ڪيترائي نوجوان وسيلا نه هجڻ باوجود وڏا خواب ڏسن ٿا، پر جڏهن اهي اويٽر واريون گيمن کي پنهنجو روزانو معمول بڻائي ڇڏين ٿا، تڏهن سندن خواب آهستي آهستي ڪمزور ٿي وڃن ٿا.
ڪلاڪن جا ڪلاڪ اسڪرين اڳيان ويهڻ سان نه رڳو وقت ضايع ٿئي ٿو، پر سوچڻ، پڙهڻ ۽ محنت ڪرڻ جي عادت به گهٽجي وڃي ٿي
انهن گيمن جو هڪ ٻيو خطرناڪ پهلو به آهي: آن لائن چيٽ ۽ اجنبي ماڻهن سان رابطو. ڪيترائي نوجوان بنا سوچ سمجهه جي اجنبي ماڻهن سان ڳالهيون ڪن ٿا، ذاتي معلومات شيئر ڪن ٿا، جيڪا بعد ۾ مسئلن جو سبب بڻجي سگهي ٿي.
لال جان ميگهواڙ
اڄ جي دور ۾ موبائل فون هر هٿ ۾ آهي، ۽ ان سان گڏ آن لائن گيمن جو طوفان به تيزي سان وڌي رهيو آهي. خاص طور تي “اويٽر واريون گيمون” نوجوانن ۾ هڪ نئين عادت بڻجي چڪيون آهن. انهن گيمن ۾ رانديگر پنهنجو ڊجيٽل ڪردار (اويٽر) ٺاهي هڪ خيالي دنيا ۾ داخل ٿئي ٿو، جتي هو ڳالهائي سگهي ٿو، مقابلا ڪري سگهي ٿو، شيون خريد ڪري سگهي ٿو ۽ پاڻ کي ڪنهن ٻي سڃاڻپ سان پيش ڪري سگهي ٿو. ظاهر ۾ اهو سڀ ڪجهه معصوم تفريح لڳي ٿو، پر حقيقت ان کان گهڻو وڌيڪ ڳنڀير آهي.
اسان جي سماج ۾ اڳ ئي تعليم جا مسئلا موجود آهن. ڪيترائي نوجوان وسيلا نه هجڻ باوجود وڏا خواب ڏسن ٿا، پر جڏهن اهي اويٽر واريون گيمن کي پنهنجو روزانو معمول بڻائي ڇڏين ٿا، تڏهن سندن خواب آهستي آهستي ڪمزور ٿي وڃن ٿا. ڪلاڪن جا ڪلاڪ اسڪرين اڳيان ويهڻ سان نه رڳو وقت ضايع ٿئي ٿو، پر سوچڻ، پڙهڻ ۽ محنت ڪرڻ جي عادت به گهٽجي وڃي ٿي. جيڪو نوجوان رات جو ڪتاب کولڻ گهرجي، اهو راتين جاڳي گيم کيڏي ٿو. نتيجي ۾ امتحانن ۾ ناڪامي، مايوسي ۽ پريشاني جنم وٺي ٿي.
ڪيترن ئي گهرن ۾ والدين افسوس سان چون ٿا ته سندن ٻار اڳي پڙهڻ ۾ سٺو هو، پر هاڻي سڄو وقت موبائل ۾ لڳو پيو آهي. اويٽر واريون گيمون نوجوانن کي اهڙي خيالي دنيا ۾ وٺي وڃن ٿيون جتي هو پاڻ کي طاقتور، مشهور يا امير محسوس ڪن ٿا، پر جڏهن موبائل بند ٿئي ٿو ته حقيقت سامهون اچي ٿي—نه ڪا ڪاميابي، نه ڪا مهارت، نه ڪو علم. اهو فرق ئي نوجوان جي اندر بيچيني پيدا ڪري ٿو.
انهن گيمن جو هڪ ٻيو خطرناڪ پهلو به آهي: آن لائن چيٽ ۽ اجنبي ماڻهن سان رابطو. ڪيترائي نوجوان بنا سوچ سمجهه جي اجنبي ماڻهن سان ڳالهيون ڪن ٿا، ذاتي معلومات شيئر ڪن ٿا، جيڪا بعد ۾ مسئلن جو سبب بڻجي سگهي ٿي. ان سان گڏ ڪجهه گيمن ۾ پئسا خرچ ڪرڻ جو رجحان به وڌي رهيو آهي، جنهن ڪري گهرن ۾ مالي پريشانيون پيدا ٿين ٿيون. ڪيترن والدين کي خبر ئي نٿي پوي ته سندن ٻار ننڍن ننڍن آن لائن خرچن ذريعي ڪيترو وڏو نقصان ڪري رهيا آهن.
اسان کي اهو به سمجهڻ گهرجي ته جسماني صحت تي به ان جا اثر پون ٿا. گهڻو وقت ويهڻ سان اکين جي تڪليف، سر جو سور، ننڊ جي کوٽ ۽ ذهني دٻاءُ وڌي ٿو. نوجوان آهستي آهستي حقيقي راندين، سماجي ميل جول ۽ خانداني وقت کان پري ٿي وڃن ٿا. گهر ۾ ويهي هرڪو پنهنجي موبائل ۾ گم آهي، جنهن سان رشتن ۾ به فاصلو وڌي ٿو.
پر سوال اهو آهي ته حل ڇا آهي؟
حل اهو آهي ته نوجوانن کي صحيح رستو ڏيکاريو وڃي. کين اهو سمجهايو وڃي ته ٽيڪنالاجي دشمن ناهي، پر ان جو حد کان وڌيڪ استعمال نقصانڪار آهي. والدين کي گهرجي ته هو ٻارن سان ويهي کين وقت جي اهميت بابت ٻڌائن. اسڪولن ۾ به شعور پيدا ڪرڻ جي ضرورت آهي ته آن لائن دنيا جي خطرن بابت آگاهي ڏني وڃي.
نوجوانو! اوهان ئي هن ملڪ جو مستقبل آهيو. جيڪڏهن اوهان پنهنجو وقت خيالي اويٽر دنيا ۾ وڃائيندؤ ته حقيقي زندگيءَ ۾ پٺتي رهجي ويندؤ. ڪاميابي لاءِ محنت، علم ۽ مستقل مزاجي ضروري آهي. راند ڪجهه لمحن جي خوشي ڏئي سگهي ٿي، پر علم سڄي زندگيءَ جي عزت ۽ سڪون ڏئي ٿو.
اچو ته عهد ڪريون ته گيمن کي رڳو محدود تفريح تائين رکون، ۽ پنهنجي اصل ڌيان کي تعليم، مهارتن ۽ مثبت سرگرمين ڏانهن موڙيون. پنهنجي ماءُ پيءُ جي اميدن کي سمجهون، پنهنجي خوابن کي سنجيدگيءَ سان وٺون ۽ پنهنجي وقت جي حفاظت ڪريون.
ڇاڪاڻتہ جيڪو نوجوان پنهنجي وقت جي قدر ڪري ٿو، اهو ئي مستقبل ۾ قوم جو فخر بڻجي ٿو. ۽ جيڪو وقت کي خيالي دنيا ۾ وڃائي ٿو، اهو پڇتاءُ کان سواءِ ڪجهه به حاصل نٿو ڪري.
___________________
لال جان مينگهواڙ شاگرد آهي ، اسلام آباد جي ھڪ تعليمي اداري ۾ پڙھي ٿو.
