بي زبانن سان اُنسيت: آئسلينڊ کان استنبول ۽ بئنڪاڪ تائين ٻلين سان مهڪندڙ دنيا

ٻليون صرف پالتو جانور نه پر انساني جذبن سان جُڙيل هڪ اهڙي معصوم مخلوق آهن، جن جي موجودگي زندگيءَ کي سڪون بخشيندي آهي. آئس لينڊ جي شھر ريڪياوڪ واري اپارٽمينٽ کان وٺي استنبول جي گهٽين، ويليٽا جي پناه گاهن ۽ بئنڪاڪ جي محبت سان سجايل ڪيفي تائين، هي سفر نامو صرف جانورن سان پيار جي ڪهاڻي ناهي، پر ان احساس جو عڪس آهي ته ڪنهن به سماج جي اصل تهذيب پنهنجن بي زبان جانورن سان هلت مان پرکي وڃي ٿي.

عبدالله عثمان مورائي

ٻليون اهڙيون سهڻيون ۽ دلچسپ مخلوق آهن، جن جي موجودگي ڪنهن به گهر، گهٽي يا ماحول ۾ هڪ الڳ رونق پيدا ڪري ڇڏي ٿي. انهن جون معصوم اکيون، شرارتي حرڪتون، خاموش ويهڻ جا انداز ۽ ڪڏهن اوچتو اچي پيار ڪرڻ واريون عادتون انسان جي مهانڊي تي مرڪ آڻي ڇڏين ٿيون. شايد اهو ئي سبب آهي جو دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ ٻلين کي صرف پالتو جانور نه، پر خاندان جي هڪ ڀاتيءَ وانگر سمجهيو ويندو آهي.

مون کي خبر ناهي ته حقيقت ۾ اهڙا ڪيترا ماڻهو هوندا، جن کي ٻليون بلڪل پسند نه هجن. ڪيترائي ماڻهو ڀلي انهن کي پنهنجي گهر ۾ نه رکندا هجن، پر ڪنهن گهٽيءَ ۾ گهمندڙ ننڍڙي ٻلي کي ڏسي سندن مُنھن تي به مرڪ اچي ويندي آهي. منهنجي پنهنجي سفرن دوران به ٻلين سان ڪي اهڙيون ملاقاتون ٿيون آهن، جيڪي اڄ تائين ذهن ۾ تازيون آهن.

2012ع جي آخر ۾ نئين سال جون خوشيون ملهائڻ لاءِ مان آئس لينڊ جي گاديءَ واري شهر ريڪياوڪ ويو هئس. اتي منهنجي ميزباني منهنجي دوست ايوي ۽ سندس خاندان ڪئي. ان دوران سندس مامي سان به ملاقات ٿي، جنهن جو نالو منهنجي يادگيريءَ موجب شايد بارڊي هو. هن مون کي پنهنجي گهر اچڻ جي دعوت ڏني. سندس اپارٽمينٽ ۾ داخل ٿيڻ سان محسوس ٿيو ڄڻ ڪنهن ننڍڙي عجائب گهر ۾ اچي پهتو هجان. اتي مختلف شيون، پراڻيون آرائشي شيون ۽ دلچسپ يادگار موجود هئا.

پر ان گهر جي سڀ کان وڌيڪ ڌيان ڇڪائيندڙ شئي اتي رهندڙ ٻليون هيون. منهنجي اندازي موجب پنج يا ڇهه، شايد ان کان به وڌيڪ ٻليون هيون. هر هڪ جي پنهنجي الڳ شخصيت ۽ انداز هو. مون کي ياد آهي ته انهن جا نالا مذهبي شخصيتن جي نالن تان متاثر ٿي رکيل هئا، جن ۾ مردن ۽ عورتن جا نالا به شامل هئا. منهنجو خيال هو ته هن انهن ٻلين کي خريد ڪرڻ بدران هنج ورتو هو ۽ انهن لاءِ هڪ گرم، محفوظ ۽ آرامده گهر ٺاهيو هو. ڪنهن بي زبان مخلوق کي گهر ۽ تحفظ ڏيڻ واقعي هڪ نيڪ عمل آهي.

ڪجهه سالن کان پوءِ ترڪيءَ جي شهر استنبول ۾ ٻلين سان محبت جو هڪ ٻيو دلچسپ منظر ڏسڻ ۾ آيو. استنبول گهمندڙ ماڻهو سمجهي سگهن ٿا ته هن شهر کي ٻلين جو شهر ڇو چيو وڃي ٿو. اتي ٻليون گهٽين، دڪانن، ريسٽورنٽن، تاريخي عمارتن ۽ پارڪن ۾ هر هنڌ نظر اچن ٿيون. ڪڏهن ته اهي اهڙي اعتماد سان ڪنهن دڪان يا ريسٽورنٽ جي ڪرسيءَ تي ويٺل هونديون آهن، ڄڻ سڄي ملڪ جون مالڪ هجن!

