ڀَورا ٿيل خواب: سريلنڪا جي تامل علائقن ۾ آباديءَ جي تبديليءَ جو خوف

THE AsiaN جو ايڊيٽر (Editor)14-05-2026

پڙھڻ جي لاءِ 8 منٽ

بندوقون خاموش آهن، پر 17 سال اڳ جنگ جي آخري مرحلن دوران جنگي ڏوهن ۽ انساني حقن جي خلاف ورزي جا الزام اڃا تائين سريلنڪا جو بين الاقوامي سطح تي پيڇو ڪري رهيا آهن.

تامل تنظيمون الزام ھڻن ٿيون ته قديم آثارن جي منصوبن، جهنگلي جيوت جي تحفظ ۽ فوجي ضرورتن جي آڙ ۾ اباڻي زمينن تي قبضو ڪري هڪ منظم “آبادياتي تبديلي” ڪئي پئي وڃي. ان سان گڏ، اتر ۽ اوڀر ۾ “گم ٿيل ماڻهن جون مائرون” هزارين ڏينهن کان مسلسل احتجاج ڪري رهيون آهن، پنهنجي پيارن بابت سچائيءَ جو مطالبو ڪري رهيون آهن.

ليکڪ: ليو نيروشا درشن

ايڪسپريس نيوز پيپرز، ڪولمبو

سريلنڪا جي تاريخ جي ورقن ۾، مئي 2009 جو مهينو رڳو ڪئلينڊر جي ڪا تاريخ ناهي، پر هي ٽيهه سالن جي هٿياربند جدوجهد جي آخري باب ۽ هڪ اهڙي اهم موڙ جي نشاندهي ڪري ٿو، جنهن قوم جي تقدير کي بنيادي طور تي بدلائي ڇڏيو.

جيڪو مقصد 1980ع واري ڏهاڪي ۾ لليٿ اتولٿ مڊالي جهڙن سياستدانن—اڪثر ڪري ‘موساد’ جهڙن ادارن جي اسٽريٽجڪ مدد سان حاصل ڪرڻ چاهيو هو، اهو صدر مهندا راجا پڪسا جي حڪومت ۾ موليويڪل جي سرزمين تي پنهنجي پرتشدد پڄاڻي تي پهتو.

2009 جي شروعات کان وٺي، لبريشن ٽائيگرز آف تامل ايلم (LTTE) تي فوجي دٻاءُ وڌي ويو. وني (Vanni) جي وسيع علائقن کي وڃائڻ کان پوءِ، ايل ٽي ٽي اي کي نيٺ موليويڪل جي ٻيڙن ۽ ننديڪاڊل ڍنڍ جي ڪنارن جي وچ ۾، صرف ڪجهه چورس ڪلوميٽرن جي هڪ ننڍڙي پٽي تائين محدود ڪيو ويو.

بين الاقوامي طور تي جنگ بندي جي مطالبن جي باوجود، سريلنڪا جي فوج “دھشتگردي جي خلاف جنگ” جي نالي هيٺ پنهنجو آخري حملو شروع ڪيو. 17 ۽ 18 مئي تائين، ننديڪاڊل جو ميدانِ جنگ موت جي وادي ۾ تبديل ٿي چڪو هو. جڏهن ته هزارين شهري “نو فائر زونز” ۾ پناهه وٺيو ويٺا هئا، تڏهن سنگين توپخاني جي گونج زمين کي لوڏي رهي هئي.

19 مئي 2009 جي صبح جو، صدر مهندا راجا پڪسا پارليامينٽ جي هڪ تاريخي اجلاس کي خطاب ڪندي اعلان ڪيو ته: “ملڪ مڪمل طور تي دهشتگردي کان آزاد ٿي چڪو آهي. اسان دهشتگردي کي فوجي طور تي شڪست ڏئي ڇڏي آهي.”

تنهن ئي ڏينهن فوج ننديڪاڊل جي ڪناري تان ايل ٽي ٽي اي جي اڳواڻ ويلوپيلائي پرڀاڪرن جي لاش ملڻ جو اعلان ڪيو. ان اڳواڻ جون تصويرون، جنهن جي مٿي تي گوليءَ جو نشان هو، عالمي ميڊيا تي شائع ٿيون. ان تنظيم جي سربراهه جي مارجي وڃڻ جي خبر، جيڪا ٽن ڏهاڪن تائين هڪ رياست اندر رياست هلائي رهي هئي، تاملن ۾ صدمو ۽ ڏکڻ سريلنڪا ۾ خوشيءَ جي لهر پيدا ڪري ڇڏي.

