Editor's pickMain Slideڪالم

زمين انسان جي بقا، تحفظ، ماضي، حال ۽ مستقبل جي وچ ۾ تسلسل جي علامت آهي

چين جي ٻهراڙيءَ جي پسمنظر ۾ لکيل ناول ”دِي گُڊ ارٿ“ وانگ لُنگ نالي هڪ غريب هاريءَ جي زندگيءَ جي ڪهاڻي آھي، جنهن جي سڃاڻپ ان زمين سان جُڙيل آهي، جنهن کي هو پنهنجي هٿن سان آباد ڪندو ھو. ناول ۾ زمين مستقل مزاجي ۽ بقا جي هڪ طاقتور علامت طور ڏيکاريل آھي. انسانن جا نصيب بدلجندا رهن ٿا. خاندان تبديل ٿين ٿا. نوان نسل پنهنجون الڳ خواهشون ۽ مقصد اختيار ڪن ٿا. دولت حاصل به ڪري سگهجي ٿي ۽ وڃائي به سگهجي ٿي. پر زمين پنهنجي جاءِ تي قائم رهي ٿي.

نصير اعجاز

1931ع ۾ شايع ٿيل پرل ايس بَڪ جو ناول دِي گُڊ اَرٿ (The Good Earth) زمين، خاندان، غربت، خوشحالي، خواهشن ۽ ڪاميابيءَ جي پيچيده قيمت بابت هڪ نهايت اثرائتو ناول آهي. چين جي ٻهراڙيءَ جي پسمنظر ۾ لکيل هيءُ ناول وانگ لُنگ نالي هڪ غريب هاريءَ جي زندگيءَ جي ڪهاڻي بيان ڪري ٿو، جنهن جي سڃاڻپ ان زمين سان جُڙيل آهي، جنهن کي هو پنهنجي هٿن سان آباد ڪندو ھو.

ڪهاڻيءَ جي شروعات ۾ وانگ لنگ وٽ ڪجهه به ناهي. سندس زندگي سخت جسماني پورهئي، غير يقيني حالتن ۽ هر وقت بُک جي خطري ۾ گذري ٿي. سندس ساٿ ۾ اولان O-lan نالي هڪ خاموش ۽ غيرمعمولي طور تي ثابت قدم زال آهي، جنهن جي همت ۽ محنت خاندان کي زندگيءَ جي انتهائي ڏکين ڏينهن ۾ زندهه رکڻ ۾ مدد ڪري ٿي.

هن ڪهاڻيءَ ۾ زمين رڳو ڪو حوالو ناهي. اها سندن روزگار، تحفظ، سڃاڻپ ۽ پنهنجن ابن ڏاڏن جي نسلن سان تعلق جو ذريعو آهي.

جڏهن خاندان تي ڏکيا ڏينهن اچن ٿا ته کين بک ۽ دربدريءَ کي منهن ڏيڻو پوي ٿو. هو محسوس ڪن ٿا ته عام زندگيءَ جا نازڪ سهارا ڪيتري تيزيءَ سان ختم ٿي سگهن ٿا. تنهن هوندي به وانگ لنگ زمين کي مڪمل طور ڪڏهن به نٿو وساري. اها سندس لاءِ هڪ اهڙي مستقل حقيقت جي علامت آهي، جنهن جي ڀيٽ ۾ دولت ۽ خوشحالي هڪ ئي رات ۾ ختم ٿي سگهن ٿيون.

نيٺ حالتون بدلجڻ لڳن ٿيون. وانگ لنگ زمين خريد ڪرڻ ۽ دولت گڏ ڪرڻ شروع ڪري ٿو. اهو غريب هاري، جيڪو ڪڏهن زندگيءَ جي بقا لاءِ جدوجهد ڪندو هو، آهستي آهستي خوشحال ۽ عزت وارو ماڻهو بڻجي وڃي ٿو.

پر پرل ايس بَڪ سندس انھيءَ تبديليءَ کي ڪا سادي ڪاميابي يا خوشيءَ جي ڪهاڻي بڻائي پيش نٿي ڪري.

