هوا مان پاڻيءَ جي پيداوار: جديد ٽيڪنالاجي سنڌ ۾ بہ انقلاب آڻي سگھي ٿي
هوا مان پاڻي پيدا ڪرڻ جي ٽيڪنالاجي هن وقت دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ استعمال ٿي رهي آهي. هيءَ ٽيڪنالاجي مستقبل ۾ سنڌ جي ٿر جهڙن علائقن لاءِ به هڪ معجزو ثابت ٿي سگهي ٿي، جتي هوا ۾ گھِم ته موجود آهي پر زميني پاڻي کارو يا اڻلڀ آهي.
هوا مان پاڻي پيدا ڪرڻ جي ٽيڪنالاجي، جنهن کي Atmospheric Water Generation (AWG) چيو وڃي ٿو، هن وقت دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ استعمال ٿي رهي آهي. ملائيشيا سميت گڏيل عرب امارات، اسرائيل ۽ آمريڪا جهڙا ملڪ هن ٽيڪنالاجي ۾ اڳڀرا آهن.
وڌندڙ عالمي گرمي پد ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جي ڪري، دنيا هاڻي اهڙن ذريعن طرف وڌي رهي آهي جيڪي اڻ کٽ هجن. انهن مان هڪ اهم ذريعو اسان جي چوڌاري موجود “هوا” آهي. سائنسي اندازي مطابق، زمين جي وايومنڊل (Atmosphere) ۾ هر وقت لڳ ڀڳ 12,900 ڪعبي ڪلوميٽر تازو پاڻي بخارن جي صورت ۾ موجود هوندو آهي.
ائٽماسفيرڪ واٽر جنريٽر (AWG) ڇا آهي؟
هي هڪ اهڙي مشين آهي جيڪي هوا ۾ موجود گھِم يا نمي (Humidity) کي ڪڍي ان کي پيئڻ جي صاف پاڻيءَ ۾ تبديل ڪري ٿي. هن جو ڪم ڪرڻ جو طريقو گهڻو ڪري ايئر ڪنڊيشنر يا ڊي-هوميڊي فائير (Dehumidifier) جهڙو هوندو آهي.
ٿڌو ڪرڻ جو عمل (Condensation): مشين هوا کي اندر ڇڪي ان کي ٿڌو ڪري ٿي، جنهن سان هوا ۾ موجود بخار پاڻيءَ جي ڦڙن ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.
صفائي (Filtration): ان پاڻيءَ کي ڪاربان فلٽرز ۽ الٽرا وائلٽ (UV) لائيٽ ذريعي جراثيمن کان پاڪ ڪيو ويندو آهي.
معدنيات جو اضافو (Mineralization): آخر ۾، پاڻيءَ ۾ ضروري معدنيات جهڙوڪ ڪئلشيم ۽ ميگنيشيم شامل ڪيا ويندا آهن ته جيئن اهو صحت لاءِ مفيد بڻجي.
ملائيشيا ۽ ٻين ملڪن ۾ هن ٽيڪنالاجيءَ جو استعمال
ملائيشيا جهڙن ملڪن ۾، جتي هوا ۾ گھِم جو تناسب (Humidity Level) تمام گهڻو هوندو آهي، اتي هيءَ ٽيڪنالاجي تمام گهڻي ڪارائتي آهي.
ملائيشيا: هتي ڪيتريون ئي خانگي ڪمپنيون ۽ اسٽارٽ اپس جهڙوڪ Water-Gen جي تعاون سان ڪم ڪري رهيا آهن. ملائيشيا جي موسم هتي هن ٽيڪنالاجي کي سستو بڻائي ٿي، ڇاڪاڻ ته جيتري گھِم وڌيڪ هوندي، اوترو گهٽ بجليءَ سان وڌيڪ پاڻي پيدا ٿي سگهندو.
گڏيل عرب امارات (UAE): ابوظهبي ۾ “ماجدي ريسرچ پروجيڪٽ” تحت اهڙا فارم لڳايا ويا آهن جيڪي صرف هوا مان روزانو هزارين ليٽر پاڻي پيدا ڪن ٿا.
اسرائيل: اسرائيلي ڪمپني Watergen هن وقت دنيا جي اڳواڻ آهي، جنهن جون مشينون پوئتي پيل علائقن کان وٺي جديد شهرن تائين استعمال ٿي رهيون آهن.
هن ٽيڪنالاجيءَ جا فائدا
قدرتي ذريعن تي گهٽ بار: هي زيرِ زمين پاڻي يا دريائن تي انحصار گهٽ ڪري ٿي.
هر ھنڌ دستيابي: هيءَ مشين ڪٿي به لڳائي سگهجي ٿي، چاهي اتي پاڻيءَ جي پائپ لائن هجي يا نه.
