جنگ، نسل پرستي ۽ نازي ازم: تاريخ توهان جو فيصلو ڪندي، نازي ازم جو ساٿ نه ڏيو

ايران ۾ يونيورسٽين، اسڪولن، فارماسيوٽيڪل فيڪٽرين ۽ انسٽيٽيوٽ تي حملي کانپوءِ، آمريڪي فوج گذريل خميس جي شام جو ايران ۽ خطي جي بلند ترين پل B1کي، جيڪا تهران جي ويجهو واقع آهي، وڏن بمن سان تباهه ڪري ڇڏيو. انهن حملن هاڻي جنگي ڏوهن جا سوال اٿاري ڇڏيا آهن.

آمريڪي صدر پنهنجي تقرير ۾ چيو هو ته اسان ايران جي انفراسٽرڪچر تي حملا ڪنداسين ۽ کين پٿر جي دور ڏانهن واپس موڪلينداسين.

ايراني پرڏيهي وزير X-نيٽ تي چيو: “بلڪل، اهو ذهن ۾ رکو ته پٿر جي دور ۾ وچ اوڀر مان ڪو به تيل يا گئس برآمد نه ٿيندو هو. ڇا آمريڪا جا ماڻهو وقت کي ايئن واپس موڙڻ چاهين ٿا؟”

تحرير: علي رضا بهرامي

تهران: ايران ۾ ڪيترن ئي يونيورسٽين، اسڪولن، فارماسيوٽيڪل فيڪٽرين ۽ پاستور انسٽيٽيوٽ تي حملي کانپوءِ، آمريڪي فوج گذريل خميس جي شام جو ايران ۽ خطي جي بلند ترين پل B1کي، جيڪا تهران جي ويجهو واقع آهي، وڏن بمن سان تباهه ڪري ڇڏيو. انهن حملن هاڻي جنگي ڏوهن جا سوال اٿاري ڇڏيا آهن.

هي B1 پل هڪ ٻي ڊگهي ۽ اوچي پل کان به وڌيڪ بلندي تي اڏيل هئي، جيڪا 1980ع واري ڏهاڪي جي هئي. هي پل جلد ئي کولي وڃڻ واري هئي ته جيئن تهران-اتر ايران فري وي کي مڪمل ڪري سگهجي.

جيتوڻيڪ هي ڪنڪريٽ جي پل اڃا عوام لاءِ کولي نه وئي هئي، پر شروعاتي اندازن موجب ان حملي ۾ 10 ڄڻا مارجي ويا ۽ 100 زخمي ٿيا آهن. ان جو سبب هي هو ته اها پل پراڻي تهران-اتر ايران روڊ جي مٿان اڏيل هئي، ۽ بلقان ڳوٺ جا ڪجهه گهر پڻ ان پل جي هيٺان واقع هئا.

پر ان سان گڏ ٻه ٻيا خوفناڪ سبب پڻ هئا. پهريون اهو ته جڏهن امدادي ڪارروايون جاري هيون، ته 1,000 ڪلوگرام وزني بم سان ٻيو حملو ڪيو ويو. ٻيو سبب اهو ته خميس جو ڏينهن ايران ۾ ايراني نئين سال (نوروز) جي موڪلن جو آخري ڏينهن هو. هن ڏينهن تي قديم روايت موجب ماڻهو فطرت جي وچ ۾ پڪنڪ ملهائڻ لاءِ ٻاهر نڪرندا آهن.

هر سال وڏي انگ ۾ ماڻهو پل جي هيٺان وهندڙ نديءَ جي ڪناري تي پڪنڪ ملهائيندا آهن. هن سال جنگ جي حالتن جي باوجود ڪجهه ماڻهو پنهنجي ان روايت کي ختم ڪرڻ نه چاهيندا هئا. ڌماڪو ايترو ته شديد هو جو ان جا ٽڪرا 500 ميٽرن تائين پکڙجي ويا ۽ ماڻهن کي لڳا.

پاسدارانِ انقلاب فوري طور تي اسرائيلي پلين جي هڪ فهرست جاري ڪئي جيڪي هاڻي قانوني هدف بڻجي سگهن ٿيون. پر اسرائيل ترت اعلان ڪيو ته پل تي حملو سندن ڪم نه هو.

بلڪل، صدر ٽرمپ هڪ ڏينهن اڳ ئي اعلان ڪيو هو ته اسان اڳي ئي ايران جون 2 خوبصورت پليون تباهه ڪري چڪا آهيون ۽ اسان جي فهرست ۾ 2 وڌيڪ خوبصورت پليون موجود آهن. پر ڪنهن به شڪ جي گنجائش نه هئي، ڇو ته ٽرمپ ڪجهه دير کانپوءِ هڪ پوسٽ شايع ڪئي ۽ فخر سان اعتراف ڪيو ته پلن تي حملو آمريڪي فوج جو ڪم هو.

آمريڪي صدر هڪ ڏينهن اڳ پنهنجي تقرير ۾ چيو هو ته اسان ايران جي انفراسٽرڪچر تي حملا ڪنداسين ۽ کين “پٿر جي دور” (Stone Age) ڏانهن واپس موڪلينداسين، جتي سندن جاءِ آهي. آمريڪي وزيرِ جنگ به “X” نيٽ ورڪ تي ساڳي ڳالهه ورجائي ۽ لکيو: “Stone Age!” پٿر جو دور!.