جيئن جيئن وانگ لنگ امير ٿيندو وڃي ٿو، تيئن تيئن انهن قدرن سان سندس تعلق بدلجڻ لڳي ٿو، جن غربت جي ڏينهن ۾ کيس سهارو ڏنو هو. آسائشون نيون خواهشون پيدا ڪن ٿيون. سماجي حيثيت نيون اميدون ۽ تقاضائون جنم ڏئي ٿي. خانداني رشتا وڌيڪ پيچيده ٿيندا وڃن ٿا ۽ سندس زندگيءَ جو اڳوڻو سادگيءَ وارو دور آهستي آهستي ماضيءَ جو حصو بڻجي وڃي ٿو.

هتان کان ئي ناول ”دي گڊ ارٿ“ هڪ هاريءَ جي ذاتي ڪهاڻيءَ کان گهڻو اڳتي وڌي وڃي ٿو. اهو انسان جي فطرت بابت هڪ دائمي سوال اٿاري ٿو ته خوشحالي آخر انسان کي ڪهڙيءَ طرح بدلائي ٿي؟ اسان اڪثر ڪاميابيءَ کي پنهنجن سڀني مسئلن جو حل سمجهندا آهيون. اسان جو خيال هوندو آهي ته جڏهن اسان وٽ ڪافي دولت، تحفظ، سڃاڻپ ۽ آسائشون هونديون ته زندگي مڪمل ٿي ويندي. پر جيڪڏهن وڌيڪ حاصل ڪرڻ جي خواهش اسان جي قدرن کي ئي تبديل ڪري ڇڏي ته پوءِ ڇا ٿيندو؟ جيڪڏهن پنهنجي زندگي بهتر بڻائڻ جي جدوجهد ۾ اسان اهو ئي وساري ويهون ته آخر اسان اها بهتري ڇو حاصل ڪرڻ چاهيندا هئاسين، ته پوءِ ان ڪاميابيءَ جي ڪهڙي معنيٰ رهجي وڃي ٿي؟

سڄي ناول ۾ زمين مستقل مزاجي ۽ بقا جي هڪ طاقتور علامت بڻيل رهي ٿي. انسانن جا نصيب بدلجندا رهن ٿا. خاندان تبديل ٿين ٿا. نوان نسل پنهنجون الڳ خواهشون ۽ مقصد اختيار ڪن ٿا. دولت حاصل به ڪري سگهجي ٿي ۽ وڃائي به سگهجي ٿي. پر زمين پنهنجي جاءِ تي قائم رهي ٿي.

اهو ئي تضاد ناول جي جذباتي اثر کي وڌيڪ گهرو بڻائي ٿو. وانگ لنگ جي سڀ کان وڏي طاقت زمين جي اهميت کي سمجهڻ ۾ آهي، پر خوشحالي آهستي آهستي سندس خاندان کي انهيءَ بنيادي سمجهه کان پري ڪرڻ لڳي ٿي.

شايع ٿيڻ کان نوي سالن کان به وڌيڪ عرصو گذرڻ باوجود، ”دي گڊ ارٿ“ اڄ به اهڙي دنيا سان سڌو مخاطب ٿئي ٿو، جيڪا ترقي، دولت ۽ مادي ڪاميابيءَ جي ڊوڙ ۾ مصروف آهي.

ناول جو پيغام اهو ناهي ته خواهشون رکڻ غلط آهي يا غربت ڪا مثالي حالت آهي. بلڪه اهو اسان کي ياد ڏياري ٿو ته ترقي ان وقت خطرناڪ بڻجي وڃي ٿي، جڏهن اسان انهن قدرن، ماڻهن ۽ مقصدن سان پنهنجو تعلق وڃائي ويهون ٿا، جن اصل ۾ اسان جي جدوجهد کي معنيٰ ۽ مقصد ڏنو هو.

شايد ڪاميابيءَ جو سڀ کان اهم معيار اهو ناهي ته اسان ڪيترو اڳتي نڪري آيا آهيون. بلڪه اصل سوال اهو آهي ته منزل تي پهچڻ کان پوءِ به ڇا اسان پاڻ کي سڃاڻي سگهون ٿا؟ جيڪڏهن اهو سڀ ڪجهه حاصل ڪرڻ، جنهن جي توهان ڪڏهن خواهش ڪئي هئي، توهان کي آهستي آهستي انهن ماڻهن ۽ قدرن کان پري ڪري ڇڏي، جن توهان جي شخصيت ۽ زندگيءَ کي ٺاهيو هو، ته ڇا توهان اڃا به ان کي ڪاميابي چوندا؟

پرل ايس بڪ جي ناول ”دي گڊ ارٿ“ ۾ زمين جي علامتي حيثيت

پرل ايس بڪ جي ناول ”دي گڊ ارٿ“ ۾ زمين رڳو خوراڪ پيدا ڪرڻ يا دولت حاصل ڪرڻ جو ذريعو ناهي، پر اها دائميت، سڃاڻپ، تحفظ، خانداني ورثي ۽ انساني وابستگي جي هڪ اهم علامت آهي.