صاف ۽ محفوظ: هي پاڻي ڪيميائي مادي کان پاڪ ۽ پيئڻ لاءِ محفوظ هوندو آهي.
چئلينجز
هن جو سڀ کان وڏو چئلينج بجليءَ جو استعمال آهي. پر هاڻي ڪيتريون ئي ڪمپنيون ان کي سولر انرجي (شمسي توانائي) سان جوڙي رهيون آهن، جنهن سان پاڻيءَ جي پيداوار جي قيمت لڳ ڀڳ ٻُڙي ٿي وڃي ٿي.
ائٽماسفيرڪ واٽر جنريٽر (AWG) مختلف سائيزن ۽ گنجائشن ۾ دستياب آهن، جيڪي گهريلو ضرورتن کان وٺي صنعتي سطح تائين پاڻي مهيا ڪري سگهن ٿا. انهن کي بنيادي طور تي ٽن وڏن قسمن ۾ ورهايو ويو آهي:
گھريلو ۽ آفيس لاءِ ننڍي سائيز: اهي مشينون ڏسڻ ۾ عام “واٽر ڊسپينسر” جهڙيون هونديون آهن ۽ گهرن يا ننڍين آفيسن لاءِ بهترين آهن. اهي روزانو 20 کان 30 ليٽر تائين پاڻي ٺاهي سگهن ٿيون. اهي پورٽيبل هونديون آهن، بجلي تي هلنديون آهن ۽ انهن ۾ پاڻي صاف ڪرڻ لاءِ فلٽر ۽ UV سسٽم لڳل هوندو آهي.
وچولي سائيز جا ماڊل: اهي ماڊل اسڪولن، ننڍن ڪارخانن يا وڏن گهرن لاءِ استعمال ٿيندا آهن. اهي روزانو 100 کان 500 ليٽر تائين پاڻي پيدا ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا. جتي ماڻهن جو تعداد وڌيڪ هجي، اتي هي سسٽم تمام ڪارائتو ثابت ٿيندا آهن.
وڏي پيماني وارا صنعتي ماڊل : اهي وڏا پلانٽ هوندا آهن جيڪي خاص طور تي اهڙن علائقن لاءِ ٺاهيا ويندا آهن جتي پاڻي جي سخت کوٽ هجي يا وڏي آبادي کي پاڻي پهچائڻو هجي. اهي روزانو 1,000 ليٽر کان وٺي 10,000 ليٽر (۽ ان کان به وڌيڪ) پاڻي بڻائي سگهن ٿا. اهي ريگستاني علائقن، فوجي ڪيمپن، اسپتالن ۽ زرعي مقصدن لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن. اهي پلانٽ اڪثر ڪري وڏن ڪنٽينرن جي صورت ۾ هوندا آهن.
انھن جي ڪارڪردگيءَ جو دارومدار هوا ۾ موجود گھِم ۽ گرمي پَد تي هوندو آهي. جيڪڏهن هوا ۾ گهم وڌيڪ هوندي ته پاڻي وڌيڪ مقدار ۾ ٺهندو. ننڍيون مشينون عام بجلي تي هلن ٿيون، جڏهن ته وڏن پلانٽس کي هلائڻ لاءِ سولر انرجي (شمسي توانائي) هڪ بهترين ۽ سستو حل آهي.
سنڌ ۾ ھن ٽيڪنالاجيءَ جو فائدو
هي ٽيڪنالاجي مستقبل ۾ سنڌ جي ٿر جهڙن علائقن لاءِ به هڪ معجزو ثابت ٿي سگهي ٿي، جتي هوا ۾ گھِم ته موجود آهي پر زميني پاڻي کارو يا اڻلڀ آهي.
حوالا (References):
عالمي بئنڪ جي رپورٽن مطابق، AWG ٽيڪنالاجي انهن علائقن لاءِ بهترين حل آهي جتي پاڻيءَ جي سخت کوٽ آهي.
اسرائيلي ڪمپني Watergen جا ڊيٽا شيٽس، جيڪي سڄي دنيا ۾ (بشمول ڏکڻ اوڀر ايشيا) پنهنجي پلانٽس جا حوالا ڏين ٿا.
ScienceDirect: “Atmospheric Water Generation: A Review of Methods and Technology” – هن سائنسي جنرل ۾ هوا مان پاڻي ڪڍڻ جي مختلف طريقن ۽ انهن جي ڪارڪردگي تي تفصيلي بحث ٿيل آهي.
The National News (UAE) گڏيل عرب امارات ۾ لڳندڙ “Solar-powered atmospheric water generators” بابت مستند رپورٽون.
___________
جيمناءِ جي مدد سان لکيل.
ايڊيٽنگ: نصير اعجاز