اتولٿ مڊالي کان راجا پڪسا تائين: مڪمل جنگ جي حڪمت عملي

مهندا راجا پڪسا جيڪو فوجي نظريو اختيار ڪيو، اهو انهن سخت گير حڪمت عملين جو عڪس هو جيڪي 1980ع واري ڏهاڪي ۾ لليٿ اتولٿ مڊالي متعارف ڪرايون هيون. جيئن اتولٿ مڊالي دعوي ڪئي هئي ته صرف دهشتگردن کي نشانو بڻايو پيو وڃي، تيئن 2009 جي حملي کي به “زيرو ڪيزولٽي پاليسي” (گھٽ ۾ گھٽ جاني نقصان) جو نالو ڏنو ويو.

تنهن هوندي به، ننديڪاڊل جي ڪنارن تي پکڙيل لاش، آڻ مڃيندڙن تي حملا ۽ هزارين گم ٿيل ماڻهو هڪ وڌيڪ اونداهي ڪهاڻي بيان ڪن ٿا. جتي اتولٿ مڊالي بغاوت کي چيڀاٽڻ لاءِ اسرائيل جي موساد کان مدد ورتي هئي، اتي راجا پڪسا چين، هندستان، پاڪستان ۽ روس سميت عالمي طاقتن جي فوجي ۽ سفارتي مدد حاصل ڪري “مڪمل خاتمي” جي حڪمت عملي تي عمل ڪيو.

سياسي نتيجا: هڪ بدليل منظرنامو

پرڀاڪرن جي موت جي اعلان سريلنڪا جي سياسي ميدان کي بنيادي طور تي بدلائي ڇڏيو. ڏکڻ ۾ ڪيترن ئي ماڻهن مهندا راجا پڪسا کي “جديد دوتوگيمونو” (هڪ افسانوي سنهالي بادشاهه) طور پيش ڪيو، جنهن سان سندس خاندان جو اقتدار تي قبضو وڌيڪ مضبوط ٿيو. ان جي برعڪس، هٿياربند جدوجهد جي خاتمي تامل سياسي قيادت کي ٻيهر خالص جمهوري پر ڪمزور رستي تي اچڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو.

لليٿ اتولٿ مڊالي هڪ ڀيرو چيو هو ته تعليم ۽ حقن لاءِ تاملن جي تڙپ کي دٻائي نٿو سگهجي. اڄ جنگ جي خاتمي جي تقريبن 17 سالن کانپوءِ به اها اڃ اڃا تائين اڻ پوري آهي. جيتوڻيڪ بندوقون خاموش آهن، پر جنگ جي آخري مرحلن دوران جنگي ڏوهن ۽ انساني حقن جي خلاف ورزي جا الزام اڃا تائين سريلنڪا جو بين الاقوامي سطح تي پيڇو ڪري رهيا آهن.

اڻ جوابيل سوال ۽ اڻ مٽ نشان

پرڀاڪرن مري چڪو آهي ۽ ايل ٽي ٽي اي خاموش ٿي وئي آهي، پر اهي بنيادي سياسي سوال جيڪي انهن اٿاريا هئا، ڪولمبو طرفان اڃا تائين اڻ جوابيل آهن. اتر ۽ اوڀر ۾ “حالات معمول موجب” هجڻ جي دعوائن جي باوجود، تاملن جي بقا جي جدوجهد جاري آهي.

مفاهمت جو رستو

جڏهن ته تامل سياسي پارٽيون وفاقي حل يا گهٽ ۾ گهٽ 13 هين ترميم جي مڪمل عملدرآمد لاءِ آواز اٿارينديون رهن ٿيون، سنهالي سياسي قيادت اڃا تائين ان تي ٻڏتر جو شڪار آهي. طاقت جي ورهاست جي ڪنهن به حرڪت کي اڪثر مخالف ڌر پاران ووٽن جي خاطر “غداري” قرار ڏنو وڃي ٿو.

وڌيڪ اهو ته، جيتوڻيڪ علائقائي طاقت هندستان سريلنڪا سان اسٽريٽجڪ لاڳاپا برقرار رکي ٿو، پر تاملن ۾ اها مايوسي وڌي رهي آهي ته نئين دهلي هڪ پائيدار سياسي حل کي يقيني بڻائڻ لاءِ ڪافي ڪجهه نه ڪري رهي آهي. حقيقت اها آهي ته ڪنهن اڳواڻ جي موت يا ڪنهن گروپ جي خاموشيءَ جو مطلب “سياسي امنگن” جي موت ناهي.

سريلنڪا جي موجوده معاشي بحران مان نڪرڻ لاءِ، نسلي تڪرار جو پائيدار سياسي حل نه صرف هڪ اخلاقي فرض پر هڪ عملي ضرورت پڻ آهي. تيستائين ننديڪاڊل جي پاڻيءَ مان اٿندڙ انصاف جي پڪار سڄي دنيا ۾ گونجندي رهندي.

_____________