خوني روايتن جي وَر چڙھيل حياتيون: ھٿ ٺوڪي غيرت جي نالي ۾ بيگناھ عورتن جو قتل

سنڌ ۾ قانون جي حڪمرانيءَ نالي ڪا بہ شئي ڪانھي. صوبي ۾ عورتن جي حقن لاءِ ۽ مٿن تشدد خلاف ڪيترا ئي قانون ٺاھيا ويا آھن، پر اُھي سمورا قانون سردخاني ۾ پيا آھن ۽ عمل نٿو ٿئي. عورتن تي تشدد ۽ سندن قتل جا واقعا گھٽجڻ بدران وڌي رھيا آھن. عورتن جي حقن ۽ ٻين معاملن بابت ڪميشنون جوڙيون ويون آھن، پر اھي ڪميشنون ڪراچيءَ جي وڏين ھوٽلن ۾ سيمينار ڪوٺائي مال لُٽڻ کانسواءِ ٻيو ڪو ڪم نٿيون ڪن.

ليکڪ: نصير اعجاز

 پاڪستان ۾ عورتن خلاف تشدد هڪ عرصي کان سماجي ۽ قانوني منظر تي هڪ خوفناڪ پاڇي وانگر ڇانيل آهي، جنهن انهن خاندانن ۽ برادرين جي زندگيءَ کي عذاب ۾ وجهي ڇڏيو آهي جيڪي هر وقت خطري، بدنامي ۽ جوابدارن کي سزا نه ملڻ جهڙي صورتحال ۾ ڦاٿل آھن. غيرت جي نالي تي قتل وارو اصطلاح دراصل خُوني روايتن، پدرشاهي نظام ۽ قانوني چور رستن جي هڪ اهڙي ڄار ۾ جڪڙيل آهي، جنهن گڏجي هڪ اهڙو ماحول پيدا ڪيو آهي جتي عورتن جي زندگيءَ کي تمام گهٽ اهميت ڏني وڃي ٿي. هيءَ ڳالھ رڳو ڪن ڌار ڌار واقعن بابت ناهي، پر هڪ اهڙي نظام بابت آهي جتي صنفي بنيادن تي تشدد کي برداشت ڪيو وڃي ٿو۽ جواز گهڙيا وڃن ٿا. جيتوڻيڪ ڪيترائي فرد، سماجي گروهه ۽ ادارا هن صورتحال کي بدلائڻ لاءِ ڪوششون ڪري رهيا آهن پر حيرت جي ڳالھ آھي تہ قانون قاتلن کي جوڳي سزا نہ ڏئي سگھيو آھي ۽ نتيجي ۾ خوني واقعا بنا روڪ ٽوڪ جاري آھن.  

ميڊيا ۾ ايندڙ انگ اکر جيتوڻيڪ رپورٽنگ ۾ فرق جي ڪري تڪراري ٿي سگهن ٿا، پر اهي مسئلي جي شدت کي واضع ڪن ٿا. بين الاقوامي ۽ مقامي نگراني ڪندڙ گروپن بار بار پاڪستان ۾ عورتن خلاف تشدد جي خطرناڪ حد تائين وڌندڙ شرح کي اجاگر ڪيو آهي. ميڊيا جون تحقيقاتي رپورٽون ۽ انساني حقن جي تنظيمن جا اڀياس ٻُڌائن ٿا ته هر سال هزارين عورتون غيرت جي نالي تي تشدد، زيادتي، اغوا، جبري شادين ۽ صنفي تشدد جي ٻين قسمن جو شڪار ٿين ٿيون. مثال طور، ڪجهه سالن ۾ غيرت جي نالي تي قتل ٿيندڙ عورتن جو انگ سون کان هزارن تائين ٻڌايو ويو آهي. جيتوڻيڪ باقاعدہ آڊٽ ٿيل ڊيٽابيس نه هجڻ ڪري صحيح انگ اکر ٻڌائڻ مشڪل آهي، پر الڳ الڳ رپورٽن موجب، هزارين عورتون هڪ مخصوص عرصي دوران جنسي تشدد ۽ ٻين ڏوهن کي منهن ڏين ٿيون، جڏهن ته اغوا جي واقعن کي اڪثر خانداني تڪرار چئي معاملي کي لٽڪايو ويندو آهي.