وانگ لنگ جو زمين سان بدلجندڙ تعلق ڏيکاري ٿو ته مادي ڪاميابي انسان کي ڪيئن تبديل ڪري سگهي ٿي، جڏهن ته زندگيءَ جا بنيادي قدر پنهنجي جاءِ تي قائم رهن ٿا.

زمين دائميت جي علامت طور

ناول جي سڄي ڪهاڻيءَ ۾ انساني قسمت بدلجندي رهي ٿي. وانگ لنگ هڪ غريب هاريءَ جي حيثيت سان پنهنجي زندگيءَ جي شروعات ڪري ٿو، پوءِ زمين خريد ڪري آهستي آهستي خوشحال بڻجي وڃي ٿو ۽ آخرڪار دولت سان گڏ سماجي ۽ ذاتي تبديلين کي به منهن ڏئي ٿو. پر زمين پنهنجي جاءِ تي قائم رهي ٿي.

ماڻهو امير يا غريب ٿين ٿا، خاندان عروج ۽ زوال ڏسن ٿا ۽ نسلن جون خواهشون بدلجنديون رهن ٿيون، پر ڌرتي پنهنجي وجود ۾ قائم رهي ٿي.

اهو تضاد زمين کي هڪ غيريقيني دنيا ۾ دائميت ۽ استحڪام جي علامت بڻائي ٿو. اها اهڙي حقيقت جي نمائندگي ڪري ٿي، جيڪا انسان جي عارضي ڪاميابين کان مٿانهين آهي. پرل ايس بڪ اهو پيغام ڏئي ٿي ته دولت عارضي ٿي سگهي ٿي، پر زندگيءَ جا قدرتي بنياد دائمي آهن.

زمين انساني سڃاڻپ جي علامت

وانگ لنگ لاءِ زراعت رڳو روزگار جو ذريعو ناهي، پر اها سندس شخصيت جو هڪ لازمي حصو آهي. زمين سان سندس وابستگي سندس سوچ، قدرن ۽ زندگيءَ کي سمجهڻ جي انداز کي ترتيب ڏئي ٿي. زمين تي ڪم ڪرڻ کيس عزت، وقار ۽ زندگيءَ جو مقصد ڏئي ٿو. جيتوڻيڪ هو امير بڻجي وڃي ٿو، پر سندس دل جو گهرو تعلق اڃا به ٻنين ۽ زمين سان جڙيل رهي ٿو. زمين کيس سندس اصل، غربت جي ڏينهن ۽ انهن ڏکين تجربن جي ياد ڏياري ٿي، جن سندس شخصيت کي ٺاهيو. ان لحاظ کان زمين انساني سڃاڻپ جي علامت آهي. اها انسان کي ياد ڏياري ٿي ته ڪيتري به ڪاميابي حاصل ڪري وٺجي، پنهنجي اصل کي ڪڏهن به نه وسارڻ گهرجي.

زمين بقا ۽ تحفظ جي علامت

ناول جي شروعات ۾ زمين بقا جي علامت آهي. وانگ لنگ سمجهي ٿو ته زمين جي مالڪي کيس خوراڪ، آمدني ۽ غربت کان بچاءُ فراهم ڪري ٿي. پئسو فضول خرچي يا بدلجندڙ حالتن سبب ختم ٿي سگهي ٿو، پر زرخيز زمين هڪ خاندان جي ضرورتن کي ڊگهي عرصي تائين پورو ڪري سگهي ٿي. زمين حاصل ڪرڻ لاءِ سندس مسلسل جدوجهد دراصل خودمختياري ۽ تحفظ حاصل ڪرڻ جي خواهش آهي. سندس نظر ۾ زمين جي مالڪيءَ جو مطلب بک ۽ معاشي محتاجيءَ جي مستقل خوف کان آزادي حاصل ڪرڻ آهي. اهڙيءَ طرح پرل ايس بڪ زمين کي جسماني بقا سان گڏ ذهني ۽ جذباتي استحڪام جو بنياد پڻ پيش ڪري ٿي.

