ڇا سنڌ ۾ واقعي ڪتاب پڙهڻ جو لاڙو گهٽجي ويو آهي؟ هڪ تحقيقي جائزو
اها هڪ عام راءِ بڻجي وئي آهي ته ڊجيٽل دور جي اچڻ سان ڪتابن جو قدر گهٽجي ويو آهي، پر انگ اکر ۽ زميني حقيقتون ڪنهن ٻيءَ ڪهاڻيءَ طرف اشارو ڪن ٿيون.
سنڌ ۾ لڳندڙ ڪتابي ميلا ۽ اتي ٿيندڙ لکن جو وڪرو ان ڳالهه جي ثابتي آهي ته “ڪتاب اڃا مئو ناهي.” سن جي ميلي جو مثال اهو ٻڌائي ٿو ته جتي نظريو ۽ محبت هجي، اتي ڪتاب سڀ کان وڌيڪ قيمتي تحفو بڻجي وڃي ٿو.
نصير اعجاز
مون ھٿرادو ڏاھپ واري ايپ جيمينيءَ کان سوال ڪيا تہ ڇا دنيا، پاڪستان ۽ سنڌ ۾ ڪتابن پڙھڻ جو لاڙو گھٽجي ويو آھي؟ جيمينيءَ مون کي ھيٺيان جواب ڏنا.
جڏهن اسان عالمي سطح تي ڏسون ٿا ته اهو چوڻ مڪمل طور تي صحيح ناهي ته ماڻهن ڪتاب پڙهڻ ڇڏي ڏنا آهن. ها، پڙهڻ جو انداز تبديل ٿي ويو آهي. اڄ جو انسان ڪاغذي ڪتاب سان گڏوگڏ Kindle، eBooks، ۽ Audiobooks ڏانهن به مائل ٿيو آهي. پر سنڌ ۽ پاڪستان جي تناظر ۾ هي معاملو وڌيڪ گهرو ۽ حيران ڪندڙ آهي.
پاڪستان ۾ ڪتابن جي صورتحال
پاڪستان ۾ اڪثر اهو شڪوو ڪيو ويندو آهي ته مهانگائي ۽ سوشل ميڊيا جي ڪري ماڻهو ڪتابن کان پري ٿي ويا آهن. پر حقيقت اها آهي ته:
ڪراچي انٽرنيشنل بڪ فيئر جهڙن ميلن ۾ لکن جي انگ ۾ عوام جي شرڪت ثابت ڪري ٿي ته پڙهندڙ اڃا موجود آهن.
اردو ۽ انگريزي ادب سان گڏوگڏ مذهبي ۽ تاريخي ڪتابن جي گهرج ۾ مسلسل اضافو ٿي رهيو آهي.
سنڌ جو مثال: هڪ علمي ۽ ادبي سجاڳي
سنڌ ۾ ڪتاب پڙهڻ جو لاڙو نه صرف برقرار آهي، پر ان ۾ هڪ نئين روح ڦوڪجي وئي آهي. مثال طور سن ۾ جي ايم سيد جي سالگرهه تي 15 لکن جا ڪتاب وڪرو ٿيڻ ان ڳالهه جو وڏو ثبوت آهي.
ادبي ميلا (Literary Festivals): ڪراچي لٽريچر فيسٽيول (KLF)، سنڌ لٽريچر فيسٽيول (SLF)، ۽ شيخ اياز ميلو هاڻي صرف ادبي گڏجاڻيون نه، پر هڪ ثقافتي تحريڪ بڻجي ويا آهن. هتي ڪتابن جي اسٽالن تي نوجوانن جو رش ڏسي اهو اندازو لڳائڻ ڏکيو ناهي ته سنڌي سماج ۾ شعور جي لهر اڃا زنده آهي.
سن جو مثال: سن جهڙي ننڍڙي شهر ۾ هڪ ڏينهن اندر 15 لکن جا ڪتاب وڪرو ٿيڻ ڪا معمولي ڳالهه ناهي. اها رقم صرف ڪاغذي وڪرو ناهي، پر ان جو مطلب آهي ته ماڻهو اڃا تائين پنهنجي نظريي، تاريخ ۽ ٻوليءَ سان جڙيل آهن.
ڪتابن جي مقبوليت جا سبب
سنڌ ۾ ڪتابن جو وڪرو وڌڻ جا ڪجهه خاص سبب آهن:
سجاڳي: سنڌي نوجوانن ۾ پنهنجي حقن ۽ تاريخ کي ڄاڻڻ جو شوق وڌيو آهي.
پبلشرن جي محنت: سنڌي ادبي بورڊ، روشني پبليڪيشن، پيڪاڪ پبلشرز، سنسار پبليڪيشن، ڪويتا پبليڪيشن ۽ ٻين ادارن معياري ڪتاب گهٽ قيمت تي دستياب ڪيا آهن.
سوشل ميڊيا جو مثبت استعمال: فيس بڪ ۽ واٽس اپ تي ڪتابن جا ريويوز ۽ پي ڊي ايف فائيل ماڻهن ۾ وڌيڪ تجسس پيدا ڪن ٿا.
نتيجو
اها ڳالهه درست آهي ته اسڪرين (Mobile/TV) اسان جو گهڻو وقت والاريو آهي، پر ڪتاب جي خوشبو ۽ ان جي ورقن مان ملندڙ سڪون جو ڪو به متبادل ناهي. سنڌ ۾ لڳندڙ ڪتابي ميلا ۽ اتي ٿيندڙ لکن جو وڪرو ان ڳالهه جي ثابتي آهي ته “ڪتاب اڃا مئو ناهي.” سن جي ميلي جو مثال اهو ٻڌائي ٿو ته جتي نظريو ۽ محبت هجي، اتي ڪتاب سڀ کان وڌيڪ قيمتي تحفو بڻجي وڃي ٿو.
____________
