هڪ وڻ وانگر ڏکين وقتن ۾ به پاڻ کي زمين سان ڳنڍيل رکجي

جڏهن اسين ڪنهن وڻ کي اونچو بيٺل ڏسون ٿا، جنهن جون ٽاريون پکڙيل هجن ۽ پن سج جي روشنيءَ ۾ چمڪي رهيا هجن، ته اسين رڳو ان جي خوبصورتيءَ جي واکاڻ ڪريون ٿا. پر تمام گهٽ ماڻهو ان جي لڪل پاسي يعني پاڙن بابت سوچين ٿا، جيڪي اوندهه ۾ دفن ٿيل هونديون آهن جيڪي پٿرن، مٽي، خشڪي توڙي آلاڻ جو مزاحمت سان مقابلو ڪندي اڳتي وڌنديون آهن. انساني زندگي به ڪيترن ئي حوالن سان انهن ئي خاموش قانونن تي هلي ٿي.

 سُئيڊن مان عبدالله عثمان مورائي لکي ٿو

ٻُوٽن جي واڌ ويجهه واري خاموش دنيا ۾ ٻه حيرت انگيز عمل جاري رهندا آهن. گريويٽروپزم (Gravitropism) ۽ ٻيو فوٽوٽروپزم (Phototropism). جيتوڻيڪ اهي حياتيات سان لاڳاپيل اصطلاح آهن، پر اهي پنهنجي وجود کي سنوارڻ، ڪجهه ٿيڻ ۽ ڪجهه حاصل ڪرڻ لاء انسان جي جدوجهد، همٿ ۽ اڻ ڏٺل سفر ڏانهن تياري ۽ ان جو سفر ڪرڻ جي انساني گهرين حقيقتن ۽ پاڙُن جي عڪاسي پڻ ڪن ٿا.

ٻُوٽا نه ڳالهائين ٿا ۽ نه ئي شڪايت ڪن ٿا، پر اهي زمين جي اندر هيٺ ۽ کليل آسمان ڏانهن هر وقت پنهنجي چوڌاري موجود قوتن جو جواب ڏيندا رهن ٿا ۽ اڳتي وڌندا رهن ٿا. پاڙون ڪششِ ثقل جي اثر هيٺ زمين جي اندر گهريون ٿينديون وڃن ٿيون ته جيئن اهي پاڻ کي مضبوط بنياد ڏئي سگهن. ساڳئي وقت، ٻوٽي جون ٽاريون، ٿڙ ۽ پن روشنيءَ ڏانهن وڌندا آهن ته جيئن اهي توانائي، بقا ۽ واڌ ويجهه حاصل ڪري سگهن.

انساني زندگي به ڪيترن ئي حوالن سان انهن ئي خاموش قانونن تي هلي ٿي.

واڌ ويجهه جو اڻ ڏٺل ۽ لڪل پاسو

جڏهن اسين ڪنهن وڻ کي اونچو بيٺل ڏسون ٿا، جنهن جون ٽاريون پکڙيل هجن ۽ پن سج جي روشنيءَ ۾ چمڪي رهيا هجن، ته اسين رڳو ان جي خوبصورتيءَ جي واکاڻ ڪريون ٿا. پر تمام گهٽ ماڻهو ان جي لڪل پاسي يعني پاڙن بابت سوچين ٿا، جيڪي اوندهه ۾ دفن ٿيل هونديون آهن جيڪي پٿرن، مٽي، خشڪي توڙي آلاڻ جو مزاحمت سان مقابلو ڪندي اڳتي وڌنديون آهن.

ساڳيءَ ريت، جڏهن اسين ڪنهن ماڻهوءَ کي ڪامياب، بااعتماد ۽ باوقار طريقي سان چمڪندي ڏسون ٿا ته اسين اڪثر ان جي اندر لڪل جدوجهد کي نظرانداز ڪري ڇڏيون ٿا. اهي لڪل پاسا جن ۾ تعليم دوران اهي وڏيون ۽ بي آراميءَ واريون راتيون، جڏهن ڪجهه سمجهڻ ناممڪن لڳندو هو, ڪاليج ۽ يونيورسٽيءَ جو دٻاءُ، جتي سڃاڻپ، مقابلو ۽ اميدون پاڻ ۾ ٽڪرائجن ٿيون. ان کان اڳتي ۽ اهم ته نوڪريءَ جي مسلسل ڳولا، رد ٿيل درخواستون ۽ مٿان وري پنهنجي پاڻ تي شڪ ٿي پوڻ. وري نوڪريءَ حاصل ڪرڻ کان پوء ڏکين اعلي عملدارن يا ساٿين سان ڪم ڪرڻ جي ذهني ٿڪاوٽ ۽ هر هر ۽ بار بار پاڻ کي ثابت ڪرڻ جي خاموش خواهش، دٻاءُ ۽ خانداني مسئلن کي منهن ڏيڻ، اهي سڀ اصل ۾ انساني جدوجهد ۽ واڌ ويجهه جون انتهائي ضروري پاڙون آهن، جيڪي حقيقت ۾ لڪل، بنا ساراهه جي واڌ ويجهه جي عمل ۾ جاري و ساري رهن ٿيون. 

