پوليس اسٽيشنن ۽ فوجي بئرڪن تي ٿيندڙ هر حملي ۾ وڏي انگ ۾ گهر، دڪان ۽ خانگي گاڏيون تباهه ٿي وڃن ٿيون. هن صورتحال ڪيترن ئي اسپتالن کي به نقصان پهچايو آهي ۽ انهن کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪيو آهي.
ايران ۾ جنگ جي صرف 5 ڏينهن ۾ مارجي ويلن جو انگ هڪ هزار کان وڌي ويو آهي. ڪوبه ماڻهو انهن زندگين ۽ خاندانن کي پهچندڙ نقصان جو ازالو نٿو ڪري سگهي.
ايران تي ٿيل ٻنهي حملن ۾، ٽرمپ ۽ نيتن ياهو انهن ايراني احتجاج ڪندڙن جي حمايت تي ڀروسو ڪيو هو جيڪي بنيادي تبديليءَ جو مطالبو ڪن ٿا. پر سندن حساب ڪتاب صحيح نه نڪتا. ڪجهه احتجاج ڪندڙ تهران ڇڏي ويا آهن.
علي رضا بهرامي، ايشيا اين (AsiaN) جو نمائندو
تهران: ايران ۾ سياري جو آخري مهينو ڪرسمس جي ڏينهن وانگر هوندو آهي. پارسي نئون سال (نوروز) بهار جي پهرين ڏينهن کان شروع ٿيندو آهي. ان ڪري، سياري جا آخري هفتا نئين سال جي موڪلن جي جوش ۽ خروش ۽ تيارين سان ڀرپور هوندا آهن؛ پر هن سال اهڙو ڪوبه آثار نظر نٿو اچي، ڇاڪاڻ ته جنگ پنهنجي تشدد سان انساني زندگيءَ کي سخت متاثر ڪيو آهي.
تهران فضائي حملن سبب سخت متاثر ٿيو آهي، جيئن نوَ مهينا اڳ 12 ڏينهن واري جنگ ۾ ٿيو هو، پر هي شهر اڃا تائين ان دور واري خاموشيءَ ڏانهن ناهي موٽيو؛ جيتوڻيڪ جنگ شروع ٿيڻ جي 48 ڪلاڪن کان به گهٽ وقت اندر عام گهرن کي پڻ ميزائل حملن جو نشانو بڻايو ويو.
آمريڪا ۽ اسرائيل صحيح آهن ته سندن فوجون اڃا تائين رهائشي عمارتن کي نشانو نه ٿيون بڻائين، سواءِ ڪن مخصوص حالتن جي جتي ڪنهن شخصيت کي نشانو بڻائڻو هجي. پر مسئلو اهو آهي ته انهن اهڙا نوان ٽارگيٽ مقرر ڪيا آهن جتي گهرن جي تباهي ۽ عام ماڻهن جو موت هڪ معمولي ڳالهه بڻجي وئي آهي: يعني شهري پاڙن ۾ پوليس اسٽيشنن تي حملا.
پوليس اسٽيشنن ۽ فوجي بئرڪن جي ڪري، انهن تي ٿيندڙ هر حملي ۾ وڏي انگ ۾ گهر، دڪان ۽ خانگي گاڏيون تباهه ٿي وڃن ٿيون. هن صورتحال ڪيترن ئي اسپتالن کي به نقصان پهچايو آهي ۽ انهن کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪيو آهي. اسپتال مان نون ڄاول ٻارن جي منتقلي جي منظرن ماڻهن کي غمگين ڪري ڇڏيو.
پر هن غلط اندازي (miscalculation) جي انتها ڏکڻ ايران جي هڪ ننڍڙي شهر ۾ ٿي. انهن سپاهه پاسداران (IRGC) جي هڪ تفريحي ڪمپليڪس تي حملو ڪيو، جڏهن ته ان جو هڪ حصو گذريل سال کان نياڻين جي پرائمري اسڪول لاءِ مخصوص ٿيل هو. ان حملي ۾ 6 کان 9 سالن جون 100 کان وڌيڪ نياڻيون شهيد ٿي ويون. هن حملي جي تصويرن ۽ ٻارن جي قبرن جي تياري واري منظر سڄي دنيا ۾ وڏو پڙاڏو پيدا ڪيو.
بهرحال، تهران ۾ زندگي رڪجي ناهي وئي. روزمره جي ضرورتن جا دڪان ۽ سروس سينٽر سرگرم آهن. مثال طور، گاڏين جا شيشا تبديل ڪرڻ وارا دڪان تمام مصروف آهن.
پر گذريل ڪجهه ڏينهن جي حملن تهران جي بازار جو هڪ حصو به تباهه ڪري ڇڏيو آهي. تنهن ڪري، نئين سال کان اڳ واري جوش ۽ خروش جي ڪا خبر ناهي، ڇاڪاڻ ته اهي شيون هاڻي اوليت ۾ ناهن رهيون. تهران جا ڪجهه رهواسي شهر ڇڏي ٻين شهرن ڏانهن هليا ويا آهن. گهرن تي حملن کانپوءِ هن رجحان ۾ شدت آئي آهي.
