سياستدان، مذھبي اڳواڻ سڀ ٺَڳ آھن: انساني سياسي ۽ نفسياتي تاريخ جي ھڪ تلخ سچائي
جڏھن ڪو شخص چوي ٿو تہ “مان انسانيت کي بچائڻ چاھيان ٿو”، تہ اصل ۾ سندس لاشعور ۾ اھو ھوندو آھي تہ “مان انسانيت تي حڪومت ڪرڻ چاھيان ٿو.”انھيءَ جو طريقو ھيءُ ھوندو آھي تہ عوام ۾ خوف پيدا ڪيو وڃي، ۽ پوءِ پاڻ کي ان خوف جو واحد علاج طور پيش ڪيو وڃي. حڪومت جو بنيادي مقصد عوام جي خدمت ڪرڻ نہ، پر پنهنجو اقتدار قائم رکڻ ھوندو آھي. حڪومت کڻي جمھوري ھجي يا آمراڻي، سدائين نوان قانون ٺاھي شھرين جي ذاتي زندگيءَ تي ڪنٽرول وڌائڻ جي ڪوشش ڪندي آھي، ۽ اھو سڀ ڪجھ “عوام جي ڀلي لاءِ” چئي ڪيو ويندو آھي.
مشھور آمريڪي صحافي ۽ نقاد ايڇ. ايل. مينڪن جي اَڌ صدي اڳ لکيل ڪتاب Minority Report جو اڀياس
مشھور آمريڪي صحافي ۽ نقاد ايڇ. ايل. مينڪن (H.L. Mencken) جو ڪتاب Minority Report ڪا ڪھاڻي يا فڪشن ناھي. اھو مينڪن جي ذاتي نوٽس، خيالن، ۽ فلسفيانہ سِٽن تي مشتمل ھڪ ڪتاب آھي جيڪو سندس وفات کانپوءِ 1956ع ۾ ڇپيو. ھڪ ٻيو مشھور سائنس فڪشن ڪتاب The Minority Report پڻ آھي، جيڪو فلپ ڪي. ڊڪ لکيو آھي، پر ھتي ايڇ. ايل. مينڪن جي ڪتاب “Minority Report” ۽ ان جي مرڪزي خيال جو تفصيلي اڀياس پيش ڪجي ٿو:
ڪتاب “Minority Report” جو تفصيلي اڀياس
ايڇ. ايل. مينڪن پنھنجي دور جو سڀ کان تکو، بي باڪ ۽ مُنھن تي سچ چوندڙ نقاد ھو. ھن ڪتاب ۾ ھن سماج، سياست، مذهب، ۽ انساني فطرت جا ڇوڏا لاھي ڇڏيا آھن. ھن ڪتاب جو پورو اڀياس اسان کي چند اھم نقطن کي سمجھڻ ۾ مدد ڪري ٿو:
رحم دليءَ جي لباس ۾ لڪل طاقت جي بک (Power as Compassion)
مينڪن جو سڀ کان وڏو وار انھن سياستدانن، سڌارڪن (Reformers) ۽ مذهبي اڳواڻن تي آھي جيڪي عوام کي اھو باور ڪرائيندا آھن تہ اھي کين ڪنهن وڏي مصيبت، غربت يا گناھ کان “بچائڻ” آيا آھن. مينڪن جو چوڻ آھي تہ اھڙن ماڻھن جا حقيقي مقصد ٻيا ھوندا آھن. جڏھن ڪو شخص چوي ٿو تہ “مان انسانيت کي بچائڻ چاھيان ٿو”، تہ اصل ۾ سندس لاشعور ۾ اھو ھوندو آھي تہ “مان انسانيت تي حڪومت ڪرڻ چاھيان ٿو.”
انھيءَ جو طريقو ھيءُ ھوندو آھي تہ عوام ۾ خوف پيدا ڪيو وڃي، ۽ پوءِ پاڻ کي ان خوف جو واحد علاج طور پيش ڪيو وڃي.
اخلاقيات کي ھٿيار بڻائڻ (The Weaponization of Morality)
مينڪن جو خيال آھي تہ تاريخ ۾ سڀ کان وڏيون تباهيون انھن ماڻھن ھٿان ٿيون آھن جيڪي پاڻ کي سچا، نيڪ ۽ اخلاقي طور مٿانهون سمجھندا ھئا.
”اخلاقي سڌارڪ اھو شخص آھي جيڪو رات جو دير تائين صرف ان خوف ۾ سمهي نٿو سگهي تہ دنيا ۾ ڪٿي ڪو ٻيو شخص خوشي ماڻي رھيو ھوندو.”
جڏھن حڪمران اخلاقي ٻولي (سٺائي، سچائي، تحفظ) استعمال ڪندا آھن، تہ عوام انھن تي تنقيد ڪرڻ ڇڏي ڏيندو آھي، ڇاڪاڻ جو “نيڪي” تي تنقيد ڪرڻ پاڻ کي برو ثابت ڪرڻ برابر لڳندو آھي. اھو ئي آزاديءَ لاءِ سڀ کان وڏو خطرو آھي.
جمهوريت ۽ عوام جي نفسيات (Democracy and the Masses)
مينڪن جمهوريت جو سخت نقاد ھو. سندس چوڻ ھو تہ عام عوام اڪثر ڪري سچ کان وڌيڪ “آساني” ۽ “تحفظ” کي پسند ڪندو آھي.
عوام کي آزاديءَ جي ذميواريءَ کان خوف ٿيندو آھي.
تنهنڪري، اھي خوشيءَ سان پنھنجي آزادي ڪنهن اھڙي ڊڪٽيٽر يا سياستدان جي پيرن ۾ رکي ڇڏيندا آھن جيڪو کين تحفظ جي ضمانت ڏئي.
حڪومتن جو اصل چھرو
ڪتاب ۾ واضح ڪيو ويو آھي تہ حڪومت جو بنيادي مقصد عوام جي خدمت ڪرڻ نہ، پر پنهنجو اقتدار قائم رکڻ ھوندو آھي. حڪومت کڻي جمھوري ھجي يا آمراڻي، سدائين نوان قانون ٺاھي شھرين جي ذاتي زندگيءَ تي ڪنٽرول وڌائڻ جي ڪوشش ڪندي آھي، ۽ اھو سڀ ڪجھ “عوام جي ڀلي لاءِ” چئي ڪيو ويندو آھي.
مينڪن جو هي ڪتاب “Minority Report” اڄ جي دور ۾ به اوترو ئي سچو آھي جيترو اڌ صدي اڳ ھو. ھُن جيڪا سٽ لکي آھي ته: “سڀ کان وڏو خطرو اھا آمريت آھي جيڪا اخلاقي، ضروري ۽ غيرمعمولي طور تي سٺي لڳي رھي ھجي،” اھا ئي هن ڪتاب جو روح آھي.
هي ڪتاب اسان کي سيکاري ٿو ته:
ڪڏھن به ڪنهن جي ٻاهران ڏيکاريل “رحم دلي” تي انڌو وشواس نه ڪجي.
طاقتور ماڻهن جي ٻوليءَ مان “خوف” ۽ “نجات” جا لفظ ڪڍي، سندن اصل مقصد کي ڏسڻ گھرجي.
آزاديءَ جي قيمت دائمي هوشياري آھي.
________________
انگريزيءَ تان ترجمو؛ جيمناءِ
ايڊيٽنگ؛ نصير اعجاز
