لِڪي وار ڪندڙ بزدل اڄ وڏيون پڳون ٻڌي، اقتدار جي طاقت حاصل ڪري، عام ماڻهوءَ جو رت چوسين پيا. اهي گدڙ جن جي پنهنجي ڪا حيثيت نه هئي، اڄ سماج جا ”شينهن“ بڻيا ويٺا آهن
لائق ۽ اعلي تعليم يافته ذهين نوجوان دربدر آهن، پر سفارش ۽ رشوت جي زور تي آيل گڏهه اعلي عهدن تي ويهي فيصلا ڪري رهيا آهن.
سياست ۾ خانداني شرافت ۽ عوامي درد رکندڙن کي پوئتي ڌڪي، ٻولي لڳائي بي ضمير ماڻهن کي خريد ڪيو پيو وڃي.
حڪيم پريم چاندواڻي
ڏسندي ڏسندي گدڙ، بگهڙ ٿي ويا،
ڏسندي ڏسندي، گڏھه گهوڙن مُلھ وڪيا۔
انساني سماج جڏهن قدرن جي لتاڙ، اخلاقي زوال ۽ اصولن جي کوٽ جو شڪار ٿيندو آهي، ته اتي حقيقتون پنهنجو روپ مٽائي ڇڏينديون آهن. اهڙي ئي هڪ دردناڪ ۽ حقيقت پسند منظرڪشي مون مٿين سٽن ۾ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي:
هي صرف ٻه سٽون نه آهن، پر اسان جي موجوده دؤر جو هڪ مڪمل نوحو آهن، جنهن ۾ سماجي، سياسي ۽ اخلاقي بي راهه رويءَ جو داستان لڪل آهي.
بزدليءَ جو بگهڙ بڻجي وڃڻ هڪ الميو
شعر جي پهرين سٽ ۾ گدڙ جو بگهڙ ٿي وڃڻ هڪ گهري علامت آهي. فطرتي طور گدڙ بزدلي ۽ موقعي پرستي جي علامت آهي، جڏهن ته بگهڙ طاقت ۽ چيرڦاڙ جي. پر جڏهن سماج ۾ انصاف جي تارازي ٽٽي پوي، تڏهن اهي ماڻهو جيڪي ڪنهن به صلاحيت جا مالڪ نه هوندا آهن، جيڪي بزدل ۽ ڪم ظرف هوندا آهن، اهي طاقت جو نقاب پائي بگهڙن وانگر معصوم انسانن جو شڪار ڪرڻ شروع ڪندا آهن.
اسان اڄ ڏسون ٿا ته ڪيئن ڪُنڊن ۾ لڪي وار ڪندڙ بزدل اڄ وڏيون پڳون ٻڌي، اقتدار جي طاقت حاصل ڪري، عام ماڻهوءَ جو رت چوسين پيا. اهي گدڙ جن جي پنهنجي ڪا حيثيت نه هئي، اڄ سماج جا ”شينهن“ بڻيا ويٺا آهن، ڇو ته اسان انهن جي بزدليءَ کي انهن جي هوشياري سمجهڻ لڳا آهيون.
ملهه ۽ معيار: جڏهن گڏهه گهوڙن جي جاءِ والاري
شعر جي ٻي سٽ وڌيڪ تڪليف ڏيندڙ حقيقت ڏانهن اشارو ڪري ٿي: ”گڏھ گهوڙن ملھه وڪيا“. گهوڙو، جيڪو وفاداري، تيز رفتاري، شرافت ۽ آعلي نسل جي علامت آهي، اڄ ان جي ڪا قيمت ناهي رهي. ٻئي طرف گڏهه، جيڪو پنهنجي بيوقوفي ۽ بار کڻڻ واري خاصيت جي ڪري مشهور آهي، اڄ ان کي گهوڙن جي ملهه وڪرو ڪيو پيو وڃي.
* تعليمي نظام ۾: جتي لائق ۽ اعلي تعليم يافته ذهين نوجوان دربدر آهن، اتي سفارش ۽ رشوت جي زور تي آيل گڏهه اعلي عهدن تي ويهي فيصلا ڪري رهيا آهن.
* سياست ۾: جتي خانداني شرافت ۽ عوامي درد رکندڙ گهوڙن کي پوئتي ڌڪي، ٻولي لڳائي بي ضمير ماڻهن کي خريد ڪيو پيو وڃي.
وقت جي تيز رفتاري ۽ اسان جي غفلت
هن شعر ۾ ڏسندي ڏسندي جا لفظ سڀ کان وڌيڪ اهم آهن. هي لفظ اسان جي اکين اڳيان ٿيندڙ تباهيءَ جا شاهد آهن. اسان جي غفلت، اسان جي خاموشي ۽ اسان جي مصلحت پسندي اهي بنيادي سبب آهن، جن جي ڪري هي الٽي ندي وهڻ لڳي آهي. اسان اکيون ٻوٽي ڇڏيون، جنهن ڪري گدڙن کي بگهڙ بڻجڻ جو موقعو مليو ۽ گڏهن کي گهوڙن جي قيمت ملي وئي.
هي شعر صرف هڪ شاعراڻو خيال ناهي، پر هر ان انسان لاءِ هڪ چتاءُ آهي، جيڪو اڃا تائين ضمير جي ننڊ ستل آهي. جيڪڏهن اسان اڃا به معيار (Quality) جي بجاءِ ڏيکاءُ (Show-off) کي اهميت ڏني، ته پوءِ گهوڙن جو نسل ختم ٿي ويندو ۽ صرف بگهڙن جو راڄ هوندو.
اسان کي گهرجي ته اسان ٻيهر قدرن کي زندهه ڪريون. گدڙ کي ان جي اصل حيثيت ٻڌايون ۽ گهوڙن کي انهن جو وڃايل مقام موٽائي ڏيون. ورنه تاريخ اسان کي ڪڏهن به معاف نه ڪندي ته اسان جي دؤر ۾ گڏهه، گهوڙن جي ملهه وڪاڻا هئا۔
اهليت جو جي، قدر نه ٿيندو،
غلط ماڻهن کي، موقعو ملندو۔
_____________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو لاڙڪاڻي ضلعي جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو
