موجوده دؤر ۾ ماڻهو تڪڙن نتيجن جا عادي ٿي ويا آهن. ٿوري ناڪامي کين بيزار ڪري ڇڏيندي آهي. معمولي رڪاوٽ سندن حوصلو ختم ڪري ڇڏيندي آهي. جڏهن تہ زندگي هڪ ڊگهو سفر آهي، جنهن ۾ ڪڏهن هموار رستا ملندا آهن تہ ڪڏهن پٿريلا پيچرا. عقل جي تقاضا اها آهي تہ انسان عارضي مشڪلات کي دائمي قسمت نہ سمجهي.
حڪيم پريم چاندواڻي
ڏينهن ڏکن جو، گذري ويندو۔
سج سکن جو، اڀري پوندو۔
زندگيءَ جو سڀ کان وڏو سچ اهو ئي آهي تہ هن دنيا ۾ ڪا بہ شئي هميشہ لاءِ ناهي رهندي. نہ خوشيون دائمي آهن، نہ غم هميشہ جا مهمان. نہ بهار سدائين هوندو نہ گلشن سدائين گلن سان ڀريل رهندو آهي، نہ خزاں سڄي عمر وڻن کي بنان پنن جي رکندي آهي. وقت جي وهڪري ۾ هر حالت، هر ڪيفيت ۽ هر منظر بدلجندو رهي ٿو. ھيءَ ابدي حقيقت آھي تہ ڏکن جا ڏينهن بہ گذري ويندا آهن ۽ سُکن جو سج بہ آخرڪار اڀري پوندو آهي.
جڏهن انسان ڪنهن ڏک، محرومي، ناڪامي يا اونداهي دؤر مان گذرندو آهي، تڏهن کيس لڳندو آهي ڄڻ هيءَ رات ڪڏهن ختم ئي نہ ٿيندي. ڏک جو هر پل سالن جيترو ڊگهو محسوس ٿيندو آهي. مايوسيءَ جا بادل دل ۽ دماغ تي ايترو ڇانئجي ويندا آهن جو اميد جو هڪ ڪرڻو بہ نظر ناهي ايندو۔ پر تاريخ، فطرت ۽ زندگيءَ جو هر تجربو اهو ٻڌائي ٿو تہ ڪنهن بہ رات کي دائمي رهڻ جو اختيار حاصل ناهي. سج کي ضرور اڀرڻو ئي هوندو آهي.
فطرت جو نظام بہ اسان کي هر روز اها تعليم ڏئي ٿو. رات جي ڪاري چادر ڪيتري بہ گهري ڇو نہ هجي، صبح جي روشني ان کي چيري نڪري ايندي آهي. سخت سياري کان پوءِ بهار اچي ٿو، خشڪ زمين تي مينهن وسي ٿو ۽ سڪل ٽاريون وري سايون ٿي وڃن ٿيون. جيڪڏهن فطرت ۾ تبديلي هڪ قانون آهي، تہ پوءِ انساني زندگي ان قانون کان ڪيئن آزاد ٿي سگهي ٿي؟
تاريخ جا وڏا انسان بہ ڏکن، آزمائشن ۽ محرومين مان گذريا آهن. جن ماڻهن دنيا کي نوان رستا ڏيکاريا، انهن مان گهڻن پنهنجي زندگيءَ جا ڏکيا ڏينهن برداشت ڪيا. پر انهن مايوسيءَ کي پنهنجي قسمت نہ بڻايو. انهن کي يقين هو تہ وقت هميشہ هڪ جهڙو نہ رهندو آهي. انهيءَ يقين کين اڳتي وڌڻ جي همت ڏني ۽ آخرڪار انهن جي صبر جو ڦل کين مليو.