مزاحمت کي منهن ڏئي اڳتي وڌڻ

جيئن گريويٽروپزم ۾ پاڙون مزاحمت باوجود زمين ۾ وڌيڪ گهريون ٿين ٿيون، تيئن انسان به زندگيءَ جي وزن، ناڪامين، مايوسين، مالي مسئلن ۽ سماجي دٻاءَ سبب هيٺ دٻجي ويندو آهي. اهو وزن ۽ قوتون ڪڏهن ڪڏهن ايتريون ڳريون محسوس ٿينديون آهن، ڄڻ ته انسان جو ساهه ٻوساٽي ڇڏين. پر اهو هيٺ ڌڪجڻ هميشه تباهي ناهي هوندو پر ان جي ابتڙ گهڻو ڪري اهو ئي مضبوط بنياد بڻجندو آهي.

ڇاڪاڻ ته هر رد ٿيڻ انسان کي وڌيڪ مضبوط بڻائيندو آهي، هر تڪليف ڪردار کي سگهارو ڪندي آهي، هر هر ڪِري وري اٿي پوڻ انسان کي توازن سيکاريندو آهي. گهريون پاڙون نه هجن ته ڪو وڻ اونچو بيهي نٿو سگهي. جدوجهد کان سواءِ ڪو انسان به حقيقي واڌ ويجهه نٿو ڪري سگهي.

روشنيءَ ڏانهن وڌڻ

ساڳئي وقت، فوٽوٽروپزم وانگر، انسان فطري طور ڪنهن روشن شئي ڏانهن ڇڪجي ٿو جيئن اميد، مقصد ۽ موقعا. هڪ شاگرد بهتر مستقبل جا خواب ڏسي ٿو، هڪ گريجوئيٽ رد ٿيڻ باوجود درخواستون موڪليندو رهي ٿو، هڪ ملازم ٽاڪسڪ يعني زهريلي ماحول باوجود ايمانداريءَ سان ڪم ۽ نوڪري جاري رکي ٿو، هڪ واپاري ناڪاميءَ جو خطرو کڻي به پنهنجو ڪاروبارجاري رکڻ جي ڪوشش ڪندو رهي ٿو يا هڪ پرديسي پنهنجو گهر، خاندان ۽ آرام ڇڏي پرڏيهي ملڪ ۾ نئين شروعات لاءِ نڪري ٿو، اهي سڀ روشنيءَ ڏانهن وڌڻ ۽ جهڪڻ جون انساني صورتون آهن.

اوندهه جي وچ ۾ به، اسان جي اندر ڪا قوت هوندي آهي جيڪا اسان کي اڳتي وڌڻ لاءِ مجبور ڪندي رهي ٿي.

اهي جدوجهدون جيڪي اسان نٿا ڏسون

سوچيو هڪ اهڙي ماڻهوءَ بابت جيڪو گهر ۽ وطن ڇڏي ٻاهرين ملڪ وڃي ٿو. ٻاهر کان ڏسڻ ۾ اها زندگيءَ جي ڪاميابي لڳي سگهي ٿي، مثال طور نوان موقعا ۽ بهتر زندگي، پر ان تصوير جي پويان هڪ ٻيو رخ به هوندو آهي مثال طور اڻڄاتل هنڌن تي اڪيلائي، ثقافتي ۽ ٻوليءَ جون رڪاوٽون، مالي دٻاءُ، اوپرائپ ۽ سڃاڻپ جا مسئلا ۽ هر وقت پاڻ کي ثابت ڪرڻ جي ڪوشش.

ساڳيءَ طرح هڪ واپاريءَ جي ڪاميابي تمام دلڪش لڳي سگهي ٿي، پر ان سڀ جي پويان ناڪام ڪاروبار، مالي خطرا، ذهني دٻاءُ، غيريقيني صورتحال ۽ بقا بابت فڪرمنديءَ ۾ گذرندڙ بي اراميء واريون راتيون لڪل هونديون آهن.

نوڪري ۽ ملازم پيشا ماڻهن جي ڳالهه ڪجي ته اهي گهڻو ڪري آفيس جي سياست، غير منصفاڻي رويي، ذهني ٿڪاوٽ ۽ ڪن حالتن ۾ عزتِ نفس برقرار رکڻ جي جدوجهد ۾ لڳل هوندا آهن. اهي سڀ شيون زمين هيٺ لڪل پاڙن وانگر اڻ ڏٺل هونديون آهن پر حقيقت ۾ موجود هونديون آهن.

