نوجوانن کي پنهنجي ڌرتي، تعليم ۽ مستقبل کي بچائڻ لاءِ سياست ۾ اچڻو ئي پوندو

سياست رڳو اقتدار جي راند ناھي. اِھا روزاني زندگيءَ جي فيصلن ۽ قوم ۽ ڌرتيءَ جي گڏيل مستقبل لاءِ آواز اُٿارڻ ۽ جاکوڙ ڪرڻ جو نالو آھي. سياست جي خرابين کان ڀڄڻ ڪو حل ناهي. نوجوانن کي پنهنجي ڌرتي، تعليم ۽ مستقبل کي بچائڻ لاءِ سياست ۾ باشعور شموليت اختيار ڪرڻي پوندي، ڇاڪاڻ ته اڄ جي خاموشيءَ سبب سڀاڻي وڏي قيمت ڀرڻي پوندي. 

لال جان ميگهواڙ

سياست لفظ کان گھڻا ماڻھو ايئن ڀڄن ٿا، ڄڻ اُها ڪا گندي، خطرناڪ يا بيڪار شئي هجي. حقيقت ۾ اُها اسان جي روزمرہ زندگيءَ جو اهڙو حصو آهي، جنهن کان ڪوبه انسان بچي نٿو سگهي. جنھن واٽ تي اسان روز گهمون ٿا، جنهن اسڪول ۾ اسان جا ٻار پڙهن ٿا، جيڪا اسپتال اسان کي بيماريءَ ۾ سنڀالي ٿي، جنهن بجليءَ تي اسان جا گهر روشن ٿين ٿا، اِهي سڀ شيون سياست جي فيصلن مان ئي جنم وٺن ٿيون. تنهنڪري جڏهن اسان چئون ٿا ته “اسان سياست کان پري رهون ٿا”، تڏهن حقيقت ۾ اسان اُن سياست کي رد نه ٿا ڪريون، بلڪه رڳو فيصلي ڪرڻ جو حق ٻين جي هٿ ۾ ڏئي ڇڏيون ٿا. اهو خاموش فيصلو به هڪ سياسي فيصلو آهي، جيتوڻيڪ اسان اُن کي سياست جو نالو نه ٿا ڏيون.

نوجوان ڪنهن به قوم جي سڀ کان وڏي طاقت هوندا آهن. اُنهن ۾ اُهو جوش، اُها توانائي ۽ مستقبل لاءِ اھڙو خواب هوندو آهي، جيڪو ڪنهن به سماج کي بدلائي سگهي ٿو. تاريخ ۾ جيڪي به وڏيون سماجي ۽ سياسي تبديليون آيون آهن، اُنهن جي پويان اڪثر نوجوانن جي اُتساهه، همت ۽ قربانيءَ جو هٿ رهيو آهي.  ڀلي اُهي حقن جون تحريڪون هجن، تعليمي سڌارا هجن، يا وري وطن دوست جدوجهدون. پر جيڪڏهن اِهي ئي نوجوان سياست کان پاسو ڪري وٺن، ته پوءِ اهو خال اھڙا ماڻهو ڀري ويندا آهن، جن جي ترجيح قوم جي ڀلائي نه، پر پنهنجو ذاتي مفاد هوندو آهي. تاريخ شاهد آهي ته جتي به نوجوانن سياست کان منهن موڙيو آهي، اُتي طاقت اهڙن هٿن ۾ هلي وئي آهي، جن اُنَ کي عوام جي خدمت بجاءِ پنهنجي جاگير سمجهي کنيو آهي. نوجوانن لاءِ سياست ۾ حصو وٺڻ جو پهريون اهم سبب اِهو آهي ته اِهي ئي ماڻهو آهن، جيڪي مستقبل جي سڀ کان وڌيڪ قيمت ادا ڪندا. اڄ جا ورتل فيصلا ماحوليات بابت هجن يا تعليم بابت، معيشت بابت هجن يا ٽيڪنالاجي بابت، انهن جو اثر ايندڙ ڏهاڪن تائين رهندو، ۽ اُهو اثر سڀ کان وڌيڪ اُنهن ئي نوجوانن تي پوندو، جيڪي اڄ پاسو ڪري ويهي رهيا آهن. جيڪڏهن هو پاڻ اُنَ ٽيبل تي موجود نه هوندا، جتي فيصلا ٿي رهيا هوندا، ته پوءِ اُهي فيصلا سندن مرضيءَ کان سواءِ، سندن مفاد جي خلاف ٿي ويندا. جنهن دور ۾ ڪا به قوم پنهنجي نوجوان نسل جي راءِ کان سواءِ فيصلا ڪري، اُها قوم اصل ۾ پنهنجي مستقبل کي ماضيءَ جي هٿن ۾ ڏئي ڇڏي ٿي.

