حياتيءَ جو فلسفو؛ وقت ڊُڪي جيئن تازِي گهوڙو، بخت  هلي جيئن ڏاڏو  پوڙهو

انسان جنهن وقت ۽ جنهن نصيب جي پويان سڄي عمر ڊڪندو رهي ٿو، انهن ٻنهي جي فطرت هڪٻئي کان بلڪل مختلف پر هڪٻئي سان جڙيل آهي.

اسان کي گهرجي ته وقت جي اهميت کي سڃاڻون ۽ ان کي فضول ڪمن ۾ ضايع نه ڪريون، ۽ جڏهن بخت جي ڳالهه اچي ته مايوس ٿيڻ بدران ان جي سست رفتاريءَ کي قدرت جي رضا سمجهي محنت جاري رکون

حڪيم پريم چاندواڻي

انساني زندگي قدرت جي انهن عجيب اسرارن ۾ گهيريل آهي، جن کي سمجهڻ لاءِ صديون گهرجن. پر ڪڏهن ڪڏهن ڪي چند لفظ سڄي زندگيء جو نچوڙ پيش ڪري ڇڏيندا آهن. سنڌي ادب ۽ حڪمت جي گهرائيءَ ۾ جيڪڏهن اسان هن سٽ تي غور ڪريون ته:

 وقت ڊڪي جيئن، تازي گهوڙو،

 بخت  هلي جيئن، ڏاڏو  پوڙهو.

انهيء شعر مان اسان تي اها حقيقت ظاهر ٿئي ٿي ته انسان جنهن وقت ۽ جنهن نصيب جي پويان سڄي عمر ڊڪندو رهي ٿو، انهن ٻنهي جي فطرت هڪٻئي کان بلڪل مختلف پر هڪٻئي سان جڙيل آهي.

وقت: هڪ نه بيهندڙ تازي گهوڙو

وقت جي رفتار کي “تازي گهوڙي” سان تشبيهه ڏنل آهي. تازي گهوڙو پنهنجي تيز رفتاري، طاقت ۽ بي قابو هجڻ ڪري مشهور هوندو آهي. وقت به بلڪل ائين ئي آهي. اهو ڪنهن جو انتظار ناهي ڪندو. اسان چاهيون يا نه چاهيون، ڏينهن گذرن ٿا، سال گذرن ٿا ۽ ڏسندي ئي ڏسندي جواني موڪلائي وڃي ٿي.

وقت جي تيزي اسان کي اهو سبق ڏئي ٿي ته جيڪو ڪم اڄ ڪرڻو آهي، اهو اڄ ئي ڪيو وڃي. ڇاڪاڻ ته جيڪو گهوڙو هڪ دفعو هٿن مان نڪري ويو، اهو موٽي ناهي ايندو. اسان مان گهڻا ماڻهو مستقبل جي آسري ۾ اڄ جو قيمتي وقت وڃائي ويهندا آهن، پر جڏهن اک کلي ٿي ته وقت جو تيز رفتار گهوڙو منزلن کان پرتي نڪري چڪو هوندو آهي.

بخت: هڪ پوڙهو مسافر

ٻي سٽ انساني نفسيات ۽ قسمت جي عجيب شڪست کي بيان ڪري ٿي. “بخت هلي جيئن، ڏاڏو پوڙهو.” اسان جون خواهشون چاهين ٿيون ته اسان جو نصيب به وقت وانگر تيز هلي، اسان رات وچ ۾ ڪامياب ٿي وڃون، پر حقيقت اها آهي ته بخت جي چال نهايت ئي سست ۽ ٿڪل هوندي آهي.

بخت يا نصيب جو هڪ پوڙهي ڏاڏي وانگر هلڻ جو مطلب اهو آهي ته ڪاميابي حاصل ڪرڻ لاءِ صبر، تحمل ۽ استقامت جي ضرورت آهي. جيئن هڪ پوڙهو ماڻهو گهڻي تجربن کان پوءِ سنڀالي سنڀالي قدم کڻندو آهي، تيئن بخت به پنهنجا دروازا آهستي آهستي کوليندو آهي. اسان وقت سان ته مقابلو ڪري سگهون ٿا، پر بخت جي رفتار کي تيز ڪرڻ اسان جي اختيار ۾ ناهي.

توازن جي ضرورت

هن شعر ۾ شاعر اسان کي هڪ وڏو فلسفيانه سبق ڏنو آهي. زندگيءَ ۾ ناڪاميءَ جو وڏو سبب اِهو هوندو آهي ته اسان وقت جي رفتار کي سڃاڻي ناهيون سگهندا ۽ بخت جي سستي تي صبر ناهيون ڪري سگهندا.

 * وقت جي تيزي اسان کي “عمل” (Action) جي دعوت ڏئي ٿي.

 * بخت جي سستي اسان کي “صبر” (Patience) جو سبق سيکاري ٿي.

جيڪڏهن اسان وقت جي تازي گهوڙي تي سوار ٿي محنت جاري رکون ۽ نصيب جي معاملي ۾ پوڙهي ڏاڏي وانگر ڌيرج کان ڪم وٺون، ته زندگي سولي ٿي پوندي. اسان اڪثر بخت جي سستي جو شڪوه ڪندي وقت ضايع ڪري ڇڏيندا آهيون، جيڪا سڀ کان وڏي ناداني آهي.

نتيجو:

 هي لفظ رڳو شاعري ناهن، پر زندگي گذارڻ جو هڪ مڪمل دستور آهن. اسان کي گهرجي ته وقت جي اهميت کي سڃاڻون ۽ ان کي فضول ڪمن ۾ ضايع نه ڪريون، ۽ جڏهن بخت جي ڳالهه اچي ته مايوس ٿيڻ بدران ان جي سست رفتاريءَ کي قدرت جي رضا سمجهي محنت جاري رکون.

ياد رکو، وقت ڪڏهن ترسي نٿو ۽ بخت ڪڏهن ڊڪي نٿو. انهن ٻنهي جي وچ ۾ توازن پيدا ڪرڻ ئي اصل دانائي آهي.

عمل وقت، بخت تخت تي،

رک حاوي، هوش همت کي۔

____________

شاعر ۽ ڪالم نگار حڪيم پريم چاندواڻي سنڌ جي لاڙڪاڻي ضلعي جي ڏوڪري شھر ۾ رھي ٿو