هُوِين ٿِي باو هُئا: ھڪ صدي اڳ عورتن جي حقن لاءِ آواز اُٿاريندڙ ويٽنامي ليکڪا   

ويٽنامي صحافڻ ۽ ليکڪا هُوِين ٿِي باو هُئا ھڪ صدي اڳ منطقي دليل ڏنو ته ڪو به ملڪ يا قوم ان وقت تائين جديد نٿا بڻجي سگهن ۽ نه ئي حقيقي ترقي ڪري سگهن ٿا، جيسين سندن اڌ آبادي اڻپڙهيل، بي اختيار ۽ بنيادي انساني حقن کان محروم ھوندي .

کيس ويٽنامي نسواني تحريڪ جي هڪ اهڙي معمار طور ڏٺو وڃي ٿو، جنهن ان دور ۾ پنهنجي قلم کي مزاحمت جو ذريعو بڻايو جڏهن اڃا دنيا ۾ صنفِ نازڪ جي حقن جا جديد نظريا عام به نه ٿيا هئا. هن پنهنجي تحريرن ذريعي عوامي سوچ کي تبديل ڪري ايندڙ نسلن جي عورتن لاءِ سياست، صحافت، ادب ۽ ٻين پيشيور شعبن ۾ پنهنجو جائز مقام حاصل ڪرڻ جو رستو هموار ڪيو.

اُتساھيندڙ ڪردار

ويھين صديءَ جي شروعات ۾، ويٽنامي عورتون صدين کان هلندڙ پِدِري نظام ۽ ان جي سخت اخلاقي بندشن جي زنجيرن ۾ جڪڙيل هيون. ان وقت سماجي طور تي عورتن مان اها اميد رکي ويندي هئي ته اهي ڪنفيوشس جي ”ٽن فرمانبردارين“ واري اصول تي هلنديون، جنهن تحت انهن کي پهرين پيءُ، شاديءَ کانپوءِ مڙس ۽ آخر ۾ بيواھ ٿيڻ جي حالت ۾ پُٽ جي تابع رهڻو پوندو هو. ان سان گڏوگڏ ويٽنام جي روايتي اخلاقي ضابطي تحت عورتن لاءِ گهريلو مهارتون، پروقار ظاهري شڪل، نرم گفتگو ۽ اعلي اخلاق لازمي قرار ڏنل هئا، جيڪي کين مڪمل طور تي گهر جي چئن ديوارين تائين محدود رکندا هئا.

​جڏهن فرانسيسي بيٺڪي راڄ جي ڪري سماج ۾ ڪجهه تبديليون آيون، تعليمي سڌارا ٿيا، ۽ لاطيني رسم الخط تي ٻڌل جديد ويٽنامي ٻوليءَ ”چو ڪوڪ نگو“ جو رواج وڌيو، ته ان سخت سماجي ماحول جي خلاف هڪ طاقتور آواز اڀريو. ان شروعاتي زناني جاڳرتا ۽ عورتن جي حقن جي تحريڪ جي صفِ اول ۾ جيڪو نالو سڀ کان نمايان نظر اچي ٿو، اهو هو هُوِين ٿِي باو هُئا  Huỳnh Thị Bảo Hòa ، جنھن جو جنم 1896 ۾ ٿيو ۽ 1982 ۾ وفات ڪيائين. هوءَ هڪ تاريخ ساز ليکڪا، صحافي ۽ سماجي سڌارڪ هئي، جنهن پنهنجي قلم کي صنفِ نازڪ سان ٿيندڙ ناانصافين ۽ نابرابريءَ کي ختم ڪرڻ لاءِ هڪ اثرائتي هٿيار طور استعمال ڪيو.

​دا نانگ شهر ۾ جنم وٺندڙ هُوِين ٿِي باو هُئا جو تعلق ويٽنامي عورت دانشورن جي ان پهرين تاريخي لھر سان هو، جن سماجي جمود کي چيلينج ڪيو. هن روايتي گهريلو زندگي اختيار ڪرڻ بدران 1920ع واري ڏهاڪي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ پرنٽ ميڊيا جو سهارو ورتو ته جيئن پنهنجي آواز کي عوام تائين پهچائي سگهي. سال 1926ع کان 1927ع دوران، هن ان وقت جي مشهور اخبار ”ڊونگ پاپ ٿوئي بائو“ (دي انڊوچائنا ٽائيمز) ۾ لاڳيتو ڪيترائي تحقيقي ۽ تجزياتي مضمون لکيا. هن انهن مضمونن ۾ عورتن جي مظلوميت واري معاملي تي کُلي بحث ڪيو ۽ منطقي دليل ڏنو ته ڪو به ملڪ يا قوم ان وقت تائين جديد نٿا بڻجي سگهن ۽ نه ئي حقيقي ترقي ڪري سگهن ٿا، جيسين سندن اڌ آبادي اڻپڙهيل، بي اختيار ۽ بنيادي انساني حقن کان محروم ھوندي .