جڏهن واڌ ويجهه ظاهر ٿئي ٿي

انسان جي زندگيء ۾ به هڪ ڏينهن، بلڪل ان ٻوٽي وانگر جيڪو زمين کي اندران چيري ٻاهر نڪري ٿو، واڌ ويجهه به ظاهر ٿيڻ لڳندي آهي.

شاگرد گريجوئيٽ ٿي وڃي ٿو، نوڪري ڳوليندڙ کي آخرڪار نوڪري ملي وڃي ٿي، پرديسي کي سندن گهربل مقام ملي وڃي ٿو، ڪاروبار ترقي ڪرڻ لڳي ٿو ۽ ماڻهو ان ٻوٽي ۽ وڻ وانگر چمڪڻ شروع ڪري ٿو ته پوءِ اوچتو دنيا ان کي ڏسڻ لڳي ٿي، ماڻهو چون ٿا هي ته خوش قسمت آهي، هن وٽ سڀ ڪجهه آهي، هي تمام ڪامياب آهي، پر جيڪي هو ڏسن ٿا، اهي پاڙون نه پر رڳو ٽاريون آهن. 

سوچ ۾ تبديلي

جيڪڏهن اسين زندگيءَ کي گريويٽروپزم ۽ فوٽوٽروپزم جي نظر سان سمجهون، ته اسان جي سوچ بدلجي وڃي ٿي.

اسين سمجهڻ لڳون ٿا ته هر ظاهر ٿيندڙ ڪاميابيءَ جي پويان اڻ ڏٺل جدوجهد هوندي آهي، هر بااعتماد ماڻهوءَ به پنهنجي پاڻ تي شڪ ڪرڻ کي منهن ڏنو هوندو آهي، هر مستحڪم زندگي عدم استحڪام مان گذريل هوندي آهي، هر چمڪندڙ انسان اوندهه مان وڌي ويجهي نڪتل هوندو آهي.

هيءَ سمجهه اسان کي وڌيڪ همدرد، وڌيڪ صبر وارو ۽ ٻين لاءِ وڌيڪ عزت وارو بڻائي ٿي.

قدرت ۽ فطرت جو خاموش سبق

ٻوٽا اسان کي هڪ گهري ڳالهه سيکارين ٿا ته اسان کي وڌڻ لاءِ نظر اچڻ ضروري ناهي، اسان کي مضبوط ٿيڻ لاءِ تاڙين جي ضرورت ناهي، اسان کي اڳتي وڌڻ لاءِ مڪمل سازگار حالتون ضروري ناهن، پر بلڪل هڪ وڻ وانگر ڏکين وقتن ۾ به پاڻ کي زمين سان ڳنڍيل رکجي، رفتار ڀلي سست هجي تڏهن به روشنيءَ ڏانهن وڌندو رهجي، ڀلي اها تمام پري ڇو نه لڳي.

بهرحال آخر ۾ چوڻ جو حاصل مقصد ته ايندڙ ڀيري جڏهن ڪنهن کي چمڪندي، بااعتماد، ڪامياب يا مطمئن ڏسجي ته ڪنهن نتيجي تي پهچڻ کان اڳ ٿورو ترسي سوچجي ته ان روشنيءَ جي پويان اوندهه مان گذرندڙ هڪ ڊگهو سفر هوندو، ان طاقت جي پويان جدوجهد جي هڪ تاريخ هوندي، ان واڌ ويجهه جي پويان هڪ اهڙي ڪهاڻي هوندي، جيڪا مڪمل طور ڪو به نٿو ڏسي سگهي. انساني زندگي، ٻوٽن وانگر، ڪششِ ثقل ۽ روشنيءَ جي وچ ۾ هيٺ ڇڪجڻ ۽ مٿي اڀرڻ جي وچ ۾ هڪ توازن آهي.

۽ شايد اصل خوبصورتي رڳو ان ڳالهه ۾ ناهي ته اسين ڪيترو اونچا وڌيا آهيون، پر ان ڳالهه ۾ آهي ته اسان بيهڻ لاءِ ڪيتري گهري جدوجهد ڪئي آهي.

_______________

سنڌ جي شھر مورو جو عبداللہ عثمان مورائي سُئيڊن ۾ گرائونڊ واٽر انجنيئر آھي. ھُو ناميارو ليکڪ آھي ۽ گھڻي وقت کان انگريزي، سنڌي توڙي اردوءَ ۾ مختلف اخبارن لاءِ ڪالم ۽ سفرناما لکندو رھي ٿو.    soomro.sweden@gmail.com