اسان جي سماج ۾ بہ ڪيترائي اهڙا ماڻهو ملن ٿا جيڪي سخت حالتن جي باوجود اميد جو دامن هٿان نٿا ڇڏين. غربت، بيماري، ناانصافي ۽ محرومين جي باوجود هو زندگيءَ جي جنگ جاري رکن ٿا. انهن کي خبر هوندي آهي تہ هي وقت بہ گذري ويندو. اهو ئي يقين کين ٽٽڻ کان بچائيندو آهي. اميد دراصل انسان جي اندر جو اهو چراغ آهي، جيڪو اونداهين کي مڪمل فتح حاصل ڪرڻ نٿو ڏئي.
افسوس اهو آهي جو موجوده دؤر ۾ ماڻهو تڪڙن نتيجن جا عادي ٿي ويا آهن. ٿوري ناڪامي کين بيزار ڪري ڇڏيندي آهي. معمولي رڪاوٽ سندن حوصلو ختم ڪري ڇڏيندي آهي. جڏهن تہ زندگي هڪ ڊگهو سفر آهي، جنهن ۾ ڪڏهن هموار رستا ملندا آهن تہ ڪڏهن پٿريلا پيچرا. عقل جي تقاضا اها آهي تہ انسان عارضي مشڪلاتن کي دائمي قسمت نہ سمجهي.
هي شعر رڳو فرد لاءِ نہ، پر قومن لاءِ بہ هڪ پيغام آهي. قومون بہ ڪڏهن بحرانن، اقتصادي مسئلن، انتشار ۽ مايوسين مان گذرنديون آهن. پر جيڪڏهن انهن وٽ اميد، اتحاد ۽ محنت جو سرمايو موجود هجي تہ انهن جا ڏکيا ڏينهن ختم ٿي ويندا آهن. دنيا جي ترقي يافتہ قومن جي تاريخ پڙهجي تہ معلوم ٿيندو تہ انهن بہ ڏکيا دؤر ڏٺا، پر انهن حالتن کي پنهنجي مستقبل جو فيصلو نہ بڻايو.
وقت جي اها خاصيت آهي تہ هو ڪنهن جي لاءِ بيهي نٿو رهي. جيڪو اڄ غريب آهي، سڀاڻي خوشحال ٿي سگهي ٿو. جيڪو اڄ مايوس آهي، سڀاڻي ڪاميابيءَ جو مثال بڻجي سگهي ٿو. جيڪو اڄ اونداهين ۾ بيٺو آهي، سڀاڻي روشنيءَ جي وچ ۾ هوندو. ان ڪري ڏک جي گهڙيءَ ۾ صبر ۽ سکن جي گهڙيءَ ۾ شڪر انسان جي سڀ کان وڏي دانائي آهي.
هي سٽون دراصل اميد، حوصلي ۽ وقت جي فلسفي جو نچوڙ آهن. اهي اسان کي سيکارين ٿيون تہ حالتن کان هار نہ مڃجي، ڇو تہ حالتون بدلجنديون آهن. وقت جي ڦيٿي کي ڪنهن هڪ حالت تي روڪي نٿو سگهجي. اڄ جيڪڏهن زندگي آزمائش آهي تہ سڀاڻي آسائش بہ ٿي سگهي ٿي.
آخر ۾ اهو ئي چئبو تہ زندگيءَ جي هر اونداهي گهڙيءَ ۾ هنن سٽن کي دل ۾ ورجائڻ گهرجي۔
“ڏينهن ڏکن جو گذري ويندو،
سج سکن جو اڀري پوندو۔”
ڇو تہ اميد ئي اهو پل آهي، جيڪو انسان کي ڏکن کان سک، اونداهيء کان روشنيء ۽ نااميديءَ کان ڪاميابيءَ تائين وٺي وڃي ٿو. وقت جي وهڪري ۾ هر درد، هر تڪليف ۽ هر آزمائش هڪ ڏينهن ماضيءَ جو قصو بڻجي ويندي، پر اميد سان جيئندڙ انسان جي حوصلي جي ڪهاڻي هميشہ زنده رهندي آهي۔
___________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو
