جڏهن ڪنهن قوم يا فرد جي سوچ ۾ نفرت، حسد، ڪيني ۽ خودغرضي جو زهر ملي وڃي، ته اها نگري ڪڏهن به آباد نٿي رهي سگهي. تنهنڪري، نگريءَ جي آباد ھجڻ لاءِ شرط اهو آهي ته غلط سوچن جو خاتمو ٿئي
حڪيم پريم چاندواڻي
ياالله منهنجي نگريء کي آباد رکجان
سوچ جيڪا غلط، ان کي برباد رکجان۔
انساني زندگي رڳو ساهه کڻڻ يا مادي آسائشن جي ميڙا چونڊيءَ جو نالو ناهي، پر هيءَ زندگي هڪ اهڙي “نگري” آهي جتي من جا جذبا، روح جون تمنائون ۽ سوچن جا قافلا هر وقت سفر ۾ رهن ٿا. جڏهن اسان چئون ٿا ته “يا الله منهنجي نگريءَ کي آباد رکجان”، ته ان جو مطلب رڳو گهر، ٻار ٻچا يا مال ۽ دولت ناهي، پر ان جو گهرو مقصد پنهنجي اندر جي دنيا، پنهنجي اخلاق، پنهنجي امن ۽ پنهنجي روحاني سڪون جي سلامتي آهي. ان سان گڏوگڏ ساري وطن لاء هڪ دل سان گهريل دعا آهي۔
نگريءَ جي آباد ھجڻ مان ڇا مراد آهي؟
آبادي رڳو عمارتن جي اڏاوت جو نالو ناهي. هڪ انسان تڏهن آباد چئبو آهي جڏهن سندس من صلح، محبت ۽ خير جي جذبن سان لبريز هجي. اڄوڪي هن افراتفري واري دؤر ۾، جتي ماڻهو اندروني طور ٽٽل ۽ ڦٽل آهي، اتي پنهنجي مالڪ کان هيءَ دعا گهرڻ ته “منهنجي نگريءَ کي آباد رکجان” اصل ۾ پنهنجي وجود کي بي مقصد ٿيڻ کان بچائڻ ۽ ديس کي بري نظر کان بچائڻ جي هڪ التجا آهي.
* روحاني سڪون: جتي ذڪر ۽ فڪر جي هٻڪار هجي.
* اخلاقي بلندي: جتي ٻين لاءِ احترام ۽ همدردي هجي.
* ذهني يا دلي يقين: جتي نااميديءَ جي بدران اميد جا گل ٽڙندا هجن.
سوچ جي بربادي: هڪ لازمي تقاضا
شعر جي ٻي سِٽ هڪ تمام وڏو فلسفو بيان ڪري ٿي: “سوچ جيڪا غلط آهي، ان کي برباد رکجان.” اها هڪ تمام جرئت مندانه دعا آهي. اسان اڪثر ڪري پنهنجي هر خيال کي صحيح سمجهندا آهيون، پر حقيقي دانائي اها آهي ته اسان انهن سوچن جي برباديءَ جي دعا گهرون جيڪي بدنيت ۽ لوڀي ماڻهو ديس کي نقصان ڏيڻ يا حصن ڀاڱن ۾ ورهائڻ واري گندي سوچ جا حامل هجن۔ ان سان گڏوگڏ اسان کي به اهڙي بري سوچ کان پري رکجان جيڪا انسانيت ۽ وطن دوستيءَ کان پري ڪري ڇڏي۔
غلط سوچ جيڪا بدنيتيء تي مبني هجي هڪ اهڙي باھه ساڙي وانگر آهي جيڪا سڄي وجود کي اڏوهيءَ وانگر کائي ويندي آهي، يا ساڙي ڀسم ڪري ڇڏيندي آهي۔ جڏهن ڪنهن قوم يا فرد جي سوچ ۾ نفرت، حسد، ڪيني ۽ خودغرضي جو زهر ملي وڃي، ته اها نگري ڪڏهن به آباد نٿي رهي سگهي. تنهنڪري، نگريءَ جي آباديءَ لاءِ شرط اهو آهي ته غلط سوچن جو خاتمو ٿئي. “سوچ جي تبديلي ئي اصل ۾ سماج جي تبديلي آهي. جيڪڏهن اسان جا خيال پاڪيزه نه هوندا، ته اسان جون دعائون رڳو لفظن جو مجموعو بڻجي رهجي وينديون.”
منفي سوچن جا اثرات ۽ اسان جي ذميواري
اڄ جو سماج جنهن ٻرندڙ باهه ۾ سڙي رهيو آهي، ان جو بنيادي ڪارڻ غلط سوچ آهي.
* ڪينو ۽ حسد: ٻئي جي خوشيءَ کي ڏسي سڙڻ اسان جي اندر جي نگريءَ کي ويران ڪري ڇڏي ٿو.
* تعصب: ذات، پات ۽ رنگ جي بنياد تي انسانن کي ورهائڻ واري سوچ اسان جي اجتماعي نگريءَ يا ديس کي برباد ڪري رهي آهي.
* نااميدي: الله جي رحمت مان مايوس ٿيڻ سڀ کان وڏي غلط سوچ آهي، جنهن کي برباد ڪرڻ ضروري آهي.
جڏهن اسان دعا گهرون ٿا ته “غلط سوچ کي برباد رکجان”، ته اسان انهن سڀ بدخواهن سان گڏ اصل ۾ پنهنجي نفس جي پاڪائيءَ جو به سوال ڪريون ٿا. اسان چاهيون ٿا ته اسان جو مالڪ اسان جي ساري قوم جي ذهن مان اهي سمورا وسوسا ۽ گندگيون ڪڍي ڇڏي جيڪي اسان کي هڪ سٺو انسان بڻجڻ کان روڪن ٿيون.
حاصل ڪلام
هي شعر رڳو هڪ ٻه سٽو شعر ناهي، پر هڪ مڪمل “منشور” آهي. هي اسان کي سيکاري ٿو ته زندگيءَ جي آبادي رڳو ظاهري رونقن ۾ ناهي، پر ان جو دارومدار اسان جي فڪر جي پاڪائيءَ تي آهي. جيڪڏهن اسان جي سوچ صحيح رستو اختيار ڪندي، ته اسان جو گهر، اسان جو سماج ۽ اسان جو ملڪ خودبخود گلِ گلزار بڻجي ويندو.
اي منهنجا موليٰ! اسان جي دلين جي شهر کي محبتن سان آباد ڪر، ۽ انهن سمورن ناپاڪ خيالن کي ناس ڪر جيڪي تنهنجي مخلوق لاءِ نقصانڪار هجن. اسان جي قلم ۽ قدم کي سچائيءَ جي راھه جو راهي بڻاءِ.
ياالله منهن جي نگريء کي آباد رکجان،
سوچ جيڪا غلط، ان کي برباد رکجان۔
تنهن جي در جا، سوالي آهيون،
قوم جا سيوڪ، والي ناهيون۔
________________
حڪيم پريم چاندواڻي شاعر ۽ ڪالم نگار آھي. ھُو لاِڙڪاڻي ضلعي جي شھر ڏوڪريءَ ۾ رھي ٿو