ٽرمپ جي انهن لفظن تي سڄي دنيا ۾ سخت ردعمل سامهون آيو. ڪيترن ئي ماڻهن ان کي نسل پرستي ۽ جنگي ڏوهه قرار ڏنو. انهن ردعملن ۾ اعلي سياسي اڳواڻ به شامل هئا. فرانس جي صدر، آئرلينڊ جي وزيراعظم ۽ آمريڪي ڪانگريس جي ڪجهه ميمبرن پڻ انهن لفظن جي سخت مذمت ڪئي.

پل تي حملي کان اڳ ايراني ميڊيا ۽ سوشل ميڊيا تي به سخت ردعمل موجود هئا؛ اهڙا ردعمل جيڪي پاڻ به هڪ طرح سان نسل پرستانه هئا، ڇو ته اڪثر ردعمل ان ڳالهه تي ٻڌل هئا ته آمريڪا جي تاريخ صرف 250 سال آهي جڏهن ته ايران جي تاريخ هزارين سال پراڻي آهي. هنن جو چوڻ هو ته جڏهن ايراني سلطنت هئي، تڏهن يورپين بعد ۾ ريڊ انڊينز جو قتل عام ڪري آمريڪا بڻايو، اهي پنهنجا منهن رڱيندا هئا ۽ قديم هٿيارن سان هڪٻئي تي حملا ڪندا هئا (شايد سندن اشارو وائڪنگز ۽ اهڙن ٻين قبيلن ڏانهن هو).

پر انهن ردعملن ۾ ڪجهه خاص ۽ سوچڻ جهڙا هئا. ايراني پرڏيهي وزير جو جواب هڪ قسم جي ڌمڪي هئي. هن X-نيٽ تي چيو: “بلڪل، اهو ذهن ۾ رکو ته پٿر جي دور ۾ وچ اوڀر مان ڪو به تيل يا گئس برآمد نه ٿيندو هو. ڇا آمريڪا جا ماڻهو وقت کي ايئن واپس موڙڻ چاهين ٿا؟”

سندس تحرير جو مطلب هي ورتو پئي ويو ته: ايران جي انفراسٽرڪچر کي تباهه ڪرڻ سان، اسان علائقي ۾ آمريڪا ۽ ان جي اتحادين جي مفادن سان لاڳاپيل انفراسٽرڪچر کي تباهه ڪنداسين، ۽ فارس جي نار ۾ تيل ۽ گئس جي برآمداتي سهولتن کي تباهه ڪيو ويندو. اها هڪ اهڙي ڌمڪي هئي جيڪا ايراني اختيارين اڳ ۾ به ڏني هئي.

پر طنزيه ۽ ڌمڪي آميز جوابن ۾ ٻيو ردعمل ڏاڍو سوچڻ جهڙو هو. محمد صفا، گڏيل قومن جي هڪ اعلي سفارتڪار جنهن ڪجهه ڏينهن اڳ هن جنگ جي احتجاج ۾ استعيفي ڏني هئي، X-نيٽ تي لکيو: “تصور ڪريو جيڪڏهن ايران ڪيليفورنيا جي گولڊن گيٽ برج کي بم سان اڏائي ڇڏي ها، ته توهان کين ڇا چئو ها؟ دهشتگرد! آمريڪا ايران جي بلند ترين پل، B1 پل کي تباهه ڪري ڇڏيو، توهان ان کي ‘امن’ ڇو ٿا چئو؟ پل تي بمباري ڪرڻ عالمي انساني قانونن تحت هڪ جنگي ڏوهه آهي.”

ٽرمپ جا مخالف بار بار چئي رهيا آهن ته اسڪول، اسپتال، مسجد، چرچ، فارماسيوٽيڪل فيڪٽري، پاور پلانٽ، گئسولين ڊيپو ۽ پل تي بمباري ڪرڻ عالمي قانون تحت جنگي ڏوهه آهي. اهي سڀئي جايون ايران ۽ تهران ۾ آمريڪا ۽ اسرائيل جي ميزائل حملن ۽ بمباري جو نشانو بڻيون آهن.

لنڊن ۾ ايراني سفارتخاني پڻ دنيا جي سياسي اڳواڻن کي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: “تاريخ توهان جو فيصلو ڪندي. نازي ازم جو ساٿ نه ڏيو.”

جان هاپڪنز يونيورسٽي جي ايراني-آمريڪي پروفيسر ۽ عالمي قانون جي ماهر رضا نصري، آمريڪي نائب صدر جي ڊي وينس کي لکيو: “25هين ترميم کي فعال ڪري ٽرمپ کي هٽايو، ٻي صورت ۾ توهان پاڻ جنگي ڏوهن ۾ شريڪ ٿي ويندا.”

ڪو به حڪم جيڪو جنگ جي قانونن جي خلاف ورزي ڪري ٿو، اهو بنيادي طور تي غير قانوني آهي. “فوجي ۽ ڪمانڊر جيڪي اهڙن حڪمن تي عمل ڪن ٿا، انهن تي عالمي عدالتن ۾ ذاتي طور تي ڪيس هلائي سگهجن ٿا. ‘مون کي ايئن ڪرڻ جو حڪم مليو هو’ وارو عذر نيورمبرگ ٽرائلز کان وٺي رد ڪيو ويو آهي.”

_______________

علي رضا بھرامي تھران ۾ رھندڙ سينئر صحافي ۽ ايشيا جرنلسٽس ائسوسيئيشن جو ميمبر آھي

ڏکڻ ڪوريائي خابرو اداري The AsiaN جي انگريزي سروس جي ٿورن سان