ٻي اهم ڳالهه آئون سمجهان ٿو ته اِها آهي ته سياست رڳو اليڪشن، ووٽ يا اقتدار جو نالو ناهي. سياست جو اصل مطلب آهي پنهنجي سماج جي معاملن ۾ باشعور شموليت. ڪو نوجوان جيڪڏهن پنهنجي پاڙي جي صفائيءَ لاءِ آواز اٿاري ٿو، ڪنهن اسڪول جي بدحاليءَ خلاف لکي ٿو، يا ڪنهن سماجي بيانصافيءَ خلاف پُر امن احتجاج ڪري ٿو، ته اُهو به سياست ئي ڪري رهيو آهي. رڳو انداز مختلف آهي. سياست جو دائرو حڪومت جي ايوانن کان وٺي پاڙي جي گهٽيءَ تائين پکڙيل آهي، ۽ نوجوان هر سطح تي ان ۾ ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا. ڪنهن يونيورسٽيءَ جي شاگرد يونين ۾ حصو وٺڻ، ڪنهن سماجي مسئلي تي دستخط مهم/ تحريڪ هلائڻ، يا وري پنهنجي ڳوٺ جي پاڻيءَ جي مسئلي تي آواز اٿارڻ،  اِهي سڀ سياست جا ننڍا پر اهم روپ آهن، جيڪي وڏي تبديليءَ جي پيڙهه بڻجن ٿا.

نوجوانن جي سياست ۾ شموليت انهن اندر اُهي خاصيتون به پيدا ڪري ٿي، جيڪي هڪ باشعور شهريءَ لاءِ لازمي هونديون آهن.  تنقيدي سوچ، مسئلن کي سمجهڻ جي صلاحيت، ٻين جي راءِ کي برداشت ڪرڻ جو ظرف، ۽ گڏيل مقصد لاءِ گڏجي ڪم ڪرڻ جو هنر. سياست انسان کي اِهو سيکاري ٿي ته دنيا ڪا سادي، سفيد يا ڪاري ناهي؛ هر مسئلي جا ڪيترائي پاسا هوندا آهن، ۽ حل لاءِ ٻين جي راءِ ٻڌڻ ۽ ڀائيچاري جي ضرورت هوندي آهي. اهو تجربو نوجوان کي رڳو ڪنهن سياسي ڪارڪن نه، پر هڪ وڌيڪ سمجهدار، وڌيڪ برداشت وارو ۽ وڌيڪ ذميدار انسان بڻائي ٿو.

آئون ڏسان پيو ته اڄ جي دور ۾، جتي سوشل ميڊيا هر ننڍي وڏي ڳالهه کي منٽن ۾ عالمي مسئلو بڻائي ڇڏي ٿو، اُتي نوجوانن کي اِهو موقعو آهي ته هو پنهنجي راءِ کي وسيع پليٽ فارم تائين پهچائين، پنهنجي دور جي مسئلن تي بحث ڇيڙين، ۽ تبديليءَ لاءِ اهڙو دٻاءُ پيدا ڪن، جيڪو گذريل دورن ۾ ممڪن ئي نه هو. گذريل دور ۾ آواز اٿارڻ لاءِ رسالو، اخبار يا وڏو پليٽ فارم گهربل هوندو هو، پر اڄ هڪ عام نوجوان به پنهنجي موبائل فون سان لکين ماڻهن تائين پنهنجي ڳالهه پهچائي سگهي ٿو. اهو موقعو، جيڪڏهن سمجهه ۽ ذميداريءَ سان استعمال ڪجي، ته سماجي تبديليءَ جو زبردست وسيلو بڻجي سگهي ٿو. اهو به سچ آهي ته سياست ۾ شموليت جا پنهنجا خطرا ۽ ڏکيائيون به آهن، ۽ اِهو انصاف پسنديءَ جي تقاضا آهي ته اُن کي به مڃجي. ڪيترن سماجن ۾ سياست پئسي، طاقت، ۽ ذاتي مفادن جي اهڙي رانديءَ بڻجي وئي آهي، جتي ايماندار ۽ باصلاحيت نوجوان يا ته پاسي ٿي وڃن ٿا، يا وري اُنَ ئي بگڙيل نظام جو حصو بڻجي پنهنجو اصل مقصد وڃائي وٺن ٿا. ڪيترن ئي نوجوانن اِهو ڏٺو آهي ته سياست ۾ اچڻ کان پوءِ اُنهن جا اُهي ئي خواب، جن لاءِ هو ميدان ۾ لٿا هئا، پيسي ۽ اقتدار جي سياست جي هيٺ دٻجي ويا. اهڙا مثال نوجوانن ۾ اِها مايوسي پيدا ڪن ٿا ته “سياست ۾ ايماندار انسان جو ڪم ناهي”.

