسي ۾ رهندو هئس، جيڪو نيو يارڪ شهر کان لڳ ڀڳ 27 ميل پري آهي. مون پارسيپانيءَ کان بگ ايپل (نيو يارڪ) جو ڪيترا ئي ڀيرا سفر ڪيو هو، ۽ پهرين ئي ڏينهن کان، مون کي ان شهر سان گهري محبت ٿي وئي هئي.

اهو تحرڪ سان ڀريل توانائيءَ جو شاندار ميلاپ هو، ماڻهن، ٻولين، ثقافت ۽ خوابن جو هڪ غير معمولي ميلاپ، صرف اهو احساس ته نيو يارڪ پنهنجي ذات کان وڏي ڪنهن شئي جي نمائندگي ڪري ٿو. مون بعد ۾ پنهنجي زندگيءَ ۾ 40 کان وڌيڪ ملڪن جو دورو ڪيو، پر ڪو به ٻيو شهر منهنجي دل يا خيالن ۾ ان جي جڳهه نه وٺي سگهيو.

هاڻي، منهنجو پسنديده شهر حملي هيٺ هو.

مون صدمو صرف هڪ صحافي جي حيثيت سان نه، پر ان شخص جي طور تي به محسوس ڪيو جنهن انهن گهٽين ۾ پنڌ ڪيو هو، انهن ٽاورز ڏانهن ڏٺو هو ۽ ڏهاڪن تائين ان شهر جون يادون پنهنجي سيني ۾ سانڍيون هيون. اهو حملو صرف بيگناهه ماڻهن ۽ منهنجي محبوب جڳهه تي نه، پر انهن اخلاقي ۽ انساني قدرن تي پڻ هڪ ذاتي حملو محسوس ٿيو جن کي مان عزيز رکندو هئس.

تفصيل اڃا گھٽ هئا. پر تڏهن به، مون پاڻ کي سوچيندي ڏٺو ته اهڙي ڪا به وضاحت نٿي ٿي سگهي جيڪا بيگناهه ماڻهن کي نشانو بڻائڻ کي قابلِ قبول بڻائي سگهي.

ماڻهو ان صبح جو ڪم تي ويا هئا. انهن پنهنجن ڪٽنبن کي خدا حافظ چيو هو، ڪارون هلايون هيون، ٽرينن يا بسن ۾ سفر ڪيو هو، سائيڪلون هلايون هيون، پيادل هليا هئا، آفيسن ۾ داخل ٿيا هئا… اهي صرف پنهنجي زندگي گذاري رهيا هئا.

اهي عمارتون جيڪي نشانو بڻيون هيون، اهي اسٽيل، سيمنٽ ۽ شيشي کان وڌيڪ هيون. منهنجي لاءِ، اهي انساني تخيل، عزم ۽ حاصلات جي نمائندگي ڪنديون هيون… ماڻهن جي تعمير ڪرڻ جي جرئت، وڏا خواب ڏسڻ، ۽ اهو يقين رکڻ ته سڀاڻي اڄ کان بهتر هجڻ گهرجي.

منهنجو ذهن 1978ع ڏانهن موٽي ويو.

مون کي ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي هڪ خوبصورت منجهند ياد آئي، ان کان گهڻو اڳ جو مان تصور به ڪري سگهان ها ته هڪ ڏينهن مان هزارين ميل پري هڪ نيوُز روم ۾ ويٺي ان جي تباهيءَ کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هوندس.

مون کي ياد آهي ته مان ان جي تعميراتي فن کان حيران ٿي ويو هئس، لفٽ جي رفتار کان متاثر ٿيو هئس ۽ چوٽيءَ تان ڏسجندڙ سڄي شهر جي دلڪش منظر تي ششدر رهجي ويو هئس.

منهنجي آس پاس ماڻهو مُرڪي رهيا هئا، خوبصورت وقت گذاري رهيا هئا، تصويرون ڪڍي رهيا هئا ۽ نيو يارڪ شهر ۽ ان کان اڳتي پکڙيل يادگارن ڏانهن اشارو ڪري رهيا هئا. منهنجي لاءِ، هڪ نوجوان سياح جي طور تي، اها هڪ جادوئي دنيا هئي.

اها منجھند حيرت ۽ تعجب جو هڪ تجربو هو. شهر اڻ کُٽ لڳي رهيو هو ۽ ٽاورز، ان جون مضبوط علامتون، سدائين قائم رهڻ واريون لڳي رهيون هيون.

هاڻي، ٻن ڏهاڪن کان بہ پوءِ، مان انهن ئي ٽاورز جي دونهين ۾ غائب ٿيڻ جون رپورٽون ٻڌي رهيو هئس.

جڏهن مان اخبار جي آفيس پهتس، ته ماضيءَ جي يادن لاءِ ڪو وقت نه هو.