استنبول جا ماڻهو انهن ٻلين کي کاڌو ۽ پاڻي ڏين ٿا، انهن لاءِ پناهه جو بندوبست ڪن ٿا ۽ انهن جو خيال رکن ٿا. اهي ٻليون شهر جي روزمره زندگيءَ جو حصو بڻجي چڪيون آهن. استنبول جي سونهن رڳو ان جي تاريخي عمارتن، مسجدن، بازارن ۽ سامونڊي نظارن ۾ ناهي، پر انهن بي زبان جانورن سان شهرين جي محبت ۾ به آهي.

مالٽا جي گاديءَ واري شهر ويليٽا ۾ به هڪ اهڙو منظر ڏسڻ ۾ آيو، جنهن دل کي خوش ڪري ڇڏيو. اتي ڪجهه ماڻهن ٻلين لاءِ ننڍڙا ڪاٺ جا گهر ٺاهيا هئا. اهي گهر شايد ڏسڻ ۾ تمام سادا هجن، پر انهن جي پويان سوچ وڏي آهي. ڪنهن کي اهو احساس ٿيو ته اهي جانور به سخت موسم، مينهن ۽ سرديءَ کان بچڻ لاءِ ڪنهن محفوظ جاءِ جا حقدار آهن. اهڙا ننڍڙا قدم ڪنهن به سماج جي مهذب هجڻ جو خوبصورت مثال آهن.

هاڻي اچون ٿا ٿائيلينڊ جي گاديءَ واري شهر بئنڪاڪ جي ويجهو هڪ دلچسپ ڪيفي ڏانهن، جنهن بابت مون تازو ئي مسٽر جوزف کان ڄاڻ حاصل ڪئي. هن ڪيفي جو نالو سياميِز ڪيٽ ڪيفي (Siamese Cat Café) آهي، جيڪو ميگا بينگنا شاپنگ مال بئنڪاڪ جي ويجهو واقع آهي.

هن ڪيفي جي شروعات خاندان جي هڪ ٻلي لوسيءَ سان محبت مان ٿي. هڪ پالتو ٻليءَ سان لڳاءُ هوريان هوريان اهڙي ڪاروباري خيال ۾ تبديل ٿيو، جنهن ۾ کاڌي، ڪافي، تفريح ۽ جانورن جي خدمت کي گڏ ڪيو ويو آهي.

ڪيفيءَ ۾ اتي 16 هنج ورتل ٻليون موجود آهن. انهن کان سواءِ ڇهه سها، هڪ ڪورگي نسل جو ڪتو، هڪ ڪُمي ۽ ڪجهه ننڍيون مڇيون به آهن. اتي ٿائي، ويٽنامي ۽ ٻين قسمن جا کاڌا، مشروبات ۽ روايتي ڪافي پڻ ملي ٿي. ڪيفي جي ماحول کي پراڻين آرائشي شين ۽ دلچسپ شين سان سينگاريو ويو آهي، جنهن ڪري اهو رڳو کاڌي پيتي جي جاءِ نه، پر وقت گذارڻ ۽ جانورن سان محبت ڪرڻ جو هڪ خوبصورت هنڌ بڻجي ويو آهي.

پر هن ڪيفيءَ جي سڀ کان اهم ڳالهه ان جو نعرو آهي ته Adopt, Don’t Buy يعني خريد نه ڪريو، هنج وٺو.

اڄڪلهه ڪيترائي ماڻهو ڪنهن خاص نسل يا خوبصورت شڪل جي ڪري مهانگا جانور خريد ڪندا آهن، جڏهن ته ڪيترائي بي گهر ۽ لاوارث جانور محبت ۽ پناهه جي انتظار ۾ هوندا آهن. هن ڪيفي جو خيال آهي ته اهڙن جانورن کي هنج وٺي هڪ محفوظ زندگي ڏني وڃي. ڪيفي جي آمدنيءَ جو هڪ حصو ٿائيلينڊ ۾ جانورن جي بچاءَ، علاج ۽ سار سنڀال لاءِ خرچ ڪيو وڃي ٿو.

انهن جو هڪ ٻيو خوبصورت پيغام آهي ته Every Sip Helps يعني ڪافيءَ جو هر ڍڪ مددگار آهي.

