ايران خلاف شروع ڪيل جنگ ۾ اسرائيلي فوج تباھيءَ جي ڪنڌيءَ تي

اسرائيل جي فوجي قيادت خبردار ڪيو آهي ته اسرائيلي فوج گهڻ-محاذي جنگ جي دٻاءُ هيٺ اچي تباهيءَ جي ويجهو آهي، جنهن جو ڪارڻ فوجين جي سخت کوٽ ۽ واضح حڪمت عملي جو نه هجڻ ٻڌايو ويو آهي.ماهرن جو چوڻ آهي ته سڀئي ڌريون وڌندڙ دٻاءُ جو شڪار آهن، ڇاڪاڻ ته هٿيارن جا ذخيرا ختم ٿي رهيا آهن.  

هڪ تجزيي نگار جو چوڻ آهي ته ايران وٽ ميزائل ۽ ڊرون ختم نه ٿيا آهن ۽ هن اڃا تائين پنهنجي سموري صلاحيت ظاهر نه ڪئي آهي. “هن پنهنجي ذخيري جو 30 کان 40 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو استعمال ناهي ڪيو. ايران جي سالياني پيداواري صلاحيت 1500 ميزائلن ۽ 2000 ڊرونز کان وڌيڪ آهي.”

رابعہ علي، استنبول

 وچ اوڀر ۾ جنگ کي هڪ مهينو گذري وڃڻ بعد، آمريڪا، اسرائيل ۽ ايران پنهنجي فوجي صلاحيتن جي طاقت ۽ حدن کي ظاهر ڪري رهيا آهن، جڏهن ته جنگ تيز رفتار فوجي آپريشن مان تبديل ٿي هڪ ڊگهي مقابلي جي صورت اختيار ڪري چڪي آهي.

هي تڪرار، جيڪو فيبروري جي آخر ۾ ايران جي خلاف آمريڪي ۽ اسرائيلي گڏيل حملي سان شروع ٿيو هو، هاڻي پوري خطي ۾ پکڙجي چڪو آهي. تهران بدلي ۾ ميزائل ۽ ڊرون حملا ڪري اسرائيل، آمريڪي اڏن ۽ وچ اوڀر ۾ آمريڪي اتحادين جي بنيادي ڍانچي کي نشانو بڻائي رهيو آهي.

ماهرن جو چوڻ آهي ته سڀئي ڌريون وڌندڙ دٻاءُ کي منهن ڏئي رهيون آهن، ڇاڪاڻ ته انهن جا ذخيرا گهٽجي رهيا آهن ۽ قيمتي دفاعي نظام اهڙي تيزي سان استعمال ٿي رهيا آهن جنهن کي برقرار رکڻ ڏکيو آهي.

جيتوڻيڪ آمريڪي ۽ اسرائيلي فوجن هزارين هدفن کي نشانو بڻائي حڪمت عمليءَ طور ڪاميابيون حاصل ڪيون آهن، پر اهي سستا ڊرون ۽ ميزائل ڪيرائڻ لاءِ انتهائي قيمتي ۽ اعليٰ معيار جا ‘انٽرسيپٽر’ استعمال ڪري رهيا آهن. هيءَ ڳالهه رائل يونائيٽيڊ سروسز انسٽيٽيوٽ (RUSI) جي ويب سائيٽ تي شايع ٿيل هڪ مقالي ۾ ٻڌائي وئي آهي.

تجزيه نگارن ميڪڊونلڊ آموا، مورگن ڊي بازيليان ۽ جهارا ميٽيسڪ پنهنجي تجزيي “ايران جنگ جي 16 ڏينهن ۾ 11,000 کان وڌيڪ گولا بارود: ريلوڊ جي ڪمانڊ برداشت جو تعين ڪري ٿي” ۾ نوٽ ڪيو ته آمريڪا ۽ ان جي اتحادين پهرين 16 ڏينهن ۾ 11,294 گولا بارود استعمال ڪيا آهن، جن جي قيمت تقريبن 26 ارب ڊالر آهي.

ايران جي هٿيارن جي ذخيري ۾ گهٽتائي

جنگ جي پهرين مهيني ۾ داخل ٿيڻ سان، تجزيه نگارن جو چوڻ آهي ته ايران جو هٿيارن جو ذخيرو گهٽجي ويو آهي، جيتوڻيڪ سرڪاري انگ اکر نه هجڻ ڪري ان جي پيماني جو اندازو لڳائڻ ڏکيو آهي.

جنگ کان اڳ جي اندازن مطابق ايران وٽ ميزائلن جو ذخيرو 2,500 جي لڳ ڀڳ هو، پر ڪجهه تجزيه نگارن جو خيال آهي ته اهو 6,000 تائين ٿي سگهي ٿو. تهران جي هٿيارن ۾ خرمشهر-4، قدر-110 ۽ عماد جهڙا ميزائل شامل آهن، جن جي مار 2,000 ڪلوميٽرن تائين آهي. اسرائيل خلاف استعمال ٿيندڙ ڪجهه ميزائلن ۾ ‘ڪلسٽر ميونشن’ وار هيڊ لڳل هئا، جيڪي کين روڪڻ وڌيڪ ڏکيو بڻائين ٿا.