زمين نسلن جي وچ ۾ تعلق جي علامت

زمين جي علامتي اهميت جو هڪ ٻيو اهم پاسو خانداني ورثي سان ان جو تعلق آهي. زمين وانگ لنگ کي سندس ابن ڏاڏن سان ڳنڍي ٿي ۽ اهڙي ملڪيت جي نمائندگي ڪري ٿي، جيڪا ايندڙ نسلن ڏانهن منتقل ڪري سگهجي ٿي. اها ماضي، حال ۽ مستقبل جي وچ ۾ تسلسل جي علامت آهي. پر جيئن جيئن وانگ لنگ خوشحال ٿيندو وڃي ٿو، تيئن تيئن سندس ٻارن جون دلچسپيون، خواهشون ۽ دولت بابت رويا بدلجڻ لڳن ٿا. ضروري ناهي ته اهي به پنهنجي پيءُ وانگر زراعت ۽ زمين سان جذباتي وابستگي رکن.

نسلن جي وچ ۾ اهو فرق هڪ اهم حقيقت کي ظاهر ڪري ٿو: مادي ملڪيت ته ورثي ۾ ڏئي سگهجي ٿي، پر ان جي اصل اهميت ۽ قدر جو شعور هميشه ايندڙ نسلن تائين منتقل نٿو ٿي سگهي.

زمين عاجزي ۽ اخلاقي قدرن جي ياد ڏياريندڙ

زمين جي علامتي حيثيت جو شايد سڀ کان اهم پهلو اهو آهي ته اها انسان کي عاجزيءَ جو سبق ڏئي ٿي. غربت جي ڏينهن ۾ وانگ لنگ محنت، صبر ۽ سادگيءَ جي اهميت کي سمجهي ٿو. زمين سان سندس تعلق کيس حقيقتن سان ڳنڍيل رکي ٿو. پر جيئن جيئن سندس دولت وڌندي وڃي ٿي، تيئن تيئن هو آسائش، سماجي حيثيت ۽ دنيائي لذتن ڏانهن وڌيڪ مائل ٿيندو وڃي ٿو. زمين انهن قدرن جي علامت بڻجي وڃي ٿي، جن کي هو پنهنجي خوشحاليءَ جي سفر ۾ وسارڻ جو خطرو کڻي ٿو.

پرل ايس بَڪ اهو نٿي چوي ته امير ٿيڻ بذاتِ خود غلط آهي. بلڪه هوءَ ڏيکاري ٿي ته خوشحالي ڪڏهن ڪڏهن انسان کي انهن ئي اصولن کان پري ڪري ڇڏيندي آهي، جن سندس زندگيءَ کي شروعات ۾ معنيٰ ۽ مقصد ڏنو هو.

زمين زندگيءَ جي دائمي حقيقت جي علامت

ناول جو بنيادي علامتي پيغام نسلن جي سفر ۾ وڌيڪ اثرائتو بڻجي سامهون اچي ٿو. وانگ لنگ جي ذاتي دولت ۽ خوشحالي عارضي آهن. سندس ٻار دولت، طاقت ۽ سماجي حيثيت حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪري سگهن ٿا، پر زمين انساني وجود جو بنيادي سهارو بڻيل رهي ٿي. زمين پڙهندڙن کي ياد ڏياري ٿي ته انسان پنهنجي سماجي حيثيت يا مالي حالتن کان قطع نظر، فطرت تي ڀاڙين ٿا.

زمين ڪهڙي شيءِ جي نمائندگي ڪري ٿي؟

ناول دي گڊ ارٿ ۾ زمين انساني زندگيءَ جي انهن بنيادي قدرن جي نمائندگي ڪري ٿي، جيڪي وقت ۽ حالتن جي تبديليءَ باوجود قائم رهن ٿا. اها بدلجندڙ دنيا ۾ دائميت، سماجي تبديليءَ جي وچ ۾ انساني سڃاڻپ ۽ نسلن جي وچ ۾ تسلسل جي علامت آهي.  وانگ لنگ جي زندگيءَ جي سفر ذريعي پرل ايس بڪ خوشحالي ۽ انساني قدرن جي وچ ۾ تعلق بابت هڪ گهري سوچ پيش ڪري ٿي.