هن افسوسناڪ صورتحال جي پٺيان بيشمار اهڙيون ڪهاڻيون آهن جيڪي انگ اکرن کان وڌيڪ ھڪ انساني پهلوءَ کي ظاهر ڪن ٿيون. انهن عورتن بابت سوچيو جيڪي شادي، ڏاج يا ھٿ ٺوڪي غيرت جي تڪرارن کانپوءِ غائب ٿي وڃن ٿيون يا قتل ڪيون وڃن ٿيون؛ اهي عورتون جن کي خاندان يا سماج جي دٻاءُ سبب خاموش رهڻ تي مجبور ڪيو وڃي ٿو؛ ۽ اهي جيڪي ان ظلم ۽ بربريت خلاف مزاحمت ڪن ٿيون ته کين تشدد يا تعليم ۽ روزگار کان محروم ٿيڻو پوي ٿو. هر واقعو رڳو هڪ انگ ناهي، پر هڪ تباهه ٿيل زندگي، ٽٽل خاندان ۽ هڪ اهڙو سماجي زخم آهي جيڪو نسلن تائين برقرار رهي ٿو.

هن ڏکي صورتحال ۾ اميد جا ڪجهه ڪِرڻا به موجود آهن. سڄي پاڪستان ۾ عورتون، مرد، ڪارڪن، وڪيل ۽ مختلف تنظيمون ڏينهن رات زيادتين کي دستاويزي شڪل ڏيڻ، بچي ويلن کي مدد فراهم ڪرڻ ۽ قانوني ۽ پاليسي سڌارن لاءِ جدوجهد ڪري رهيون آهن. سول سوسائٽي گهريلو تشدد، غيرت جي نالي تي ڏوهن ۽ جبري شادين خلاف سخت قانون لاڳو ڪرڻ لاءِ مهمون هلائي رهي آهي. ھن مھل تائين ٿيندڙ قانوني سڌارن جو مقصد انهن چور رستن کي بند ڪرڻ هو جن جي مدد سان جوابدار سزا کان بچي ويندا هئا. پر منزل اڃان گھڻو پري آھي.

سماج ۾ مڪمل تبديليءَ جو رستو چيلنجز سان ڀريل آهي. سڀ کان وڏي چئلينج ھيل تائين ٺاھيل قانونن تي عمل ڪرائڻ آھي. قانوني نظام ڪيسن جي وڏي انگ ۽ قانون جي اڻپوري نفاذ سبب سخت دٻاءُ جو شڪار آهي. ان کان علاوه غربت، تعليم جي کوٽ ۽ ٻهراڙي توڻي شهرن جي وچ ۾ فرق عورتن جي انصاف تائين پهچ کي محدود ڪري ٿو. ڪنھن بہ ملڪ ۾ قانون تي عمل نہ ٿيڻ جو سبب اھو ھوندو آھي تہ حڪمرانن جون اوليتون صرف پنھنجي مفادن کي پورو ڪرڻ تائين محدود ھونديون آھن. سنڌ ۾ بہ خاص طور اھو ئي ٿي رھيو آھي. قانونسازي ڪري قانونن کي سردخاني ۾ اُڇلايو وڃي ٿو. غور ڪريو تہ سنڌ ۾ عورتن جي حقن لاءِ ۽ مٿن تشدد خلاف ڪيترا ئي قانون ٺاھيا ويا آھن، پر عورتن تي تشدد ۽ سندن قتل جا واقعا گھٽجڻ بدران وڌي رھيا آھن. سوشل ميڊيا موجب رُڳو ھڪ ڏينڍ ھفتي اندر سنڌ ۾ نَو عورتون غيرت جي نالي ۾ قتل ڪيون ويون ويون آھن. حڪمتي سطح تي جيڪڏھن ردعمل کي ڏسبو تہ ورلي ڪو حڪمرانن جو بيان ايندو ھوندو، نہ تہ اھو بہ نہ. وڏي ھام ھنئين ويندي تہ ھنن عورتن جي حقن ۽ ٻين معاملن بابت ڪميشنون جوڙيون آھن، پر اھي ڪميشنون ڪراچيءَ جي وڏين ھوٽلن ۾ سيمينار ڪوٺائي مال لُٽڻ کانسواءِ ٻيو ڪو ڪم نٿيون ڪن.

_____________    

​نصير اعجاز سينئر صحافي، اديب، شاعر، محقق، ۽ ھڪ سفرنامي سميت يارھن ڪتابن جو مصنف آھي. انھن ڪتابن ۾ سندس ھڪ انگريزي ڪتاب Hur – The Freedom Fighter بہ شامل آھي جيڪو سوا سئو ورھين جي تاريخ تي ٿيل تحقيقي ڪم آھي.