راکي پورنيما: روايت، رشتن جي طاقت ۽ سماجي هم آهنگيءَ جو اُھڃاڻ

راکي پُورنيما يا رکشا بنڌن هڪ قديم ۽ خوبصورت روايت آهي، جنهن جو مرڪزي پيغام محبت، حفاظت، عزت، اعتماد ۽ ذميواري آهي. وقت سان گڏ ان جون رسمون تبديل ٿيون آهن، پر ان جو بنيادي جذبو اڄ به ساڳيو آهي.

راکيءَ جو هڪ ننڍڙو ڌاڳو ڀاءُ ۽ ڀيڻ کي اهو ياد ڏياري ٿو ته زندگي جي خوشين ۽ ڏکن ۾ هڪ ٻئي جو ساٿ ڏيڻ، عزت ڪرڻ ۽ مدد ڪرڻ ئي رشتي جي اصل طاقت آهي. جديد دور ۾ رکشا بنڌن کي صرف ڀاءُ طرفان ڀيڻ جي حفاظت جي روايتي تصور تائين محدود ڪرڻ بدران هڪ ٻئي جي عزت، برابري، محبت ۽ مدد جو مقدس رشتو سمجهڻ گهرجي. اهڙي سوچ سان رکشا بنڌن نه رڳو هندو خاندانن لاءِ، پر وسيع سماج لاءِ به محبت، ڀائيچاري، برداشت ۽ انساني رشتن جي احترام جو خوبصورت پيغام بڻجي سگهي ٿو.

ڊاڪٽر جئپال ڇاٻڙيا

رکشا بنڌن يا ٻنڌڻ هندن جو هڪ اهم، محبت ڀريو ۽ خانداني ڏِڻ آهي، جيڪو خاص طور تي ڀاءُ ۽ ڀيڻ جي مقدس رشتي، محبت، اعتماد ۽ هڪ ٻئي جي حفاظت جي اُھڃاڻ طور ملهايو ويندو آهي. هي ڏِڻ رڳو مذهبي رسم نه، پر خاندان جي محبت، ذميواري، احترام ۽ سماجي اتحاد جو به خوبصورت اظهار آهي. رکشا بنڌن هر سال هندو ڪئلينڊر جي مهيني شراون جي پورنيما، يعني چنڊ جي مڪمل ٿيڻ واري ڏينهن تي ملهايو ويندو آهي. ان ڪري ان کي ”راکي“ يا ”راکي پورنيما“ به چيو ويندو آهي.

رکشا بنڌن جي تاريخ ۽ پسمنظر

رکشا بنڌن ٻن لفظن مان ٺهيل آهي: رکشا يعني حفاظت ۽ بنڌن يعني بند يا رشتو. ان جو مطلب ٿيو حفاظت جو مقدس رشتو. روايت مطابق ڀيڻ پنهنجي ڀاءُ جي ڪارائيءَ تي راکي ٻڌي ٿي ۽ سندس خوشحالي، ڊگهي عمر ۽ حفاظت لاءِ دعا ڪري ٿي. ڀاءُ پنهنجي ڀيڻ جي عزت، حفاظت ۽ هر ممڪن مدد ڪرڻ جو واعدو ڪري ٿو.

رکشا بنڌن جي تاريخ سان ڪيتريون ئي مذهبي ۽ تاريخي روايتون وابسته آهن. انهن مان هڪ مشهور روايت ڪرشن ۽ دروپديءَ سان لاڳاپيل آهي. مهاڀارت جي روايت موجب جڏهن ڪرشن جي آڱر مان رت نڪتو ته دروپدي پنهنجي ڪپڙي جو ٽڪرو ڦاڙي سندس آڱر تي ٻڌو. ڪرشن سندس محبت ۽ خلوص کي ياد رکيو ۽ ڏکئي وقت ۾ دروپديءَ جي عزت ۽ حفاظت ڪئي. هيءَ ڪهاڻي ڀاءُ ۽ ڀيڻ جي رشتي جي علامتي اهميت کي ظاهر ڪري ٿي.

هڪ ٻي مشهور روايت راڻي ڪرناوتي ۽ مغل بادشاهه همايون سان لاڳاپيل آهي. تاريخي روايتن ۾ بيان ڪيو ويندو آهي ته چتوڙ جي راڻي ڪرناوتيءَ همايون ڏانهن راکي موڪلي ۽ مدد جي درخواست ڪئي. همايون ان کي ڀيڻ جي عزت جي علامت سمجهيو. جيتوڻيڪ هن واقعي بابت تاريخدانن ۾ مختلف راءِ موجود آهي، پر عوامي روايت ۾ هيءَ ڪهاڻي رکشا بنڌن جي وسيع سماجي تصور کي ظاهر ڪري ٿي ته راکيءَ جو رشتو صرف سڳي ڀاءُ ۽ ڀيڻ تائين محدود نه آهي.

قديم هندستان ۾ به حفاظت، ڀائيچاري ۽ خانداني ذميوارين سان لاڳاپيل رسمون موجود رهيون آهن. وقت سان گڏ اهي روايتون مختلف علائقن ۾ مختلف صورتون اختيار ڪنديون ويون ۽ رکشا بنڌن هڪ مشهور خانداني ۽ مذهبي تهوار بڻجي ويو.

رکشا بنڌن جي مذهبي اهميت

هندو ڌرم ۾ شراون جو مهينو پاڻ به مقدس تصور ڪيو ويندو آهي. پورنيما جو ڏينهن خاص مذهبي اهميت رکي ٿو. ڪيترن هنڌن تي ماڻهو هن ڏينهن عبادت، پوڄا، خيراتي ڪم ۽ مذهبي رسمن ۾ حصو وٺندا آهن.

راکي ٻڌائڻ جي رسم ۾ هڪ اهم پيغام موجود آهي: رشتن جي حفاظت صرف هڪ فرد جي ذميواري نه، پر ٻنهي طرفن جي محبت ۽ احترام سان مضبوط ٿيندي آهي. روايتي طور ڀيڻ ڀاءُ جي ڪارائيءَ تي راکي ٻڌي ٿي، پر جديد دور ۾ ڀاءُ به ڀيڻ جي خوشحالي، عزت ۽ حفاظت جي ذميواري قبول ڪري ٿو.

هي تهوار خاندان جي ماڻهن کي هڪ ٻئي جي ويجهو آڻي ٿو. خاص طور تي اهي ڀائر ۽ ڀينر جيڪي روزمره جي زندگيءَ ۾ پري رهندا آهن، هن ڏينهن گڏ ٿيڻ جي ڪوشش ڪندا آهن.

راکي ڪيئن تيار ڪئي ويندي آهي؟

راکي عام طور تي رنگين ڌاڳي، موتين، خوبصورت پٿرن، گلن ۽ ٻين سينگاريل شين سان تيار ڪئي ويندي آهي. اڄڪلهه بازارن ۾ مختلف قسمن جون راکيون ملن ٿيون، جن ۾ روايتي، جديد ۽ ٻارن لاءِ خاص ڊزائن به شامل آهن.

ڪيترين ڀينرن لاءِ راکي صرف هڪ سينگاريل ڌاڳو نه، پر محبت، دعا ۽ ڀائيچاري جي علامت هوندي آهي. ڪڏهن ڀيڻ پنهنجي ڀاءُ لاءِ پاڻ راکي تيار ڪندي آهي، جنهن ۾ سندس ذاتي محبت ۽ جذبات شامل هوندا آهن.

هندو خاندانن ۾ رکشا بنڌن جون رسمون

رکشا بنڌن جي ڏينهن گهرن ۾ خاص تياري ڪئي ويندي آهي. خاندان جا ماڻهو نوان يا صاف ڪپڙا پائيندا آهن. ڀيڻ راکي، تلڪ، مٺائي ۽ پوڄا جي سامان سان هڪ ٿالهي تيار ڪندي آهي.

عام طور تي ڀيڻ پهريان ڀاءُ کي تلڪ لڳائيندي آهي، پوءِ سندس ڪرائيءَ تي راکي ٻڌندي آهي ۽ سندس خوشي، صحت، ڪاميابي ۽ ڊگهي عمر لاءِ دعا ڪندي آهي. ان کان پوءِ ڀاءُ ڀيڻ کي تحفو ڏيندو آهي. ڪيترن خاندانن ۾ ڀيڻ کي ڪپڙا، پئسا، زيور، مٺائي يا ٻيو پسنديده تحفو ڏنو ويندو آهي.

پر اصل اهميت تحفي جي قيمت جي نه، محبت ۽ رشتي جي قدر جي هوندي آهي.

مختلف علائقن ۾ مختلف روايتون

هندستان جي مختلف رياستن ۽ پاڪستان جي هندو برادريءَ ۾ رکشا بنڌن جون رسمون ٿوريون مختلف ٿي سگهن ٿيون. سنڌ، خاص طور تي ٿرپارڪر، عمرڪوٽ، ميرپورخاص، حيدرآباد ۽ ڪراچيءَ جي هندو خاندانن ۾ به راکي جو تهوار محبت سان ملهايو ويندو آهي.

ڪيترن سنڌي هندو خاندانن ۾ ڀينرون پنهنجن ڀائرن جي گهرن ۾ وڃن ٿيون يا ڀائر ڀينرن کي وٺڻ لاءِ وڃن ٿا. گهر ۾ مٺايون تيار ڪيون وڃن ٿيون، پوڄا ڪئي وڃي ٿي ۽ راکي ٻڌڻ کان پوءِ خاندان جا سڀ ماڻهو گڏجي مٺائي کائين ٿا.

ڳوٺاڻن علائقن ۾ هي تهوار اڃا به وڌيڪ اجتماعي انداز سان ملهايو ويندو آهي. مائٽ هڪ ٻئي جي گهرن ۾ اچن وڃن ٿا ۽ خاندان جا بزرگ نوجوانن کي محبت، اتحاد ۽ خانداني ذميوارين بابت نصيحت ڪن ٿا.