جيڪي ماڻهو شهر ۾ رهجي ويا آهن، اهي گهرن ۾ رهڻ کي ترجيح ڏين ٿا. 5 ڏينهن اڳ، پهرين حملي کانپوءِ، مان پنهنجي ڪم واري جاءِ جي ويجهو هڪ پوسٽ آفيس ويو هئس ته جيئن ٻين شهرن ڏانهن ٻه پارسل (ڪتاب) موڪلي سگهان. هاڻي اها پوسٽ آفيس پوليس هيڊ ڪوارٽر تي حملي کانپوءِ اڌ تباهه ٿي چڪي آهي. ظاهر آهي ته شهر جي رستن تي سفر ڪرڻ هاڻي خطرناڪ بڻجي ويو آهي.
تهران جي سياحتي مرڪزن مان هڪ تاريخي “گلستان پيلس” آهي جيڪو تهران بازار جي ويجهو آهي. هي هڪ تاريخي يادگار آهي جيڪو يونيسڪو جي فهرست ۾ شامل آهي. ايراني عدليه تي ٿيل ميزائل حملي جي زوردار لهر سبب ان کي به نقصان پهتو آهي. مون اتي جي هڪ آفيسر سان فون تي ڳالهايو، سندن اندازو آهي ته مرمت لاءِ اهو 5 سالن تائين بند رهندو، جنهن تي 30 ملين ڊالر خرچ ايندو.
جڏهن جنگ ختم ٿيندي، تڏهن گهڻو انفراسٽرڪچر (بنيادي ڍانچو) تباهه ٿي چڪو هوندو. پر انساني زندگيون اهي آهن جن جي ڪا قيمت نٿي لڳائي سگهجي. ايران ۾ جنگ جي صرف 5 ڏينهن ۾ مارجي ويلن جو انگ هڪ هزار کان وڌي ويو آهي. ڪوبه ماڻهو انهن زندگين ۽ خاندانن کي پهچندڙ نقصان جو ازالو نٿو ڪري سگهي. سياستدان هڪ ٻئي سان وڙهڻ جو فيصلو ڪن ٿا ۽ عام ماڻهو قرباني جو ٻڪر بڻجي وڃن ٿا. هي جنگ جو بي رحم چهرو آهي. جنگ جو حقيقي چهرو!
جنگ جا حساب ڪتاب ۽ انساني زندگيون
ايران تي ٿيندڙ ٻنهي حملن ۾، ٽرمپ ۽ نيتن ياهو انهن ايراني احتجاج ڪندڙن جي حمايت تي ڀروسو ڪيو هو جيڪي بنيادي تبديليءَ جو مطالبو ڪن ٿا، خاص ڪري هن دور ۾. پر سندن حساب ڪتاب صحيح نه نڪتا. ڪجهه احتجاج ڪندڙ تهران ڇڏي ويا آهن، ۽ اهو فطري آهي ته جنگ جي صورتحال خوف ۽ احتياط پيدا ڪري ٿي. شهر ۾ منهنجي ملاقات اهڙن ماڻهن سان ٿي جيڪي ايراني سرڪاري عملدارن کي هن صورتحال جو ذميوار سمجهن ٿا. ٻيو گروپ وري ٽرمپ ۽ نيتن ياهو جي زيادتين کي بنيادي سبب قرار ڏئي ٿو. پر ٽئين گروپ جو ذهن منجهيل هو ۽ هو اهو فرق نه پئي ڪري سگهيا ته ڇا صحيح آهي. اهي ٽئي گروپ ڌماڪن جي آوازن کان خوفزده هئا.
شاھديون اهو به ظاهر ڪن ٿيون ته ايران تي حملو ڪندڙن پاران عليحدگي پسند گروپن، خاص ڪري عراق جي ڪردستان واري علائقي مان، زميني حملي جي منصوبابندي ڪئي وئي هئي. پر گذريل ڏينهن ۽ اڄوڪي رويي مان ظاهر ٿيو ته اهي آمريڪي فوج جي زميني فوج جو متبادل بڻجڻ لاءِ تيار نه هئا. ٽرمپ انتظاميه اعلان ڪيو آهي ته اها ڪنهن به صورت ۾ زميني جنگ شروع نه ڪندي. شايد انهن بيانن عليحدگي پسند گروپن کي جنگ ۾ حصو وٺڻ بابت بي چين ڪري ڇڏيو.
بهرحال، مغربي ايران جي ڪرد شهرن جي گورنريٽس ۽ فوجي ڇاوڻين کي ميزائل حملن جو نشانو بڻايو ويو، ۽ ايران پڻ عراق ۾ ڪرد گروپن جي هٿيارن جي ذخيرن تي حملا ڪيا.
جنگ ۾ لکيل جملا به ڪيتريون ئي قيمتي زندگيون وڃائي ويهندا آهن.
____________
علي رضا بھرامي سينئر صحافي آھي. ھن آرٽيڪل جو ذريعو The asiaN