​ويٽنام جي ادبي ۽ صحافتي تاريخ ۾ باو هُئا جو نالو هميشه لاءِ ڪجهه اهڙن ڪارنامن سان محفوظ ٿي چڪو آهي، جيڪي هن پهريون ڀيرو سرانجام ڏنا. سال 1927ع ۾ هن سائگون مان پنهنجو تاريخي ناول ”تائي پونگ مئي نيون“ (دي ويسٽرن بيوٽي) شايع ڪرايو. اڄ جا جديد محقق ان ڳالهه تي متفق آهن ته هي ناول لاطيني رسم الخط واري جديد ويٽنامي ٻوليءَ ۾ ڪنهن به مقامي عورت جو لکيل پهريون ناول آهي، جنهن ۾ هن مختلف ثقافتن جي پاڻ ۾ ميلاپ، عورتن جي ذاتي آزادي، ۽ بيٺڪي دور ۾ سندن معاشي ۽ سماجي حيثيت کي تمام گهري تفصيل سان بيان ڪيو. ان کان علاوه، 1931ع ۾ سندس لکيل سفرنامو ”با نا دو ڪي“ ان وقت جي انتهائي معتبر ادبي رسالي ”نام پونگ“ ۾ شايع ٿيو، جيڪو ان رسالي جي تاريخ ۾ ڪنهن به خاتون اديبا جو شايع ٿيل پهريون مضمون هو. هن رڳو افسانوي ادب يا صحافت تائين پاڻ کي محدود نه رکيو، پر 1936ع ۾ ”چيم ٿانه ليوڪ ڪائو“ جي نالي سان قديم چمپا سلطنت تي هڪ جامع تاريخي ۽ ثقافتي تحقيقي ڪتاب لکي پنهنجي اعلي علمي صلاحيتن کي مڃرايو، جيڪو ان دور جي عورتن تي مڙهيل سماجي حدن کان گهڻو اڳتي جو ڪم هو.

​هُوِين ٿِي باو هُئا جي فڪر ۽ نسواني فلسفي جو بنياد تمام عملي سوچ تي ٻڌل هو. هُن پنهنجي گهري مشاهدي مان اهو پرکي ورتو هو ته سماجي يا قانوني برابري ان وقت تائين رڳو هڪ خواب رهندي، جيسين عورتن کي ٻه بنيادي حق حاصل نه ٿين، جيڪي آهن فني تعليم ۽ معاشي خودمختياري. هن پنهنجي مضمونن ذريعي والدين تي زور ڀريو ته اهي پنهنجي نياڻين کي اسڪول موڪلين، پر سندس نظر رڳو مروج بنيادي تعليم تائين محدود نه هئي، بلڪه هن عورتن لاءِ باقاعدي فني ۽ پيشيور تربيت جي وڪالت ڪئي. سندس خيال هو ته جڏهن عورتون پاڻ ڪمائڻ جي لائق ٿينديون ۽ پنهنجي پيرن تي بيهنديون، تڏهن ئي هو گَهرُو تشدد، سماجي ڏاڍ ۽ مظلوميت واري گهيري مان ٻاهر نڪري سگهنديون. سندس انهن خيالن کي ان دور جي وڏن وڏن سڌارڪ ۽ دانشور مردن پڻ تمام گهڻو ساراهيو ۽ کيس ويٽنامي عورتن جي مستقبل جو روشن تارو قرار ڏنو.

​سال 1945ع جي آگسٽ انقلاب کان پوءِ، باو هُئا رڳو قلمي جهاد تائين محدود نه رهي، پر هن عملي ميدان ۾ لهي دا نانگ شهر ۾ ”عورتن جي قومي نجات واري تنظيم“ ۾ شموليت اختيار ڪئي ۽ ملڪ ۾ جاري جنگين جي ڏکئي دور ۾ به پنهنجي عوامي ۽ سماجي خدمتن کي جاري رکيو،  ۽ نيٺ 1982ع ۾ ھُوءَ وفات ڪري وئي. اڄ ويتنام ۾ هُوِين ٿِي باو هُئا کي رڳو هڪ اديبا جي حيثيت ۾ ياد نٿو ڪيو وڃي، پر کيس ويٽنامي نسواني تحريڪ جي هڪ اهڙي معمار طور ڏٺو وڃي ٿو، جنهن ان دور ۾ پنهنجي قلم کي مزاحمت جو ذريعو بڻايو جڏهن اڃا دنيا ۾ صنفِ نازڪ جي حقن جا جديد نظريا عام به نه ٿيا هئا. هن پنهنجي تحريرن ذريعي عوامي سوچ کي تبديل ڪري ايندڙ نسلن جي عورتن لاءِ سياست، صحافت، ادب ۽ ٻين پيشيوراڻن شعبن ۾ پنهنجو جائز مقام حاصل ڪرڻ جو رستو هموار ڪيو.

________________

انگريزيءَ تان ترجمو: جيمناءِ

ايڊيٽنگ: نصير اعجاز