ڊنو ڊوني، توکي ايراني ڪباب ٿالھيء ۾ پيش ڪيو ويو آهي، روسي مڇيءَ جي قيمتي بيدن واري طعام cavair ۽ مٺن چيني بسڪٽن cookies سان گڏ ۽ هر بسڪيٽ تي ساڳيو ئي پيغام لکيل آهي: “تون ڦاسي پيو آهين.”
روس ايران کي آمريڪي فوجي هنڌن بابت معلومات ڏئي رهيو آهي. چين کي هرمز مان خاص رسائي ملي رهي آهي.آمريڪا جا ٻہ وڏا عالمي مخالف هاڻي ايران سان وڌيڪ ويجهو ٿي ويا آهن.
ڊنو ڊوني: تلاءَ جي سڀ کان بيوقوف سون مڇي Goldfish
ڊونالڊ ٽرمپ اهو شخص آهي جنهن جي حڪمت عملي اهڙي آهي جو ھڪ سون مڇي ٿالهي جي ڪناري سان ٽڪرائجي ۽ فوري طور وساري ويهي تہ هتي ڪا ٿالھي بہ هئي. هن ايران سان اهڙي جنگ شروع ڪرائي آهي جنھن صرف هڪ هفتي اندر روس ۽ چين کي بہ ان ۾ ڇڪي آندو آهي.
صرف هڪ هفتو.
اچو تہ پهرين روس کان شروع ڪريون، ڇو تہ اها خبر اڄ سامهون آئي آهي. خبر ۾ ٻڌايو ويو آهي تہ روس ايران کي سيٽلائيٽ ذريعي اها معلومات ڏئي رهيو آهي تہ وچ اوڀر ۾ هر آمريڪي جنگي جهاز ڪٿي آهي. اها خبر ڪنهن سازشي بلاگ مان نہ، پر واشنگٽن پوسٽ، سي اين اين ۽ اي پي جهڙن وڏن ميڊيا ادارن مان رپورٽ ٿي آهي. روس جو سيٽلائيٽ نظام هاڻي ايران کي اهو ٻڌائڻ لاءِ استعمال ٿي رهيو آهي تہ نشانو ڪٿي لڳائڻو آهي.
هڪ آمريڪي اهلڪار ان کي ‘ڪافي جامع مدد’ قرار ڏنو آهي. جنگ جي شروعاتي ڏينهن ۾ ايران جي پنهنجي صلاحيت تہ آمريڪي فوجي هنڌ ڳولي سگهي، تقريباً تباهہ ٿي وئي هئي، پوءِ روس اڳتي وڌي چيو:
“ڀائو، هيءَ وٺ معلومات، توکي مان ٿو مدد ڪريان.”
اوھان کي خبر آهي تہ آمريڪي دفاعي سيڪريٽري پيٽ ھيگسٿ Pete Hegseth، جيڪو ڪجهه وقت اڳ تائين فاڪس نيوز Fox News جو ميزبان هو، تنھن روس ۽ چين بابت ڇا چيو هو؟
هن چيو: “ھنن جو ڪو خاص ڪردار نہ آهي.”
سوچيو: روس ايران کي فارسي نار ۾ موجود هر آمريڪي جهاز جو نقشو ڏئي رهيو آهي، ۽ پينٽاگون جو سرغنو چوي ٿو تہ “اهي ڪا اهميت نٿا رکن.” اهو اهڙو منظر آهي ڄڻ توهان جو پاڙيسري گهر ۾ گهڙندڙ چور کي بيس بال بيٽ ڏئي ۽ توهان چئو:
“نہ نہ، اهو تہ چوريءَ ۾ شامل ناهي.”
هاڻي اچو چين ڏانهن:
چين کي تہ ھن سڄي صورتحال ۾ ايئن انعام ملي رهيو آهي جيئن چوندا آهن تہ انڌو گھري ھڪ اک ۽ ھن کي ٻئي ملي وڃن.
ايران ھرموز جو لنگھہStrait of Hormuz بند ڪري ڇڏيو آهي. نہ آمريڪي جهاز، نہ يورپي، نہ اسرائيلي، نہ سندن ڪو اتحادي بحري جھاز ھتان ھاڻي گذري سگھي ٿو. دنيا جي تيل جي لڳ ڀڳ پنجين حصي جو رستو بند.
پر چين؟
چين لاءِ خاص رستو کليل.
ايران بيان جاري ڪيو جنهن ۾ مغربي ملڪن کي روڪيو ويو، پر چين جو ذڪر ئي نہ ڪيو ويو. ھاڻي ڪجهہ ٽينڪر تہ سفر دوران پنهنجو جهنڊو بدلائي ‘چيني جھنڊو’ ھڻي آرام سان لنگهي رهيا آهن.
چين پنهنجي تيل جو لڳ ڀڳ 45 سيڪڙو هن ئي رستي ذريعي حاصل ڪري ٿو ۽ ايران جي تيل جي 90 سيڪڙو کان وڌيڪ برآمد چين ڏانهن ٿئي ٿي. نتيجي ۾ جڏهن باقي دنيا توانائي جي بحران منجھان گذري رهي آهي، چين ۽ ايران خاموشي سان پنهنجو ڪاروبار جاري رکي رهيا آهن.
آخرڪار نتيجو ڇا نڪتو؟
صرف هڪ هفتي ۾:
روس ايران کي آمريڪي فوجي هنڌن بابت معلومات ڏئي رهيو آهي.
چين کي هرمز مان خاص رسائي ملي رهي آهي.
آمريڪا جا ٻہ وڏا عالمي مخالف هاڻي ايران سان وڌيڪ ويجهو ٿي ويا آهن.
يعني اها سون مڇي رڳو شيشي سان نہ ٽڪرائي، پر سڄو ايڪويريم ئي ٽوڙي ڇڏيو ۽ هاڻي قالين تي ڦٿڪي رهي آهي، ۽ حيران آھي تہ ساهہ ڇو نٿو اچي.
هي ڪا چار طرفي شطرنج نہ کيڏي رھيو آهي.
نه ئي چيڪرز checkers جي راند کيڏي رھيو آهي.
اهو تہ ايئن آھي تہ ٽرمپ راند جا ٽڪرا ئي کائي رهيو هجي.
آخر ۾ طنزيہ نتيجو:
ڊنو ڊوني، توکي ايراني ڪباب ٿالھيء ۾ پيش ڪيو ويو آهي، روسي مڇيءَ جي قيمتي بيدن واري طعام cavair ۽ مٺن چيني بسڪٽن cookies سان گڏ ۽ هر بسڪيٽ تي ساڳيو ئي پيغام لکيل آهي:
“تون ڦاسي پيو آهين.”
(آسٽريليا جو ھڪ ليک، سنڌيڪار: چئٽ جي پي ٽي ، اصلاح: جڳديش آهوجا )
_______________
جڳديش آهوجا ڪراچي، سنڌ ۾ رھي ٿو. لاڙڪاڻو سندس جنم ڀومي آھي. ھُو سياست، تاريخ، بين الاقوامي تعلقات ۽ فلسفي جو شاگرد ھجڻ سان گڏ ڪالم نگار ۽ ڪجھ ڪتابن جو ليکڪ، سنڌو واس فائونڊيشن جو باني صدر ۽ سنڌ يونائيٽڊ پارٽي جو اڳواڻ آھي. ھُن برٽش ڪمپني Pinch Media پاران سنڌ ۽ سنڌي ڪميونٽي تي ٺاھيل دستاويزي فلم ‘اڃان بہ قائم’ Still Standing ۾ مک ڪردار ادا ڪيو.