جنگ جي شروعاتي ڏينهن ۾ اندازو آهي ته ايران 500 کان وڌيڪ بيلسٽڪ ميزائل ۽ 2,000 کان وڌيڪ ڊرون فائر ڪيا آهن. ايران پاران استعمال ڪيل ڊرونز ۾ “شاهد-136” ڪاميڪازي ڊرون شامل آهن، جيڪي 2,000 ڪلوميٽرن تائين سفر ڪري سگهن ٿا ۽ تيار ڪرڻ ۾ سستا آهن. 2026 جي شروعاتي رپورٽن موجب، ايران وٽ 80,000 شاهد ڊرونز جو ذخيرو موجود آهي ۽ هو روزاني جي بنياد تي نوان ڊرون تيار ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو.

سينيئر محقق ابراهيم جلال پاران گڏ ڪيل انگ اکر ڏيکارين ٿا ته 20 مارچ تائين ايران اسرائيل، خليجي ملڪن، عراق، اردن ۽ شام ۾ 5,693 کان وڌيڪ حملا ڪيا آهن. اسرائيل کي 870 کان وڌيڪ حملن جو منهن ڏسڻو پيو، جن ۾ اڪثريت ڊرونز جي هئي.

تجزيه نگار جلال انادولو ايجنسي کي ٻڌايو ته ايران جا ميزائل ۽ ڊرون ختم ناهن ٿيا. “هنن اڃا پنهنجي ذخيري جو 30-40 سيڪڙو به استعمال ناهي ڪيو. سندن سالياني پيداوار 1500 ميزائلن ۽ 2000 ڊرونز کان مٿي آهي.”

پورٽس مائوتھ يونيورسٽي جي ليڪچرار ميٿيو پاول چيو ته جيتوڻيڪ ايران جا ذخيرا گهٽيا آهن، پر تهران ڪڏهن به پنهنجي اصل ذخيري جو اعلان ناهي ڪيو، تنهنڪري صحيح اندازو لڳائڻ ڏکيو آهي. هن اهو به نوٽ ڪيو ته ايران هاڻي بيلسٽڪ ميزائل احتياط سان استعمال ڪري رهيو آهي، جنهن جو مطلب يا ته ذخيرا تيزي سان ختم ٿي رهيا آهن يا تهران جنگ بندي ۽ ڳالهين لاءِ رستو هموار ڪري رهيو آهي.

اسرائيلي دفاع تي وڌندڙ دٻاءُ

ماهرن جو چوڻ آهي ته اسرائيل جو گهڻ-تهه وارو فضائي دفاعي نظام (Air Defense System) ايراني حملن کي روڪڻ ۾ ڪامياب ويو آهي، پر ڪو به نظام مڪمل ناهي هوندو.

پاول چيو ته ڪجهه ايراني حملا پنهنجي هدفن تي لڳا آهن، جن اسرائيل اندر تباهي ۽ جاني نقصان پهچايو آهي. هوڏانهن، اسرائيلي قيادت خبردار ڪيو آهي ته فوج تباهي جي ڪناري تي آهي. RUSI جي رپورٽ موجب، اسرائيل جا اهم دفاعي سسٽم “ايرو 2” (Arrow 2) ۽ “ايرو 3” 27 مارچ تائين ختم ٿيڻ جي اڳڪٿي هئي. جڏهن ته “ڊيوڊس سلنگ” (David’s Sling) جا انٽرسيپٽر 6 اپريل تائين ختم ٿي سگهن ٿا.

پهرين 16 ڏينهن جي ڊيٽا ڏيکاري ٿي ته اسرائيل جي ايرو 2 ۽ 3 ميزائلن جو 81 سيڪڙو ذخيرو استعمال ٿي چڪو آهي. پاول جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن ائين ئي جاري رهيو ته مئي جي آخر تائين اسرائيل وٽ اهي اهم هٿيار مڪمل طور ختم ٿي ويندا.

آمريڪي ذخيرا به دٻاءُ هيٺ

پهرين 16 ڏينهن ۾ آمريڪا 535 ٽوما هاڪ (Tomahawk) ميزائل ۽ 912 JASSM اسٽيلٿ ميزائل فائر ڪيا آهن. RUSI جي تجزيي موجب، آمريڪا کي انهن 500 ٽوما هاڪ ميزائلن جي پورائي ڪرڻ لاءِ موجوده پيداواري رفتار سان 5 سال لڳندا.

تجزيه نگار ريان بوھل (Ryan Bohl) چيو ته آمريڪي فضائي دفاع ۽ گولا بارود تي دٻاءُ آهي ۽ هاڻي اهي راشننگ (حساب سان استعمال) ڪري رهيا آهن. هن وڌيڪ چيو ته ايران خطي ۾ ڪيترن ئي آمريڪي اڏن کي نقصان پهچايو آهي، جنهن ڪري ڪيترائي اڏا خالي ڪيا ويا آهن ۽ ريڊار سسٽم کي به نقصان پهتو آهي. پر، يو ايس ايس جيرالڊ آر فورڊ (USS Gerald R. Ford) تي معمولي باهه کانسواءِ آمريڪي جنگي جهازن کي ڪو وڏو نقصان ناهي پهتو ۽ اهي اڃا تائين آپريشن جاري رکڻ جي صلاحيت رکن ٿا.

_______________

انادولو ايجنسي   Anadolu Agencyجي ٿورن سان (شايع ٿيل: 28.03.2026)

انگريزي آرٽيڪل تان ترجمو: جيمناءِ