ناول اسان کي ياد ڏياري ٿو ته انسان دولت گڏ ڪري سگهي ٿو، شهرت حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ سماجي حيثيت ۾ بلند مقام ماڻي سگهي ٿو، پر ان جي باوجود انهن شين کان پنهنجو تعلق وڃائي سگهي ٿو، جن ڪڏهن سندس زندگيءَ کي معنيٰ ۽ مقصد ڏنو هو.

هن ناول جو سڀ کان گهرو سبق اهو آهي ته ڪاميابيءَ جي مٺن ميون حاصل ڪرڻ ۾ ايترو مصروف نه ٿي وڃجي، جو انهن پاڙن کي ئي وساري ڇڏجي، جن مان اهي ميوا پيدا ٿيا هئا.

ليکڪا بابت

پرل ڪمفرٽ سڊنسٽرڪر بڪ (26 جون 1892ع – 6 مارچ 1973ع) هڪ آمريڪي ليکڪا ۽ انسان دوست هئي. هوءَ پنهنجي ناول دي گڊ ارٿ جي ڪري سڀ کان وڌيڪ مشهور آهي، جيڪو 1931ع ۽ 1932ع ۾ آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ناول هو، جنهن تي کيس 1932ع ۾ پُلٽزر انعام مليو. 1938ع ۾ بَڪ ادب ۾ نوبل انعام حاصل ڪندڙ پهرين آمريڪي عورت بڻي. کيس اھو انعام “چين ۾ هارين جي زندگي جي شاهوڪار ۽ حقيقت ۾ رزميه بيانن” ۽ پنهنجن “شاهڪارن”، پنهنجي مشنري والدين جي سوانح حياتيءَ جي ٻن ڪتابن جي ڪري مليو.

بَڪ ويسٽ ورجينيا ۾ پيدا ٿي. آڪٽوبر 1892ع ۾ جڏهن سندس خاندان چين منتقل ٿيو ته هوءَ اڃا ننڍڙي ٻار هئي. مشنرين جي ڌيءَ جي حيثيت ۾ ۽ بعد ۾ پاڻ هڪ مشنري جي حيثيت ۾، بَڪ 1934ع کان اڳ پنهنجي زندگي جو گهڻو حصو پنهنجي پهرين مڙس سان گڏ زين جيانگ ۽ نانجنگ ۾ گذاريو. هوءَ ۽ سندس والدين اونهاري جي مُند کولنگ، ماؤنٽ لو، جيوجيانگ ۾ هڪ ولا ۾ گذاريندا هئا، ۽ انهي سالياني سفر دوران ئي ھن ننڍڙي ڇوڪريءَ ليکڪا بڻجڻ جو فيصلو ڪيو. هن لنچبرگ، ورجينيا ۾ رينڊولف ميڪن وومينز ڪاليج مان گريجوئيشن ڪئي ۽ پوءِ چين واپس وري. 1914ع کان 1932ع تائين، جان لاسنگ بَڪ سان شادي ڪرڻ کان پوءِ، هن مشنريءَ طور ڪم ڪيو، پر کيس پرڏيهي مشنن جي ضرورت تي شڪ ٿيڻ لڳو. بنياد پرست ۽ جديديت پسند تڪرار دوران سندس خيال تڪراري بڻجي ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هن استعيفيٰ ڏني.

1935ع ۾ آمريڪا واپس اچڻ کان پوءِ، بَڪ پبلشر رچرڊ جي والش سان شادي ڪئي ۽ لکڻ جاري رکيو. هوءَ هڪ سماجي ڪارڪن ۽ عورتن جي حقن ۽ نسلي برابريءَ جي نمايان حامي بڻي، ۽ چيني ۽ ايشيائي ثقافتن تي تمام گھڻو لکيو. ھُوءَ خاص طور تي ايشيائي ۽ مخلوط نسل جي ٻارن کي گود وٺڻ لاءِ ڪيل ڪوششن جي ڪري مشهور ٿي.

(ھيءُ ليک، سوشل ميڊيا تي انگريزي ادب جي ھڪ گروپ تي رکيل آرٽيڪل ۽ وِڪيپيڊيا مان کنيل مواد تي مشمل آھي)

_______  

Nasir Aijaz - Sindh- Pakistan

نصير اعجاز صحافي آھي ۽ ڪراچيءَ ۾ رھي ٿو.

ليکڪ جون ٻيون تحريرون

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

هي اشتهار پاڻمرادو ڏيکاريل گوگل ايڊسينس جو اشتهار آهي، ۽ هي ويب سائيٽ سان لاڳاپيل نه آهي.
Back to top button