تصور ڪريو ته توهان دوستن يا خاندان سان گڏ ڪيفيءَ ۾ وڃو، ڪافي پيئو، سٺو کاڌو کائو، ٻلين سان وقت گذاريو ۽ ساڳئي وقت توهان جي خرچ ڪيل رقم جو هڪ حصو انهن جانورن جي خوراڪ، رهائش ۽ علاج ۾ مددگار بڻجي. ان کان وڌيڪ سٺو خيال ڪهڙو ٿي سگهي ٿو، جتي تفريح سان گڏ ڪنهن نيڪ مقصد جي به خدمت ٿئي؟

اهو ڪاروبار ڪرڻ جو هڪ نئون ۽ مثبت تصور پڻ آهي. هر ڪاروبار جو مقصد صرف منافعو ڪمائڻ نه هجڻ گهرجي. ڪاروبار اهڙا به ٿي سگهن ٿا، جيڪي ماڻهن کي گڏ ڪن، سماجي ذميواريءَ جو احساس پيدا ڪن ۽ بي زبان مخلوق جي زندگي بهتر بڻائڻ ۾ حصو وٺن.

البته جانورن سان محبت ڪرڻ جو مطلب صرف انهن سان کيڏڻ يا تصويرون ڪڍرائڻ ناهي. انهن کي مناسب خوراڪ، صاف ماحول، ويڪسين، طبي سهولتن، مناسب جاءِ ۽ مسلسل سار سنڀال جي ضرورت هوندي آهي. جانور ڪا عارضي وندر يا آرائشي شيءِ ناهن، پر جيئرا ساه وارا آهن، جيڪي انسان جي ذميواري قبول ڪرڻ کان پوءِ سندس توجهه ۽ حفاظت جا حقدار بڻجن ٿا.

اسان کي پنهنجي شهرن ۽ ڳوٺن ۾ رهندڙ بي گهر ٻلين بابت به سوچڻ گهرجي. انهن لاءِ وڏا محل يا مهانگا انتظام ضروري ناهن. صاف پاڻيءَ جو پيالو، مناسب کاڌو، سخت موسم ۾ محفوظ ڪنڊ ۽ ضرورت وقت علاج جو بندوبست به انهن جي زندگيءَ ۾ وڏو فرق آڻي سگهي ٿو.

ريڪياوڪ جي هڪ اپارٽمينٽ کان استنبول جي گهٽين تائين، ويليٽا جي ڪاٺ جي ننڍڙن گهرن کان بئنڪاڪ جي هڪ ڪيفي تائين، مون کي هر هنڌ هڪ ئي ڳالهه نظر آئي آهي ته محبت ۽ رحم دليءَ جي ڪا سرحد، ٻولي، قوم يا مذهب ناهي. ان لاءِ صرف هڪ حساس ۽ مهربان دل جي ضرورت آهي.

اسان اڪثر دنيا کي بهتر بڻائڻ جون ڳالهيون ڪندا آهيون. تعليم، ترقي، ٽيڪنالاجي، معيشت ۽ جديد سهولتن تي بحث ڪندا آهيون. اهي سڀ شيون پنهنجي جاءِ تي اهم آهن، پر ڪنهن سماج جي اصل تهذيب جو اندازو ان ڳالهه مان به لڳائي سگهجي ٿو ته اهو پنهنجي انهن ننڍڙن ۽ بي زبان رهواسين سان ڪهڙو سلوڪ ڪري ٿو، جيڪي پنهنجو حق پاڻ گهري نٿا سگهن.

هڪ ٻلي شايد اهو نه سمجهي سگهي ته ڪنهن ان لاءِ ڪاٺ جو گهر ڇو ٺاهيو، ڪنهن کيس بک ۾ کاڌو ڇو ڏنو يا ڪنهن ڪافيءَ مان حاصل ٿيندڙ رقم سندس علاج لاءِ ڇو خرچ ڪئي. پر اها بک ۽ پيٽ ڀرڻ، سردي ۽ گرمي، خوف ۽ تحفظ جو فرق ضرور محسوس ڪندي.

شايد دنيا کي وڌيڪ مهربان بڻائڻ لاءِ وڏا نعرا هڻڻ جي ضرورت ناهي. ڪڏهن ڪڏهن اهو ڪم پاڻيءَ جي هڪ پيالي، ڪنهن لاوارث ٻلي کي هنج وٺڻ يا ڪافيءَ جي هڪ ڪوپ سان به شروع ٿي سگهي ٿو.

ڇو ته مهربانيءَ جي دنيا ۾ ڪڏهن ڪڏهن سڀ کان خوبصورت ڪهاڻي هڪ ننڍڙي ٻليءَ جي پيرن جي نشانن کان شروع ٿيندي آهي.

___________

سنڌ جي شھر مورو جو عبداللہ عثمان مورائي سُئيڊن ۾ گرائونڊ واٽر انجنيئر آھي. ھُو ناميارو ليکڪ آھي ۽ گھڻي وقت کان انگريزي، سنڌي توڙي اردوءَ ۾ مختلف اخبارن لاءِ ڪالم ۽ سفرناما لکندو رھي ٿو    soomro.sweden@gmail.com