جديد دور ۾ رکشا بنڌن

اڄ جي دور ۾ رکشا بنڌن جي مفهوم ۾ به تبديلي آئي آهي. هاڻي ڀيڻ کي صرف ”حفاظت جي ضرورت رکندڙ“ فرد طور ڏسڻ بدران ڀاءُ ۽ ڀيڻ کي هڪ ٻئي جو ساٿي سمجهيو وڃي ٿو. ڀيڻ به پنهنجي ڀاءُ جي ڏکئي وقت ۾ مدد ڪرڻ، سندس ڪاميابي لاءِ دعا ڪرڻ ۽ جذباتي سهارو ڏيڻ جو واعدو ڪري ٿي.

ڪيترن ئي خاندانن ۾ ڀينرون پنهنجي ڀائرن سان گڏ سماجي خدمتن، تعليم، صحت ۽ خيراتي سرگرمين ۾ حصو وٺن ٿيون. اهڙي طرح راکيءَ جو تصور صرف ذاتي رشتي کان وڌي سماجي ذميواري تائين پهچي رهيو آهي.

سوشل ميڊيا ۽ جديد رابطي جي ذريعن سبب جيڪي ڀائر ۽ ڀينرون مختلف شهرن يا ملڪن ۾ رهن ٿا، اهي وڊيو ڪال ذريعي به هڪ ٻئي کي راکيءَ جون مبارڪون ڏين ٿا. ڪڏهن راکي پوسٽ ذريعي موڪلي ويندي آهي ۽ تحفا آن لائن موڪليا ويندا آهن.

راکيءَ جو سماجي پيغام

رکشا بنڌن جو سڀ کان خوبصورت پهلو ان جو سماجي پيغام آهي. هي تهوار انسان کي ياد ڏياري ٿو ته خاندان صرف رت جي رشتي جو نالو ناهي، پر اعتماد، محبت، احترام ۽ ذميواريءَ جو نالو آهي.

راکيءَ جو ڌاڳو بظاهر تمام ڪمزور هوندو آهي، پر ان سان وابسته جذبات تمام مضبوط هوندا آهن. اهو ٻڌائي ٿو ته محبت ۽ اعتماد سان ٺهيل رشتا زندگي جي ڏکيائين کي منهن ڏيڻ ۾ وڏي طاقت ڏين ٿا.

اڄ جي مصروف ۽ تيزيءَ سان تبديل ٿيندڙ دنيا ۾، جتي خاندان جا ماڻهو هڪ ٻئي کان پري ٿيندا وڃن ٿا، اهڙا تهوار خاندان کي ٻيهر گڏ ڪرڻ جو موقعو فراهم ڪن ٿا. اهي نوجوان نسل کي پنهنجي ثقافت، روايتن ۽ خانداني قدرن سان ڳنڍين ٿا.

پاڪستان ۾ رکشا بنڌن

پاڪستان جي هندو برادريءَ لاءِ رکشا بنڌن مذهبي تهوار سان گڏ ثقافتي سڃاڻپ جو به حصو آهي. سنڌ جي مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ هندو خاندان هي ڏينهن پنهنجي روايت مطابق ملهائين ٿا. مندرن ۾ خاص دعائون ۽ مذهبي تقريبون به ٿين ٿيون.

هي تهوار پاڪستان جي ثقافت کي به اجاگر ڪري ٿو. هڪ اهڙي ملڪ ۾ جتي مختلف مذهبي ۽ ثقافتي برادريون گڏ رهن ٿيون، اقليتن جي تهوارن جو احترام هڪ ٻئي کي سمجهڻ، برداشت ۽ سماجي هم آهنگي کي مضبوط ڪري سگهي ٿو.

رکشا بنڌن هڪ قديم ۽ خوبصورت روايت آهي، جنهن جو مرڪزي پيغام محبت، حفاظت، عزت، اعتماد ۽ ذميواري آهي. وقت سان گڏ ان جون رسمون تبديل ٿيون آهن، پر ان جو بنيادي جذبو اڄ به ساڳيو آهي.

راکيءَ جو هڪ ننڍڙو ڌاڳو ڀاءُ ۽ ڀيڻ کي اهو ياد ڏياري ٿو ته زندگي جي خوشين ۽ ڏکن ۾ هڪ ٻئي جو ساٿ ڏيڻ، عزت ڪرڻ ۽ مدد ڪرڻ ئي رشتي جي اصل طاقت آهي. جديد دور ۾ رکشا بنڌن کي صرف ڀاءُ طرفان ڀيڻ جي حفاظت جي روايتي تصور تائين محدود ڪرڻ بدران هڪ ٻئي جي عزت، برابري، محبت ۽ مدد جو مقدس رشتو سمجهڻ گهرجي.

اهڙي سوچ سان رکشا بنڌن نه رڳو هندو خاندانن لاءِ، پر وسيع سماج لاءِ به محبت، ڀائيچاري، برداشت ۽ انساني رشتن جي احترام جو خوبصورت پيغام بڻجي سگهي ٿو.

________________

ڊاڪٽر جئپال ڇاٻڙيا ڪراچيءَ ۾ اکين جو سرجن آھي