ڪجهه ماڻهن جو اِهو خيال به آهي ته نوجوانن کي پهريان پنهنجي تعليم، ڪيريئر ۽ معاشي مضبوطي تي ڌيان ڏيڻ گهرجي، ۽ سياست ۾ اُنَ وقت شامل ٿيڻ گهرجي، جڏهن اُهي پنهنجي پيرن تي بيهي چڪا هجن،  ڇاڪاڻ ته اڻپختي عمر ۾ سياسي وابستگي جذباتي ۽ غير سوچيل فيصلن ڏانهن به وٺي وڃي سگهي ٿي. اهو نقطه نظر پڻ پنهنجي جاءِ تي وزن رکي ٿو، ۽ ان کي نظرانداز ڪرڻ به مناسب ناهي. اهڙا ماڻهو اهو به چون ٿا ته جذباتي نعرن جي پويان هلڻ بجاءِ، نوجوانن کي پهريان مسئلن جي گهرائيءَ کي سمجهڻ گهرجي، تحقيق ڪرڻ گهرجي، ۽ پوءِ ئي ڪو موقف اختيار ڪرڻ گهرجي  ورنه جذبات ۾ ڪيل فيصلا ڪيترائي ڀيرا اُلٽو نتيجو ڏئي سگهن ٿا. پر انهن سڀني خطرن جي باوجود، مڪمل طور تي پاسو ڪرڻ ڪو حل ناهي. جيڪڏهن ڪوٺيءَ ۾ گندگي هجي، ته اُن مان نڪرڻ حل نه آهي، بلڪه اُنَ کي صاف ڪرڻ حل آهي. اهڙي طرح، جيڪڏهن سياست ۾ خرابيون موجود آهن، ته اُنَ کان پري ٿيڻ بجاءِ، اُنَ ۾ شامل ٿي، پنهنجي ايمانداري ۽ سوچ سان اُنَ خرابيءَ کي گهٽائڻ جي ڪوشش وڌيڪ عقلمنديءَ وارو رستو آهي. جيڪڏهن هر ايماندار نوجوان اِها ئي سوچ رکي ته “آئون سياست کان پري رهندس”، ته پوءِ سياست جو ميدان مڪمل طرح انهن ماڻهن جي حوالي ٿي ويندو، جن جي نيت صاف ناهي. آئون سمجهان ٿو ته نوجوانن کي اِها ڳالهه به سمجهڻ گهرجي ته سياست ۾ شموليت جو مطلب ڪنهن هڪ پارٽيءَ سان انڌي وابستگي ناهي، پر پنهنجي وطن، پنهنجي ڌرتي، پنهنجي سماج ۽ پنهنجي مستقبل بابت باشعور راءِ رکڻ ۽ اُنَ راءِ جي بنياد تي فيصلا ڪرڻ آهي. هڪ باشعور ووٽر، هڪ باشعور شهري، ڪنهن به قوم جي بنياد جو پٿر هوندو آهي. جيڪڏهن نوجوان پنهنجي معاشري جي مسئلن کي سمجهڻ، اُنهن تي بحث ڪرڻ ۽ اُنهن جي حل لاءِ آواز اٿارڻ شروع ڪن، ته آهستي آهستي اُهو ساڳيو سماج، جيڪو اڄ مسئلن ۾ ڦاٿل نظر اچي ٿو، سڌاري ڏانهن وک وڌائي سگهي ٿو.

تعليمي ادارن ۾ به سياسي شعور کي همٿائڻ اهم آهي، ڪنهن پارٽيءَ جي حمايت ۾ نہ، پر مباحثن، مذاڪرن ۽ سوچ جي آزاديءَ جي معني ۾. جن سماجن ۾ شاگردن کي سوال پڇڻ، بحث ڪرڻ ۽ راءِ ڏيڻ جي آزادي ملي ٿي، اُتي نسل به وڌيڪ باشعور ٿي اُڀري ٿو، ۽ اُهو ئي شعور اڳتي هلي هڪ صحتمند جمهوري نظام جي بنياد بڻجي ٿو.

جيڪا قوم پنهنجي نوجوانن کي سياست کان پري رکي ٿي، اُها حقيقت ۾ پنهنجي مستقبل کان به پري ٿي وڃي ٿي. سياست ۾ نوجوانن جي شموليت ڪا اختياري ڳالهه ناهي، پر اُها هڪ ذميداري آهي پنهنجي پاڻ لاءِ، پنهنجي ايندڙ نسل لاءِ، ۽ پنهنجي ڌرتيءَ لاءِ. جيڪو نوجوان اڄ خاموش ويهي رهي ٿو، اُهو سڀاڻي پنهنجي ئي خاموشيءَ جي قيمت ادا ڪندو؛ ۽ جيڪو نوجوان اڄ آواز اٿاري ٿو، سمجهه سان، ذميداريءَ سان ۽ خلوص سان، اُهو ئي سڀاڻي جي تاريخ لکندو.

_____________

ليکڪ ٽنڊي باگي سان تعلق رکندڙ مئٽرڪ جو شاگرد ۽ سُجاڳ ٻار تحريڪ جو جنرل سيڪريٽري آھي