اسان اسٽاف جي ميٽنگ سڏائي ۽ ترت ئي ايڊيشن جي رٿابندي شروع ڪئي. نيوُز روم ضابطي هيٺ آيل هنگامي حالتن جي جڳهه بڻجي ويو.

رپورٽرن کي ٽيليويزن اسڪرينن ۽ بين الاقوامي خبرن جي ايجنسين تان ايندڙ وائر سروسز جي ويجهو رهڻ جي ذميداري ڏني وئي. اسان کي هر تصديق ٿيل خبر جي ضرورت هئي: نيو يارڪ ۽ واشنگٽن مان تازي معلومات، جاني نقصانن جون رپورٽون، سرڪاري بيان ۽ دنيا جي گاديءَ وارن شهرن مان ايندڙ ردعمل.

معلومات ان کان وڌيڪ تيزيءَ سان پهچي رهي هئي جيتري جذب ڪري سگهجي پئي. هر نئين حقيقت سرخي مٽائي ڇڏيندي هئي. هڪ نئين رپورٽ سبب سڄي ڪهاڻي ٻيهر لکڻي پوندي هئي. افواهن کي حقيقتن کان الڳ ڪرڻو هو. انگ اکر ۽ تفصيل مٽجي رهيا هئا. ڇا ٿيو هو، ان جي تصوير گڏجي آهستي آهستي صاف ٿي رهي هئي.

۽ ان سڄي عمل دوران، اسان کي احساس هو ته لکين ماڻهو ٻئي ڏينهن صبح جو جاڳندا ۽ اخبارن ڏانهن ڏسندا ته ڇا ٿيو هو.

اهو ذميداريءَ جو بار اسان تي تمام وڏو هو. اسان آخري منٽ تائين ڪم ڪيو ۽ صفحا پريس ڏانهن موڪليا ويا.

ان مھل تائين، اسان ذهني طور تي ٿڪجي چڪا هئاسين، جسماني طور تي ٿڪل ۽ اخلاقي طور تي ڌُڏيل هئاسين.

پر صحافت توهان کي هميشه اها سهولت ناهي ڏيندي ته جڏهن تاريخ ناقابلِ برداشت ٿي وڃي ته توهان ان کان پاسيرا ٿي وڃو. اتي اخبار شايع ڪرڻي هئي؛ پڙهندڙ انتظار ڪري رهيا هئا، ۽ ڪهاڻي کي جيترو ٿي سگهي صحيح، غير جانبدارانه ۽ مڪمل طور تي ٻڌائڻ جي ذميداري هئي.

صحافت ۾ منهنجي ڪيترن ئي سالن جي دوران، مون جنگين، سياسي تحريڪن، انساني سانحن ۽ هولناڪ تباهين کي ڪور ڪيو آهي. مون اهڙا لمحات ڏٺا آهن جڏهن دنيا هڪ پل ۾ پنهنجو رُخ مٽائي ڇڏي.

پر 11 سيپٽمبر 2001ع، منهنجي پيشه ورانه زندگيءَ جي سڀ کان ڏکين ۽ چئلينجنگ ڏينهن مان هڪ رهيو آهي.

اڄ، پوئتي ڏسندي، مون کي محسوس ٿئي ٿو ته ان ڏينهن، صحافي ۽ ڪهاڻيءَ جي وچ ۾ مفاصلو ختم ٿي ويو هو. مان صرف نيو يارڪ بابت رپورٽنگ نه ڪري رهيو هئس. مان اتي گذاريل پنهنجي شاندار وقت کي ياد ڪري رهيو هئس. مان صرف عمارتن بابت خبرون نه ڏئي رهيو هئس. مان انهن جي اندر بيهڻ کي ياد ڪري رهيو هئس.

۽ مان صرف ٽيليويزن تي المناڪ تاريخ کي رقم ٿيندي نه ڏسي رهيو هئس. مان پنهنجي ذاتي تاريخ جو هڪ حصو ان سان گڏ غائب ٿيندي ڏسي رهيو هئس.

مناما ۾ ان منجهند جو، ريڊيو منهنجي ڪار ۾ خبرون وٺي آيو. شام تائين، نيوُز روم انهن خبرن کي صفحن ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، ۽ ٻئي ڏينهن صبح جو، انهن صفحن ان ڏينهن جو بار کنيو جنهن دنيا کي مٽائي ڇڏيو هو.

سيپٽمبر 11 اهو ڏينهن هو، جنهن کي فرينڪلن ڊي روزويلٽ هڪ ڀيرو قومي سانحي جي باري ۾ بيان ڪيو هو: “اهو ڏينهن جيڪو بدناميءَ ۾ زنده رهندو.”

_____________

حبيب تومي، ايڊيٽر دِي ايشيا اين، انگريزي سروس

ڏکڻ ڪوريائي خابرو اداري دِي ايشيا اين جي انگريزي سروس جي ٿورن سان